ICC და SCC არბიტრაჟი ქართული სამართლის ფარგლებში
ICC — საერთაშორისო სავაჭრო პალატის — და SCC — სტოკჰოლმის საარბიტრაჟო ინსტიტუტის — არჩევანი საერთაშორისო გარიგებებში ერთ-ერთი გავრცელებული გადაწყვეტილებაა. საქართველოს კანონი „არბიტრაჟის შესახებ“ ამ ადმინისტრირებად არბიტრაჟს ზოგადი, მაგრამ მნიშვნელოვანი ჩარჩოთი აწყობს: მხარეები თავად განსაზღვრავენ პროცედურის ძირითად პარამეტრებს, ხოლო კანონი ამავე დროს ადგენს იმ დისციპლინურ საგარანტიოებს, რომლებიც დაწესებულების წესებსაც ერწყმის — შემადგენლობის, განხილვის ფორმისა და გადაწყვეტილების ვადის საკითხებში.
ქართული კონტრაგენტებისთვის ეს ნიშნავს: ICC-ის ან SCC-ის არჩევა ხელშეკრულებაში ქართული კანონის ფარგლებში სრულად მუშაობს, თუმცა დათქმაში ღირს იმ სამი საკითხის გააზრებული გადაწყვეტა, რომლებსაც კანონი პირდაპირ ეხება — არბიტრთა რაოდენობა, განხილვის ფორმა და გადაწყვეტილების გამოტანის ვადა.
არბიტრთა რაოდენობა: სამი არბიტრი, როგორც კანონით დადგენილი სტანდარტი
კანონის მიხედვით, არბიტრაჟი შედგება ერთი ან რამდენიმე არბიტრისგან, და არბიტრთა რაოდენობას და მათი დანიშვნის წესს განსაზღვრავენ მხარეები. ჩვეულებრივ მხარეები ნიშნავენ თანაბარი რაოდენობის არბიტრებს, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. მაგრამ თუ არბიტრთა რაოდენობა მხარეთა შეთანხმებით არ განისაზღვრება, არბიტრაჟი უნდა შეიქმნას სამი არბიტრის შემადგენლობით — ეს ის კონფიგურაციაა, რომელიც რთულ საერთაშორისო საქმეებში, მათ შორის ICC-ისა და SCC-ის პრაქტიკაში, ტრადიციულად დომინირებს.
ლუწი რაოდენობის შემთხვევაში კანონი ითვალისწინებს სასწორს: თუ საარბიტრაჟო შეთანხმებით არბიტრთა რაოდენობა ლუწი რიცხვით განისაზღვრება, უკვე დანიშნული არბიტრები ვალდებული არიან დანიშვნიდან 10 დღის ვადაში დანიშნონ კიდევ ერთი არბიტრი, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. დათქმაში სამკაციანი შემადგენლობის პირდაპირ მითითება ამ განუზღვრელობას წინასწარ აქრობს და პროცესს პროგნოზირებადობას აძლევს.
განხილვის ფორმა: ზეპირი მოსმენა თუ მხოლოდ საბუთები
კანონი განხილვის ფორმას მხარეთა შეთანხმებას ანდობს: თუ ფორმა შეთანხმებით განსაზღვრული არ არის, არბიტრაჟი უფლებამოსილია ჩაატაროს მტკიცებულებათა ზეპირი განხილვა ან საქმის განხილვა მხოლოდ საბუთებისა და სხვა მტკიცებულებების საფუძველზე. ეს ბერკეტი სწორედ დოკუმენტური საქმეებისთვის არის შექმნილი: საერთაშორისო სავაჭრო დავების უმრავლესობა, სადაც ფაქტები ქაღალდიდან ჩანს, შეიძლება ზეპირი სხდომების გარეშე გადაიწყვეტოს — დროისა და ხარჯის შესამჩნევი ეკონომიით.
მაგრამ მხარის გარანტიაც კანონშია: ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით არბიტრაჟი ვალდებულია ჩაატაროს ზეპირი განხილვა საარბიტრაჟო განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მხარეებმა უარი განაცხადეს ზეპირ მოსმენაზე. თანაც ყველა სხდომა დახურულია, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული: წარმოდგენილი საბუთი, მტკიცებულება და განცხადება საჯაროდ არ გამოიქვეყნება და სხვა წარმოებაში არ გამოიყენება, ხოლო არბიტრი და წარმოების ყველა მონაწილე ვალდებულია დაიცვან განხილვის დროს მიღებული ინფორმაციის კონფიდენციალობა — ბიზნესისთვის ეს ხშირად არბიტრაჟის არჩევის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია.