არასრულწლოვნისთვის სასჯელის დანიშვნა არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსით განსაკუთრებული წესით ხდება: მოსამართლე ჯერ ბავშვის საუკეთესო ინტერესებს და ინდივიდუალურ შეფასებას ითვალისწინებს და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვეტს სასჯელის სახესა და ზომაზე. კანონი ამასთან აძლევს მოსამართლეს უფლებას, არასრულწლოვანს დაუნიშნოს კანონით გათვალისწინებულზე ნაკლები ან სხვა, უფრო მსუბუქი სასჯელიც. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ მუშაობს ეს წესები, რა ღონისძიებები თან ახლავს არასაპატიმრო სასჯელს და რა პირობებია საჭირო დასჯის შემსუბუქებისთვის.
სასჯელის დანიშვნის ზოგადი საწყისები არასრულწლოვნისთვის
არასრულწლოვნისთვის სასჯელის დანიშვნისას მოსამართლე, პირველ რიგში, ითვალისწინებს მის საუკეთესო ინტერესებს და ინდივიდუალური შეფასების ანგარიშს. ეს ნიშნავს, რომ განაჩენის მოტივირება ბავშვის პიროვნებიდან უნდა იწყებოდეს და არა მხოლოდ დანაშაულის კვალიფიკაციიდან: ინდივიდუალური შეფასების ანგარიში აღწერს არასრულწლოვნის ასაკს, განვითარებას, გარემოს და საჭიროებებს, და სწორედ ამ მონაცემებზე აყრდნობს სასამართლო სასჯელის შერჩევას. ამ საწყისის გათვალისწინება დაცვისთვის პრაქტიკული იარაღია — ხარისხიანად მომზადებული ანგარიში და მისი სწორი წარდგენა სასჯელის ფორმას პირდაპირ გავლენას ახდენს.
არასაპატიმრო სასჯელის დანიშვნისას მოსამართლე უფლებამოსილია სასჯელთან ერთად არასრულწლოვანს დააკისროს კოდექსით გათვალისწინებული ერთი ან რამდენიმე მოვალეობა. ამ შემთხვევაში დაუშვებელია ისეთი მოვალეობის დაკისრება, რომელიც, დიდი ალბათობით, არ შესრულდება ან რომლის შესრულებაც არასრულწლოვნის გონებრივ და ფიზიკურ შესაძლებლობებს აღემატება. ეს შეზღუდვა იცავს ბავშვს თანაზომიერების დარღვევისგან: მოვალეობა რეალურად შესასრულებელი უნდა იყოს.