ენერგეტიკული დავები — წარმოების, გადაცემის, მიწოდებისა და ინფრასტრუქტურის ხელშეკრულებებიდან წარმოშობილი უთანხმოებები — ხშირად მაღალღირებული, ტექნიკურად რთული და დროის მგრძნობიარეა. ამ სფეროში არბიტრაჟის გამოყენებას საქართველოში „არბიტრაჟის შესახებ“ კანონი აწესრიგებს: ენერგეტიკული დარგის ცალკეულ კანონებში საარბიტრაჟო წარმოების ნორმები არ შედის, ამიტომ დავის არბიტრაჟში გადაცემის, მიმდინარეობისა და უზრუნველყოფის საკითხები სწორედ ამ კანონით წყდება. ამ გვერდზე განვმარტავთ კანონის მუხლებს 1, 17 და 18: რა დავებია არბიტრაბელი და როგორ აღიწერება საჯარო-კერძო თანამშრომლობის ხელშეკრულებების კატეგორია, და როგორ მუშაობს დროებითი ღონისძიებები მაღალღირებული მიწოდებისა თუ ინფრასტრუქტურული დავების დროს.
რა დავებია არბიტრაბელი (მუხლი 1)
მუხლი 1-ის მე-2 პუნქტის მიხედვით, არბიტრაჟი უფლებამოსილია განიხილოს პირთა თანასწორობაზე დამყარებული კერძო ხასიათის ქონებრივი დავა, რომლის მოწესრიგებაც მხარეებს შეუძლიათ ერთმანეთს შორის. ენერგეტიკულ ბაზარზე ეს ნიშნავს, რომ მიწოდების, შესყიდვის, მომსახურებისა და ტექნიკური თანამშრომლობის ხელშეკრულებებიდან წარმოშობილი ქონებრივი პრეტენზიები — გადაუხდელი თანხები, ხელშეკრულების ხარვეზები, ხარისხის დავები — საარბიტრაჟო შეთანხმების არსებობისას არბიტრაჟის გზით გადაწყდება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ამავე პუნქტის შემდეგი ქვეპუნქტი: არბიტრაჟს ექვემდებარება „საჯარო და კერძო თანამშრომლობის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საჯარო და კერძო თანამშრომლობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული დავაც. გენერაციისა და გადაცემის პროექტებისთვის ეს კატეგორია ჩვეულებრივ ფორმატს წარმოადგენს: დიდი ინფრასტრუქტურული ხელშეკრულებები, რომლებშიც სახელმწიფო მხარე და კერძო ინვესტორი მონაწილეობს, კანონით პირდაპირ არის აღიარებული არბიტრაბელად.
პრაქტიკული გამოვლენა ისაა, რომ კვალიფიკაცია ხელშეკრულების შინაარსიდან და მხარეთა სტატუსიდან იწყება. წესით, კერძო ოპერატორებს შორის დავა პირდაპირ შედის არბიტრაჟის კომპეტენციაში, ხოლო ის ხელშეკრულებები, რომლებიც საჯარო და კერძო თანამშრომლობის შესახებ კანონის ფარგლებშია დადებული, ცალკე ქვეპუნქტით არის დაცული. ამ დროს ყურადღება მიაქციეთ იმასაც, რომ საარბიტრაჟო შეთანხმება უნდა იყოს მოქმედი და ფორმით განსაზღვრული: ენერგეტიკულ პროექტებში ხელშეკრულების პაკეტი ხშირად ბევრ დოკუმენტს მოიცავს, და თუ საარბიტრაჟო დებულება მათ შორის არათანაბრად არის განაწილებული, დავის არბიტრაბელობა ცალკე კამათის საგნად იქცევა.