კომპიუტერული დანაშაული საქართველოს კანონმდებლობით – მუხლები 284-286
კომპიუტერული დანაშაულები ორგანიზაციებისა და პირებისათვის ერთ-ერთი ყველაზე მგრძნობიარე რისკია, რადგან ერთადერთი შეცდომა ტექნიკურ გარემოში ადამიანს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობამდე მიჰყავს. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისი თავი ამ დანაშაულებს მუხლებით 284, 285 და 286 აწესრიგებს: უნებართვო შეღწევა კომპიუტერულ სისტემაში, კომპიუტერული მონაცემის ან/და სისტემის უკანონოდ გამოყენება და მონაცემების ან/და სისტემის ხელყოფა. ეს გვერდი განმარტავს, რას ადგენს თითოეული ეს ნორმა, რომელი სასჯელებია გათვალისწინებული და საიდან იწყება თავდაცვა ასეთ საქმეებზე.
მუხლი 284 – კომპიუტერულ სისტემაში უნებართვო შეღწევა
ამ მუხლის პირველი ნაწილით დანაშაულია კომპიუტერულ სისტემაში უნებართვო შეღწევა, რისთვისაც განკუთვნილია ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ვადით ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთა იმავე ვადით. მეორე ნაწილით ისჯება იგივე ქმედება, ჩადენილი წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, არაერთგზის ან მნიშვნელოვანი ზიანის გამოწვევით – განკუთვნილია ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ვადით ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთა ვადით ორიდან ხუთ წლამდე. მესამე ნაწილი შეეხება ამ ქმედებას კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის სუბიექტის მიმართ ჩადენის შემთხვევას და მხოლოდ თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს – ვადით სამიდან ექვს წლამდე. კომპიუტერული სისტემის ცნება ამ თავით ფართოდ არის განმარტებული: ეს არის ნებისმიერი მოწყობილობა ან მექანიზმი, ანდა მათი დაკავშირებული ჯგუფი, რომელიც პროგრამის მეშვეობით ავტომატურად ამუშავებს მონაცემებს – პერსონალური კომპიუტერი, მიკროპროცესორიანი ნებისმიერი მოწყობილობა და მობილური ტელეფონიც კი.
მუხლი 285 – მონაცემების ან/და სისტემის უკანონოდ გამოყენება
მეორე ნორმა ეხება იმას, რასაც ხშირად თავისებური „ინსტრუმენტული“ დანაშაული ეწოდება. კომპიუტერული პროგრამის ან/და სხვა მოწყობილობის, აგრეთვე კომპიუტერულ სისტემაში შესაღწევად საჭირო პაროლის, დაშვების კოდის ან სხვა მსგავსი მონაცემის უნებართვო დამზადება, შეძენა, შენახვა, გაყიდვა, გავრცელება ან ხელმისაწვდომობის სხვაგვარი უზრუნველყოფა დანაშაულია, თუ ის განხორციელებულია ამ თავით ან ამ კოდექსის ზოგიერთი სხვა ნორმით გათვალისწინებული რომელიმე დანაშაულის ჩადენის მიზნით. პირველი ნაწილით განკუთვნილია ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ვადით ორ წლამდე ან/და თავისუფლების აღკვეთა ვადით სამ წლამდე. მეორე ნაწილით იგივე ქმედება ისჯება, როდესაც ის ჩადენილია წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, არაერთგზის ან მნიშვნელოვანი ზიანის გამოწვევით – განკუთვნილია ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ვადით ორ წლამდე ან/და თავისუფლების აღკვეთა ვადით სამიდან ექვს წლამდე. მესამე ნაწილი შეეხება ამ ქმედებას კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის სუბიექტის მიმართ ჩადენისას და განკუთვნილია თავისუფლების აღკვეთა ვადით ოთხიდან შვიდ წლამდე.
მუხლი 286 – მონაცემების ან/და სისტემის ხელყოფა
მესამე ნორმა იცავს მონაცემთა მთლიანობას და სისტემის მუშაობას. პირველი ნაწილით დანაშაულია კომპიუტერული მონაცემის უნებართვო დაზიანება, წაშლა, შეცვლა ან დაფარვა – განკუთვნილია ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ვადით ორ წლამდე ან/და თავისუფლების აღკვეთა იმავე ვადით. მეორე ნაწილით ისჯება ეს ქმედება იმ შემთხვევაშიც, როცა მას ერთვის კომპიუტერული მონაცემის უნებართვო ჩასმა ან გადაცემა, რამაც სისტემის ფუნქციონირების განზრახ მნიშვნელოვანი შეფერხება გამოიწვია – განკუთვნილია ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ვადით ორ წლამდე ან/და თავისუფლების აღკვეთა ვადით სამ წლამდე. მესამე ნაწილით ეს ქმედება ისჯება, როდესაც ჩადენილია წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, არაერთგზის ან მნიშვნელოვანი ზიანის გამოწვევით – განკუთვნილია ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ვადით ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთა ვადით სამიდან ხუთ წლამდე. მეოთხე ნაწილით კი, როდესაც ამ მუხლით გათვალისწინებული ქმედება ჩადენილია კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის სუბიექტის მიმართ, განკუთვნილია თავისუფლების აღკვეთა ვადით ოთხიდან შვიდ წლამდე.
საერთო განმარტებები – რას ნიშნავს მნიშვნელოვანი ზიანი და არაერთგზისობა
ამ თავში მნიშვნელოვან ზიანად ითვლება 2000 ლარზე მეტი ოდენობის ზიანი, გარდა ამ კოდექსის სხვა ნორმით გათვალისწინებული შემთხვევისა. ამავე თავით გათვალისწინებული დანაშაული არაერთგზის ჩადენილად ითვლება, თუ მას წინ უსწრებდა ამ თავით გათვალისწინებული რომელიმე დანაშაულის ჩადენა. უნებართვო გულისხმობს უკანონოს, აგრეთვე იმ შემთხვევას, როდესაც უფლების მფლობელს პირდაპირ ან არაპირდაპირ არ გადაუცია უფლება ქმედების ჩამდენ პირზე. კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის სუბიექტის ცნება განსაზღვრულია „ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონით. ყველა ამ განმარტებას საქმეში ცალკე დადგენა სჭირდება – მათი უბრალო დაშვება არ შეიძლება, და სწორედ აქ იხსნება თავდაცვის მთავარი არგუმენტები: ზიანის ოდენობის გამოთვლა, წვდომის უფლების არსებობა, მიზნის დადგენა, სტატუსების დადასტურება.
იურიდიული პირის პასუხისმგებლობა
ამ მუხლებით გათვალისწინებული ქმედებებისათვის იურიდიული პირი ისჯება ჯარიმით, საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ან ლიკვიდაციითა და ჯარიმით. ეს ნიშნავს, რომ კომპანიის სახელით ან მის ინტერესებში ჩადენილი კომპიუტერული ქმედება ორგანიზაციასაც დაუდგება ბრალად, და რისკის შეფასება და პრევენცია – შიდა წესებით, წვდომების მართვით და შესაბამისობის კონტროლით – ბიზნესისათვის აუცილებელი ელემენტია.
თავდაცვის მიმართულებები კომპიუტერული დანაშაულის საქმეებზე
პირველი – კვალიფიკაციის შემოწმება: სამი მუხლი სხვადასხვა ქმედებას აწესრიგებს, და მათი არევა ბრალდების მხრიდან ხშირად ხდება. მეორე – შემადგენლობის ელემენტები: უნებართვობა, მიზანი, ზიანი, შეფერხების მნიშვნელოვნება, არაერთგზისობა – თითოეული ცალკე უნდა დაიდგინოს ბრალდებამ. მესამე – მტკიცებულებები: ტექნიკური ლოგების, მოწყობილობების და ელექტრონული კორესპონდენციის მოპოვება და შეფასება სპეციალურ ცოდნას საჭიროებს, და მათი კანონიერება ცალკე შემოწმდება. მეოთხე – სასჯელის შერჩევა: მისი ფორმები და გამოყენების წესი კოდექსის სხვა ნორმებით არის განსაზღვრული, და თითოეულ შემთხვევაში ცალკე ფასდება. დაგვიკავშირდით – თქვენს სიტუაციას განვიხილავთ კონფიდენციალურად.