ICC და SCC არბიტრაჟი ქართული სამართლის ფარგლებში
ICC — საერთაშორისო სავაჭრო პალატის — და SCC — სტოკჰოლმის საარბიტრაჟო ინსტიტუტის — არჩევანი საერთაშორისო გარიგებებში ერთ-ერთი გავრცელებული გადაწყვეტილებაა. საქართველოს კანონი „არბიტრაჟის შესახებ“ ამ ადმინისტრირებად არბიტრაჟს ზოგადი, მაგრამ მნიშვნელოვანი ჩარჩოთი აწყობს: მხარეები თავად განსაზღვრავენ პროცედურის ძირითად პარამეტრებს, ხოლო კანონი ამავე დროს ადგენს იმ დისციპლინურ საგარანტიოებს, რომლებიც დაწესებულების წესებსაც ერწყმის — შემადგენლობის, განხილვის ფორმისა და გადაწყვეტილების ვადის საკითხებში.
ქართული კონტრაგენტებისთვის ეს ნიშნავს: ICC-ის ან SCC-ის არჩევა ხელშეკრულებაში ქართული კანონის ფარგლებში სრულად მუშაობს, თუმცა დათქმაში ღირს იმ სამი საკითხის გააზრებული გადაწყვეტა, რომლებსაც კანონი პირდაპირ ეხება — არბიტრთა რაოდენობა, განხილვის ფორმა და გადაწყვეტილების გამოტანის ვადა.
არბიტრთა რაოდენობა: სამი არბიტრი, როგორც კანონით დადგენილი სტანდარტი
კანონის მიხედვით, არბიტრაჟი შედგება ერთი ან რამდენიმე არბიტრისგან, და არბიტრთა რაოდენობას და მათი დანიშვნის წესს განსაზღვრავენ მხარეები. ჩვეულებრივ მხარეები ნიშნავენ თანაბარი რაოდენობის არბიტრებს, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. მაგრამ თუ არბიტრთა რაოდენობა მხარეთა შეთანხმებით არ განისაზღვრება, არბიტრაჟი უნდა შეიქმნას სამი არბიტრის შემადგენლობით — ეს ის კონფიგურაციაა, რომელიც რთულ საერთაშორისო საქმეებში, მათ შორის ICC-ისა და SCC-ის პრაქტიკაში, ტრადიციულად დომინირებს.
ლუწი რაოდენობის შემთხვევაში კანონი ითვალისწინებს სასწორს: თუ საარბიტრაჟო შეთანხმებით არბიტრთა რაოდენობა ლუწი რიცხვით განისაზღვრება, უკვე დანიშნული არბიტრები ვალდებული არიან დანიშვნიდან 10 დღის ვადაში დანიშნონ კიდევ ერთი არბიტრი, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. დათქმაში სამკაციანი შემადგენლობის პირდაპირ მითითება ამ განუზღვრელობას წინასწარ აქრობს და პროცესს პროგნოზირებადობას აძლევს.
განხილვის ფორმა: ზეპირი მოსმენა თუ მხოლოდ საბუთები
კანონი განხილვის ფორმას მხარეთა შეთანხმებას ანდობს: თუ ფორმა შეთანხმებით განსაზღვრული არ არის, არბიტრაჟი უფლებამოსილია ჩაატაროს მტკიცებულებათა ზეპირი განხილვა ან საქმის განხილვა მხოლოდ საბუთებისა და სხვა მტკიცებულებების საფუძველზე. ეს ბერკეტი სწორედ დოკუმენტური საქმეებისთვის არის შექმნილი: საერთაშორისო სავაჭრო დავების უმრავლესობა, სადაც ფაქტები ქაღალდიდან ჩანს, შეიძლება ზეპირი სხდომების გარეშე გადაიწყვეტოს — დროისა და ხარჯის შესამჩნევი ეკონომიით.
მაგრამ მხარის გარანტიაც კანონშია: ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით არბიტრაჟი ვალდებულია ჩაატაროს ზეპირი განხილვა საარბიტრაჟო განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მხარეებმა უარი განაცხადეს ზეპირ მოსმენაზე. თანაც ყველა სხდომა დახურულია, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული: წარმოდგენილი საბუთი, მტკიცებულება და განცხადება საჯაროდ არ გამოიქვეყნება და სხვა წარმოებაში არ გამოიყენება, ხოლო არბიტრი და წარმოების ყველა მონაწილე ვალდებულია დაიცვან განხილვის დროს მიღებული ინფორმაციის კონფიდენციალობა — ბიზნესისთვის ეს ხშირად არბიტრაჟის არჩევის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია.
გადაწყვეტილების ვადა: 180 დღე და კიდევ 180
ქართული კანონი ადმინისტრირებად არბიტრაჟს დამატებით დისციპლინურ ფენას აძლევს: საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება გამოტანილ უნდა იქნეს საარბიტრაჟო განხილვის დაწყებიდან 180 დღის ვადაში, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. აუცილებლობის შემთხვევაში ეს ვადა არბიტრმა შეიძლება გააგრძელოს არა უმეტეს 180 დღით — ანუ კანონით დაცული მაქსიმალური რეჟიმი განხილვის დაწყებიდან ერთ წლამდე აღწევს.
გადაწყვეტილების საგარანტიოებიც მკაფიოა: ის წერილობით უნდა იყოს გამოტანილი, ხელმოწერილი არბიტრის (არბიტრების) მიერ — სამკაციანი შემადგენლობის დროს არბიტრების უმრავლესობის მიერ; უარი ხელმოწერაზე ან/და განსხვავებული აზრი ჩანაწერით ფიქსირდება. გადაწყვეტილებაში აისახება გამომტანი არბიტრები, მხარეები, გამოტანის თარიღი და ადგილი; ის უნდა შეიცავდეს სამოტივაციო ნაწილს, გარდა იმ შემთხვებისა, როდესაც მხარეები სამოტივაციო ნაწილის არარსებობაზე შეთანხმდნენ. ხელმოწერილი ასლები გადაეცემა მხარეებს და გადაწყვეტილება ძალაში შედის გამოტანის მომენტიდან — მისი შესრულება კი მხარეთათვის სავალდებულოა.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — პასუხები ICC-ისა და SCC-ის არჩევნისას ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებზე.
შეიძლება თუ არა ICC ან SCC დათქმა ქართულ ხელშეკრულებაში?
დიახ. მხარეები თავად განსაზღვრავენ არბიტრაჟის ორგანიზების წესებს, და დაწესებულების არჩევანი ამ თავისუფლების ფარგლებშია; ქართული კანონის საგარანტიოები — შემადგენლობის, ფორმისა და ვადის საკითხებში — ამ არჩევანს ერწყმის.
რამდენი არბიტრი იქნება, თუ დათქმაში არ მივუთითებთ?
სამი — ეს კანონით დადგენილი ნაგულისხმევი შემადგენლობაა, რაც რთული საერთაშორისო საქმეებისთვის სწორედ ჩვეულებრივი კონფიგურაციაა. ლუწი რაოდენობის მითითებისას არბიტრები ვალდებული არიან 10 დღეში კიდევ ერთი დანიშნონ.
შეიძლება თუ არა საქმის გადაწყვეტა სხდომების გარეშე?
დიახ — თუ ფორმა შეთანხმებით არ არის განსაზღვრული, არბიტრაჟი შეიძლება საქმეს მხოლოდ საბუთების საფუძველზე განიხილავდეს. მაგრამ მხარის მოთხოვნით ზეპირი განხილვა განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე უნდა ჩატარდეს, თუ მხარეებმა ზეპირ მოსმენაზე უარი არ განაცხადეს.
რამდენ დროში გამოიტანება გადაწყვეტილება?
განხილვის დაწყებიდან 180 დღის ვადაში, თუ მხარეებს სხვაგვარად არ შეუთანხმებიათ; აუცილებლობის შემთხვევაში არბიტრი ვადას არა უმეტეს 180 დღით გააგრძელებს. გადაწყვეტილება ძალაში შედის გამოტანის მომენტიდან და მხარეთათვის სავალდებულოა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ქართულ ბიზნესს ეხმარება ICC-ისა და SCC-ის დათქმის გააზრებულ ჩამოყალიბებაში: ვაწყობთ არბიტრთა რაოდენობისა და დანიშვნის წესს, ვწონიდით დოკუმენტური განხილვის შესაძლებლობას თქვენი საქმის ბუნებიდან გამომდინარე და ვაკონტროლებთ ვადებს განხილვის ყველა ეტაპზე. თუ ICC ან SCC დათქმა გაქვთ ხელშეკრულებაში ან გეგმავთ მის დამატებას, დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ სიტუაციას და შევთავაზობთ ოპტიმალურ ფორმულირებას.