საკლასო სარჩელი და ქართული ჯგუფური დაცვა
საკლასო სარჩელი, როგორც ცნება, აშშ-ის სამართლიდან მომდინარეობს: იქ ცალი წარმომადგენელი ათასობით დაზარალებულს წარმოადგენს ერთ საქმეში. საქართველოს სამართალში ასეთი პროცესული ფორმა არ არსებობს — „მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი კი ქმნის ფუნქციურ ანალოგებს: არასამეწარმეო იურიდიული პირების მონაწილეობას მომხმარებელთა ჯგუფის უფლებების დარღვევისას, სააგენტოსთან და სექტორულ მარეგულირებელთან მიმართვის უფლებას და უსამართლო სტანდარტული პირობების ბათილობას. ამ გვერდზე ვხსნით, რა შეიძლება ჯგუფური ინტერესების დასაცავად კანონის 22-ე, 28-ე, 35-ე და 37-ე მუხლებით.
ჯგუფური ინტერესის წარმომადგენლობა
37-ე მუხლით არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირები უფლებამოსილი არიან მონაწილეობა მიიღონ მომხმარებლის უფლებების დაცვაში, მათ შორის დაცვის პოლიტიკის განვითარებასა და განხორციელებაში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ამ მუხლის „ა" ქვეპუნქტი: კანონით დადგენილი მომხმარებელთა ჯგუფის უფლებების დარღვევის შემთხვევაში ასეთი პირი მონაწილეობას იღებს შესაბამისი განცხადების მომზადებაში — ეს არის ის წერილი, რომელიც საკლასო სარჩელს ყველაზე ახლოს დგას.
იმავე მუხლით არაკომერციული პირები თანამშრომლობენ მეწარმეთა გაერთიანებებთან და სახელმწიფო ორგანოებთან მომხმარებელთა ჯგუფების უფლებების დასაცავად, ხელს უწყობენ დავის მედიაციით გადაწყვეტას და მონაწილეობენ ინფორმაციულ კამპანიებში — ჯგუფური დაცვა ასე სრულდება წარმომადგენლობითი ორგანიზაციების მეშვეობით.
განსაკუთრებული წესი შეეხება სექტორულ მარეგულირებელ ორგანოებს: კანონის ცალკე მუხლებით დადგენილი ზოგიერთი წესი მათ არ ვრცელდება და უფლებამოსილების განხორციელებისას ისინი თავისივე დადგენილი წესით ხელმძღვანელობენ — მიმართვის ფორმა და განხილვის წესი ამიტომ სფეროებრივად განსხვავდება.
მიმართვა სააგენტოსთან და სასამართლოში
28-ე მუხლის პირველი პუნქტით მომხმარებელს უფლება აქვს, კანონის დარღვევის შესახებ მიმართოს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს — საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოს — ან შესაბამისი სფეროს მარეგულირებელ ორგანოს. ამავე მუხლის მეორე პუნქტი კი მკაფიოდ აყალიბებს: ეს უფლება მომხმარებელს არ ართმევს სასამართლოსთვის ან არბიტრაჟისთვის მიმართვის უფლებას და დავის მედიაციით გადაწყვეტის შესაძლებლობას. ეს ნიშნავს, რომ ჯგუფურ დარღვევაზე პასუხი ორმხრივია — ადმინისტრაციული და სასამართლო.
სააგენტოს გადაწყვეტილება მოვაჭრისთვის ჩაბარებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გასაჩივრდება (35-ე მუხლი); დარღვევის დადგენის შესახებ გადაწყვეტილების გასაჩივრება სააგენტოს არ ართმევს უფლებას, მოვაჭრეს შესაბამისი ჯარიმა დააკისროს.