იძულებითი შრომის დაცვა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის ადამიანით ვაჭრობისა და შრომის თავისუფლების ნორმებზეა აგებული. ადამიანით ვაჭრობად (ტრეფიკინგი) მიიჩნევა ადამიანის ყიდვა-გაყიდვა ან სხვა უკანონო გარიგება, აგრეთვე მუქარით, ძალადობით ან იძულების სხვა ფორმით, მოტაცებით, შანტაჟით, თაღლითობით, მოტყუებით, უმწეო მდგომარეობის ან ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებით, საზღაურის ანდა სარგებლის მიცემის ან მიღების გზით თანხმობის მისაღწევად ადამიანის გადაბირება, გადაყვანა, გადამალვა, დაქირავება, ტრანსპორტირება, გადაცემა, შეფარება ან მიღება ექსპლუატაციის მიზნით.
ექსპლუატაციის ცნება და თანამედროვე მონობა
ექსპლუატაციად მიიჩნევა, მათ შორის, შრომის ან მომსახურების გაწევის იძულება, სექსუალური მომსახურების გაწევის იძულება, პირის დანაშაულებრივ საქმიანობაში, პროსტიტუციაში, პორნოგრაფიაში ან სხვა ანტისაზოგადოებრივ ქმედებაში ჩაბმა, ადამიანის სხეულის ორგანოს, ორგანოს ნაწილის ან ქსოვილის იძულებით ან მოტყუებით ამოღება და ადამიანის მონობის მსგავს მდგომარეობაში ან მონობის თანამედროვე პირობებში ჩაყენება — მდგომარეობა, როდესაც პირი ანაზღაურებით, არაადეკვატური ანაზღაურებით ან ანაზღაურების გარეშე სხვის სასარგებლოდ მუშაობს და დამოკიდებულების გამო ამ გარემოების შეცვლა არ შეუძლია. ასეთი დამოკიდებულება ხშირად იქმნება პირადობის დოკუმენტის ჩამორთმევით, გადაადგილების შეზღუდვით, კომუნიკაციის კონტროლით ან დამაშინებელი გარემოს შექმნით.
სასჯელის დონეები ტრეფიკინგისთვის
კოდექსი ადამიანით ვაჭრობისთვის ოთხ სასჯელის დონეს განსაზღვრავს. ძირითადი შემადგენლობა ისჯება თავისუფლების აღკვეთით შვიდიდან თორმეტ წლამდე, თანამდებობის ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით სამ წლამდე. მკაცრია შემადგენლობა ორსულის, უმწეო ან დამოკიდებული პირის მიმართ, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით — ცხრიდან თოთხმეტ წლამდე; არაერთგზის, ორი ან მეტი პირის მიმართ, საზღვარგარეთ გაყვანით, სიცოცხლისთვის ან ჯანმრთელობისთვის საშიში ძალადობით ან წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ — თორმეტიდან თხუთმეტ წლამდე; ორგანიზებული ჯგუფის მიერ ან მსხვერპლის სიცოცხლის მოსპობით ან სხვა მძიმე შედეგით — თხუთმეტიდან ოც წლამდე, ყველა დონეზე ჩამორთმევით სამ წლამდე. იურიდიული პირი ამ დანაშაულისთვის ისჯება საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ან ლიკვიდაციით და ჯარიმით — კომპანიისთვის ეს ნიშნავს, რომ ტრეფიკინგთან დაკავშირებული რისკი ბიზნესპროცესების აუდიტამდეც კი მიდის. მნიშვნელოვანია: მსხვერპლის წინასწარგანზრახულ ექსპლუატაციაზე თანხმობას მნიშვნელობა არ აქვს.