დროებითი (უზრუნველყოფის) ღონისძილები არბიტრაჟში ის ინსტრუმენტია, რომელიც აღსრულებადი გადაწყვეტილების ღირებულებას ინახავს: მანამ სანამ არბიტრაჟი საბოლოო გადაწყვეტილებას გამოიტანს, აქტივები, მტკიცებულებები ან არსებითი მდგომარეობა უნდა დაცული იყოს. „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონი ამ სფეროს მუხლებით 17-23 აწესრიგებს და მასში ორი ბლოკი გამოიყოფა: ღონისძილები, რომლებსაც თავად არბიტრაჟი იყენებს, და ღონისძილები, რომლებსაც სასამართლო არბიტრაჟის მხარდაჭერით გამოიყენებს. ამ გვერდზე განვმარტავთ ამ ნორმების სრულ ჯაჭვს — მოთხოვნიდან და პირობებიდან დაწყებული, სასამართლოს მიერ აღსრულებასა და უარის თქმის საფუძვლებით დამთავრებული.
არბიტრაჟის მიერ ღონისძილების გამოყენება (მუხლი 17)
მუხლი 17-ის პირველი პუნქტის თანახმად, საარბიტრაჟო განხილვის დაწყებამდე ან განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, საბოლოო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გამოტანამდე, მხარეს შეუძლია შუამდგომლობით მიმართოს არბიტრაჟს უზრუნველყოფის ღონისძილების გამოყენების შესახებ, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება საარბიტრაჟო შეთანხმებას. არბიტრაჟი მხარის მიმართვის საფუძველზე, წერილობითი გადაწყვეტილებით, გონივრულ ვადაში ავალდებულებს მხარეს: შეინარჩუნოს ან აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა საბოლოო გადაწყვეტილებამდე; მიიღოს ზომები, რომლებიც დაკავშირებულია მეორე მხარისთვის ან საარბიტრაჟო წარმოებისთვის ზიანის მიყენების თავიდან აცილებასთან; განახორციელოს ღონისძილებები იმ აქტივების შესანარჩუნებლად, რომლებითაც აღსრულდება შემდგომი გადაწყვეტილება; ან შეინახოს და შეინარჩუნოს მტკიცებულებები, რომლებიც შესაძლოა უკავშირდებოდეს დავას და მის გადაწყვეტას.
გამოყენების პირობები და გარანტია (მუხლი 18)
მუხლი 18 ადგენს სამ პირობას, რომლებიც მხარემ უნდა დაასაბუთოს ღონისძილების მოთხოვნისას: პირველი — ღონისძილების გამოუყენებლობამ შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი ზიანი, რომლის თავიდან აცილებაც მეორე მხარისთვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებით შეუძლებელი იქნება; მეორე — გამოუყენებლობით გამოწვეული ზიანი მნიშვნელოვნად აღემატება იმ ზიანს, რომელიც შესაძლოა მიადგეს იმ მხარეს, რომლის წინააღმდეგაც ღონისძილებებია მიმართული; მესამე — არსებობს საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდება, თუმცა ეს ვარაუდი არბიტრაჟის მიერ შემდგომი გადაწყვეტილების გამოტანაზე გავლენას არ ახდენს. მტკიცებულებების შენახვის ტიპის ღონისძილებებზე ეს მოთხოვნები მხოლოდ იმ ფარგლებში გამოიყენება, რომელშიც არბიტრაჟი მიზანშეწონილად მიიჩნევს. არბიტრაჟი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მხარეს შესაბამისი უზრუნველყოფის გარანტიის წარმოდგენა, ხოლო თუ დაადგენს, რომ ღონისძილებები არ უნდა ყოფილიყო გამოყენებული, მხარეს ეკისრება პასუხისმგებლობა ხარჯებსა და ზიანზე.
ცვლილება, განცხადება და სასამართლოს როლი (მუხლი 19, 20, 21)
მუხლი 19 არბიტრაჟს უფლებას აძლევს, საჭიროდ რომ მიიჩნევს, შეცვალოს, შეაჩეროს ან გააუქმოს გამოყენებული ღონისძილებები ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით ან, განსაკუთრებულ შემთხვევებში, მხარეთათვის წინასწარ შეტყობინების შემდეგ, თავისი ინიციატივით. მუხლი 20 არბიტრაჟს შესაძლებლობას აძლევს მოსთხოვოს მხარეებს დაუყოვნებლივ განეცხადონ ინფორმაცია, რომელიც ეხება იმ გარემოებათა არსებით ცვლილებებს, რომლებზეც ღონისძილების მოთხოვნა ან გამოყენება დაფუძნდა. მუხლი 21 კი განსაზღვრავს, რომ არბიტრაჟის მიერ გამოყენებულ ღონისძილებებს სავალდებულო ძალა აქვს და ისინი უნდა აღსრულდეს სასამართლოსთვის მიმართვის გზით — მიუხედავად იმისა, თუ რომელ ქვეყანაშია გამოტანილი ეს გადაწყვეტილება. სასამართლოს მიმართვის შემთხვევაში მხარე ვალდებულია დაუყოვნებლივ აცნობოს მას ღონისძილებების შეჩერების, შეცვლის ან გაუქმების შესახებ, ხოლო სასამართლო უფლებამოსილია მოითხოვოს უზრუნველყოფის გარანტიის წარმოდგენა.
სასამართლოს უარი და სასამართლოს მიერ გამოყენებული ღონისძილებები (მუხლი 22, 23)
მუხლი 22 ცალკე ადგენს სასამართლოს მიერ ღონისძილებების ცნობასა და აღსრულებაზე უარის თქმის საფუძვლებს: მხარეს შეიძლება უარი ეთქვას, თუ აღნიშნული ღონისძილებების წინააღმდეგ მიმართული მხარე დაამტკიცებს, რომ უარი ეფუძნება ამავე კანონით გათვალისწინებულ საერთაშორისო გადაწყვეტილებათა ცნობა-აღსრულების უარის გარემოებებს, რომ გარანტია არ იქნა წარმოდგენილი, ან რომ ღონისძილებები შეაჩერა ან გააუქმა არბიტრაჟმა ან შესაბამისი ქვეყნის სასამართლომ; ასევე იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ღონისძილების აღსრულება სცილდება მის უფლებამოსილებას, გარდა ფორმის იმ ფარგლებში შეცვლისა, რომელიც აღსრულებისთვის აუცილებელია. ასეთი გადაწყვეტილება ვრცელდება მხოლოდ ცნობასა და აღსრულებაზე — სასამართლო ღონისძილებებს არსებითად არ იხილავს. მუხლი 23 კი ადასტურებს: მხარეს შეუძლია უზრუნველყოფის ღონისძილების გამოყენების მოთხოვნით პირდაპირ სასამართლოს მიმართოს, და ამ საკითხებში სასამართლოს იგივე უფლებამოსილება აქვს, რაც სამართალწარმოებაში — საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესების გამოყენებით.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ უპასუხებთ არბიტრაჟის უზრუნველყოფის ღონისძილებებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
როდის შეიძლება არბიტრაჟისთვის უზრუნველყოფის ღონისძილებების მოთხოვნა?
საარბიტრაჟო განხილვის დაწყებამდე ან განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანამდე, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება საარბიტრაჟო შეთანხმებას. გადაწყვეტილება წერილობითი ფორმით გამოიტანება.
რა უნდა დაასაბუთოს მხარემ ღონისძილების მოთხოვნისას?
მუხლი 18-ის პირობები: შეუვსებადი ზიანის რისკი, ზიანებს შორის ბალანსი და მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლიანი ვარაუდი. არბიტრაჟმა შესაძლოა გარანტიის წარმოდგენაც მოითხოვოს.
როგორ აღსრულდება არბიტრაჟის მიერ გამოყენებული ღონისძილებები?
მათ სავალდებულო ძალა აქვთ და აღსრულება ხდება სასამართლოსთვის მიმართვით, მიუხედავად იმისა, თუ რომელ ქვეყანაშია გამოტანილი გადაწყვეტილება ღონისძილებების შესახებ.
შეიძლება თუ არა სასამართლოსთვის პირდაპირ მიმართვა არბიტრაჟის განხილვამდე?
დიახ. მუხლი 23-ის თანახმად, მხარეს შეუძლია უზრუნველყოფის ღონისძილების გამოყენების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართოს; ამ საკითხებში სასამართლოს იგივე უფლებამოსილება აქვს, რაც სამართალწარმოებაში.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის ადვოკატები აწყობენ უზრუნველყოფის ღონისძილების მოთხოვნებს არბიტრაჟსა და სასამართლოში: დავასაბუთებთ მუხლი 18-ის პირობებს, მოვამზადებთ წერილობით შუამდგომლობას და საჭირო გარანტიის პაკეტს, განვათავისუფლებთ სასამართლოს მხარდაჭერის სწორ მარშრუტს და დაგიცავთ ცნობა-აღსრულების ეტაპზე უარის თქმის საფუძვლებისგან. მიმართეთ ჩვენს გუნდს — შევაფასებთ თქვენს დავას და დროულად გამოვიყენებთ კანონით გათვალისწინებულ დაცვის საშუალებებს.