გამამართლებელი განაჩენი და მისი შინაარსი
სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 270-ე მუხლის თანახმად, გამამართლებელი განაჩენი ნიშნავს ბრალდებულისთვის წაყენებული ბრალის დაუდასტურებლობას. ამავე ნორმის მეორე ნაწილი განსაკუთრებულ ხარისხობრივ მოთხოვნას აყალიბებს: გამამართლებელი განაჩენი არ უნდა შეიცავდეს გამართლებულის უდანაშაულობის გამომრიცხავ ან მისი სახელის გამტეხ ფორმულირებებს. ეს ნიშნავს, რომ სასამართლო ვერ იტყვის „ბრალდება არ დამტკიცდა, მაგრამ ალბათ ჩაიდინა“ — განაჩენის ტექსტი უდანაშაულობასთან შეუსაბამო შეფასებით არ უნდა დაიტვირთოს. უდანაშაულობის დამტკიცების გზა სწორედ ამ სტანდარტიდან იწყება: როცა ადამიანი გამართლდა, სახელის აღდგენა არა მხოლოდ პროცესული შედეგია, არამედ რეპუტაციული აქტიც. პრაქტიკაში ამ ნორმის დარღვევა ხშირად სწორედ განაჩენის მოტივობის ნაწილში ჩანს, სადაც სასამართლო ზედმეტ შეფასებით ნიშნავს ხაზს ბრალდების ეჭვიანობაზე. ასეთი ფორმულირებების გასაჩივრება და გამორიცხვა გამართლებულის დაცვის ერთ-ერთი ამოცანაა, რადგან განაჩენის ტექსტი საჯარო დოკუმენტია და მისი აღქმა მესამე პირებში ადამიანის შემდგომ ცხოვრებას დიდხანს ახლავს თან.
განაჩენის გადასინჯვის საფუძვლები
კოდექსის 310-ე მუხლი ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენის გადასინჯვის სრულ კატალოგს განსაზღვრავს. განაჩენი გადაისინჯება, თუ: სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილია, რომ ყალბია ის მტკიცებულება, რომელიც საფუძვლად დაედო გადასასინჯ განაჩენს; არსებობს გარემოება, რომელიც მოწმობს განმსჯელი შემადგენლობის უკანონობას ან მტკიცებულების დაუშვებლობას; დადგენილია, რომ მოსამართლემ, პროკურორმა, გამომძიებელმა ან ნაფიცმა მსაჯულმა ამ საქმესთან დაკავშირებით დანაშაული ჩაიდინა; საკონსტიტუციო სასამართლომ არაკონსტიტუციურად ცნო ამ საქმეში გამოყენებული სისხლის სამართლის კანონი; ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ან გაერთიანებული ერებოს ორგანიზაციის შესაბამისმა კომიტეტმა დაადგინა კონვენციის დარღვევა, რომლითაც გადასასინჯი განაჩენი ეფუძნება; ახალმა კანონმა აუქმა ან ამსუბუქებს პასუხისმგებლობას; წარდგენილია ახალი ფაქტი ან მტკიცებულება, რომელიც განაჩენის გამოტანისას ცნობილი არ იყო და ამტკიცებს მსჯავრდებულის უდანაშაულობას; ასევე პროკურორის დადგენილება მსჯავრდებულის უფლების არსებითი დარღვევის შესახებ, რომელიც განაჩენის გამოტანისას ცნობილი არ იყო, ან სააპელაციო სასამართლოს განჩინება იმ ფარული საგამოძიებო მოქმედების უკანონოდ ცნობის შესახებ, რომლის შედეგადაც მოპოვებული მტკიცებულება განაჩენს დაედო საფუძვლად. ცალკე უნდა აღინიშნოს, რომ ახალი ფაქტის ან მტკიცებულების საფუძველი ორმხრივია: ის ამტკიცებს როგორც მსჯავრდებულის უდანაშაულობას ან უფრო მსუბუქი დანაშაულის ჩადენას, ისე გამართლებულის ბრალეულობას — ანუ გადასინჯვის ინსტრუმენტი თავდაცვითიცაა და ბრალდებითიც. საფუძვლების ჩამონათვალი ბოლომდე განსაზღვრულია და მის ფარგლებს მიღმა მოთხოვნა დაუშვებელია, ამიტომ სწორი საფუძვლის შერჩევა მთელი პროცესის საწინდარია.

