სიტყვის თავისუფლების სისხლისსამართლებრივი ზღვრები
სიტყვის თავისუფლება ფუნდამენტური ღირებულებაა, მაგრამ კანონმდებელი მას ზღვრავს იმ შემთხვევებში, როცა გამოხატვა სხვა პირის უფლებებს რეალურ საფრთხეს უქმნის. სისხლის სამართლის კოდექსი ამ მიმართულებით სამ მუხლს აწესებს: 151-ე მუხლი — მუქარა, 157-ე მუხლი — პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაციის ან პერსონალური მონაცემების ხელყოფა და 256-ე მუხლი — ძალადობის ან სისასტიკის კულტის პროპაგანდა. ამ ნორმებზე აწყობილი ბრალდებები ხშირად უყალიბდებათ ჟურნალისტებს, ბლოგერებსა და აქტივისტებს. გვერდი განმარტავს თითოეულ მუხლს, დადგენილ სანქციებს და დაცვის გზებს.
მუქარა როგორც დანაშაული
სისხლის სამართლის კოდექსის 151-ე მუხლი დანაშაულად მიიჩნევს სიცოცხლის მოსპობის, ჯანმრთელობის დაზიანების ანდა ქონების განადგურების მუქარას მაშინ, როცა იმ პირს, ვისაც ემუქრებიან, გაუჩნდა მუქარის განხორციელების საფუძვლიანი შიში. აქ გადამწყვეტია არა მხოლოდ ფრაზის ფორმა, არამედ რეალური შიშის არსებობა. პირველი ნაწილით დამნაშავე ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით ას ოციდან ას ოთხმოც საათამდე ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე ან შინაპატიმრობით ვადით ექვსი თვიდან ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე, იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვით ან უამისოდ. ჯგუფურად ან არაერთგზის ჩადენის, ასევე ორსულის, უმწეო მდგომარეობაში მყოფის, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის ან არასრულწლოვნის მიმართ დამნაშავის წინასწარი შეცნობით მიმართული ქმედების შემთხვევაში საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომის ვადა იწელება ას სამოცდაათიდან ორას საათამდე.
იგივე ქმედება მძიმეა, როცა ჩადენილია ჯგუფურად, არაერთგზის, წინასწარი შეცნობით — ორსულის, უმწეოს, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის ან არასრულწლოვნის მიმართ, ანდა ოჯახის წევრის მიმართ; თავისუფლების აღკვეთის ზემო საზღვარი ამ დროს სამ წლამდე იწელება. დაცვის პრაქტიკაში ხშირად სადავოა ზუსტად ეს საზღვარი: ერთი მკაცრი გამოთქმა ჯერ კიდევ არ ნიშნავს მუქარას.
პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაციის ხელყოფა
157-ე მუხლი ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაციის ან პერსონალური მონაცემების უკანონოდ მოპოვების, შენახვის, გამოყენების, გავრცელების ან ხელმისაწვდომობის სხვაგვარი უზრუნველყოფისთვის, თუ ამან მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია — ასეთი ქმედება ისჯება ჯარიმით ანდა გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამ წლამდე. მეორე ნაწილი განსაკუთრებით ეხება მედიაწარმოებებს: გამოყენება ან გავრცელება ნაწარმოების, ინტერნეტის — მათ შორის სოციალური ქსელის — მასობრივი მაუწყებლობის ან სხვა საჯარო გამოსვლის მეშვეობით, მნიშვნელოვანი ზიანის შემთხვევაში, ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ორ წლამდე ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით ოთხ წლამდე. თუ ქმედება ჩადენილია ანგარებით ან არაერთგზის, ის ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით ხუთ წლამდე, ხოლო ის პირი, ვისაც სამსახურებრივი მდგომარეობის, პროფესიული საქმიანობის ან სხვა გარემოების გამო ევალებოდა ამ ინფორმაციის ან მონაცემების დაცვა ან რომელმაც ქმედება სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით ჩაიდინა, ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ოთხიდან შვიდ წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე ან უამისოდ.
კანონი ითვალისწინებს მნიშვნელოვან შეზღუდვასაც: პირველი ნაწილით გათვალისწინებული მოპოვებისა და შენახვისთვის პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება იმ პირს, რომელმაც ეს ინფორმაცია საგამოძიებო ორგანოებს გადასცა და ამ გზით მიაწოდა ცნობები ჩადენილი ან მოსალოდნელი სხვა დანაშაულის შესახებ. ასევე დაწესებულია იურიდიული პირის პასუხისმგებლობა ჯარიმით, საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ან ლიკვიდაციითა და ჯარიმით. საჯარო ინტერესის დროს ეს მუხლი ხშირად უპირისპირდება ჟურნალისტურ გამოძიებას — გადამწყვეტი ზიანის, უკანონობისა და საჯაროობის კვალიფიკაციაა.

