კოლექტიური შრომითი დავის მედიაცია საქართველოში არ არის ზოგადი „მედიაციის შესახებ“ კანონით რეგულირებული — ის შრომითი ურთიერთობების შესახებ კანონის საკუთარ შემათანხმებელ მექანიზმს ეფუძნება. ამ გვერდზე განმარტავთ შრომის კანონის მუხლებს 61, 63, 64 და 69: რა არის დავა და როგორ წარმოიშობა ის, ვინ მონაწილეობს კოლექტიურ დავაში, როგორ ინიშნება მედიატორი მინისტრის მონაწილეობით, როდის შეიძლება გაფიცვა ან ლოკაუტი და როგორ აღისრულება მედიაციის შედეგად მიღწეული შეთანხმება. თუ თქვენს ორგანიზაციაში დასაქმებულთა ჯგუფი და დამსაქმებელი ერთმანეთს ეწინააღმდეგებიან, ეს მასალა დაგეხმარებათ პროცედურის სწორად დანახვაში.
დავის ცნება და წარმოშობა (მუხლი 61)
შრომის კანონის მუხლი 61-ის თანახმად, დავა არის შრომითი ურთიერთობის დროს წარმოშობილი უთანხმოება, რომლის გადაწყვეტაც შრომითი ხელშეკრულების მხარეთა კანონიერ ინტერესებში შედის. დავა წარმოიშობა მხარის მიერ მეორე მხარისთვის უთანხმოების შესახებ წერილობითი შეტყობინების გაგზავნით. დავის წარმოშობის საფუძველი შეიძლება იყოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევა, ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების, კოლექტიური ხელშეკრულების ან შრომის პირობების დარღვევა, ისევე როგორც არსებით პირობებთან დაკავშირებული უთანხმოება დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის. მნიშვნელოვანია: დავის განხილვა შრომითი ურთიერთობის შეჩერებას არ იწვევს — სამუშაო ჩვეულებრივ რეჟიმში გრძელდება, ხოლო კოლექტიური შრომითი ურთიერთობის დროს წარმოშობილი დავა უნდა გადაწყდეს მუხლი 63-ით გათვალისწინებული შემათანხმებელი პროცედურების დაცვით ან/და სასამართლოსთვის ან არბიტრაჟისთვის მიმართვით. კოლექტიური ხელშეკრულების მონაწილე დასაქმებულს შეუზღუდავად შეუძლია ინდივიდუალურად დაიცვას თავისი უფლებები სხვა კონკრეტულ საკითხთან დაკავშირებით.
კოლექტიური დავის მხარეები და მედიაციის დაწყება (მუხლი 63)
მუხლი 63 განსაზღვრავს, რომ კოლექტიური დავაა დავა დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა ჯგუფს (არანაკლებ 20 დასაქმებული) შორის ან დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა გაერთიანებას შორის. ასეთი დავა უნდა გადაწყდეს შემათანხმებელი პროცედურებით, რაც გულისხმობს პირდაპირ მოლაპარაკებებს ან მედიაციას — ერთ-ერთი მხარის მიერ მინისტრისთვის შესაბამისი წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის შემთხვევაში. შეტყობინებაში ზუსტად უნდა იყოს მითითებული დავის წარმოშობის საფუძველი და მხარის მოთხოვნები. მოლაპარაკებების ნებისმიერ სტადიაზე მხარეს უფლება აქვს მინისტრს გაუგზავნოს წერილობითი შეტყობინება მედიაციის დაწყების მიზნით და დავის მედიატორის დანიშვნის თაობაზე, ხოლო ამ შეტყობინების მიღების შემდეგ მინისტრი ნიშნავს მედიატორს მთავრობის ნორმატიული აქტით დამტკიცებული წესის თანახმად.
მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობის შემთხვევაში მინისტრს უფლება აქვს მხარის მიმართვის გარეშე, საკუთარი ინიციატივითაც დანიშნოს დავის მედიატორი. მხარეები ვალდებული არიან მონაწილეობა მიიღონ შემათანხმებელ პროცედურებში და დაესწრონ მედიატორის მიერ გამართულ შეხვედრებს; მინისტრის მოთხოვნით მედიატორი უგზავნის მას ანგარიშს დავასთან დაკავშირებით. დავის ნებისმიერ სტადიაზე მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ დავის არბიტრაჟისთვის გადაცემაზე, ხოლო მედიატორი ვალდებულია არ გაამჟღავნოს ინფორმაცია ან დოკუმენტი, რომელიც მისთვის ამ როლში გახდა ცნობილი.
გაფიცვა და ლოკაუტი მედიაციის ფონზე (მუხლი 64)
მუხლი 64 ადგენს პროტესტის ფორმებს: გაფიცვა დასაქმებულის დროებითი ნებაყოფლობითი უარია შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მოვალეობათა მთლიანად ან ნაწილობრივ შესრულებაზე, ლოკაუტი კი — დამსაქმებლის ანალოგიური უარი. კოლექტიური დავის დროს გაფიცვის ან ლოკაუტის უფლება წარმოიშობა მინისტრისთვის წერილობითი შეტყობინების გაგზავნიდან ან მინისტრის მიერ საკუთარი ინიციატივით მედიატორის დანიშვნიდან 21 კალენდარული დღის გასვლისთანავე. გაფიცვის ან ლოკაუტის დაწყებამდე მხარეები ერთმანეთს და მინისტრს წერილობით ატყობინებენ მის დროს, ადგილს, ხასიათს და მონაწილე პირთა რაოდენობას არაუგვიანეს 3 კალენდარული დღისა. გაფიცვის ან ლოკაუტის დროსაც მხარეები ვალდებული არიან განაგრძონ შემათანხმებელი პროცედურები. ლოკაუტი არ შეიძლება გაგრძელდეს 90 კალენდარულ დღეზე მეტ ხანს; ამ პერიოდში დამსაქმებელი არ არის ვალდებული გადაუხადოს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება, თუმცა გაფიცვა ან ლოკაუტი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი არ არის.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევკრიბეთ კოლექტიური შრომითი დავის მედიაციასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
რამდენი დასაქმებული სჭირდება კოლექტიური დავისთვის?
მუხლი 63-ის თანახმად, კოლექტიური დავა არის დავა დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა ჯგუფს შორის, რომელშიც არანაკლებ 20 დასაქმებულია, ან დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა გაერთიანებას შორის.
ვინ ნიშნავს მედიატორს კოლექტიურ დავაში?
მედიაციის დაწყების მიზნით ერთ-ერთი მხარე მინისტრს წერილობით მიმართავს; ამ შეტყობინების საფუძველზე მინისტრი ნიშნავს მედიატორს დამტკიცებული წესის თანახმად. მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის შემთხვევაში მინისტრს შეუძლია მედიატორი საკუთარი ინიციატივითაც დანიშნოს.
როდის შეუძლიათ მხარეებს გაფიცვის ან ლოკაუტის დაწყება?
გაფიცვის ან ლოკაუტის უფლება წარმოიშობა მინისტრისთვის შეტყობინების გაგზავნიდან ან მინისტრის ინიციატივით მედიატორის დანიშვნიდან 21 კალენდარული დღის გასვლისთანავე, ხოლო დაწყებამდე არაუგვიანეს 3 კალენდარული დღისა ხდება წერილობითი შეტყობინება.
როგორ აღისრულებს მედიაციის შედეგად მიღწეული შეთანხმება?
მუხლი 69-ის თანახმად, კოლექტიურ შრომით დავაზე მედიაციის შედეგად მიღწეული შეთანხმების აღსრულების მიზნით დავის მხარეს უფლება აქვს სასამართლოს მიმართოს; სასამართლო უარს იტყვის აღსრულებაზე, თუ შეთანხმება ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას, საჯარო წესრიგს ან მისი აღსრულება შეუძლებელია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის ადვოკატები მუშაობენ როგორც დამსაქმებლებთან, ისე დასაქმებულთა ჯგუფებსა და გაერთიანებებთან: ვამზადებთ წერილობით შეტყობინებებს დავის წარმოშობის შესახებ, ვაფორმებთ მოთხოვნებს, ვადგენთ პროცედურის კალენდარს გაფიცვამდე და ლოკაუტამდე არსებული ვადების გათვალისწინებით და ვწარმოგიდგენთ თქვენს ინტერესებს მედიაციის ყველა ეტაპზე. მიმართეთ ჩვენს გუნდს — შევაფასებთ თქვენს ვითარებას და დაგეხმარებით კოლექტიური დავის კანონიერ და ეფექტიან მოგვარებაში.