სამშენებლო დავები ტექნიკურად რთული და ფინანსურად მძიმეა: პროექტის ხარვეზები, ვადების დარღვევა, დაუსრულებელი სამუშაოები და ხარისხის კამათი სწრაფ და კვალიფიციურ გადაწყვეტას ითხოვს. სწორედ ამიტომ სამშენებლო ხელშეკრულებებში ხშირად წერენ საარბიტრაჟო დებულებას, ხოლო საქართველოში განხილვას „არბიტრაჟის შესახებ“ კანონი მართავს. ამ გვერდზე განვმარტავთ ამ კანონის მუხლებს 11, 17 და 34 — არბიტრების დანიშვნას, დროებით ღონისძილებს და ექსპერტის დანიშვნას — სამშენებლო დავის პრიზმით: როგორ ავირჩიოთ კოლეგია ტექნიკური კომპეტენციით, როგორ შევინარჩუნოთ ობიექტის მდგომარეობა გადაწყვეტილებამდე და როგორ დგინდება სპეციალური საკითხები ექსპერტიზით.
არბიტრების დანიშვნა და კვალიფიკაციური მოთხოვნები (მუხლი 11)
მუხლი 11-ის პირველი პუნქტით, დაუშვებელია პირის არბიტრად დანიშვნა მისი თანხმობის გარეშე, და არბიტრობაზე თანხმობა წერილობით უნდა განიცხადოს. დანიშვნის პროცედურას მხარეები შეთანხმებით დგინდებენ; შეთანხმების არარსებობისას მოქმედებს დეფოლტი: სამი არბიტრისაგან შემდგარი არბიტრაჟის შემთხვევაში თითოეული მხარე ნიშნავს ერთ არბიტრს და ამ წესით დანიშნული ორი არბიტრი — თავმჯდომარეს. თუ მხარე არ დანიშნავს არბიტრს მეორე მხარის მოთხოვნის მიღებიდან 30 დღის ვადაში ან ორი არბიტრი დანიშვნიდან 30 დღეში ვერ შეთანხმდება მესამეზე, ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნის საფუძველზე არბიტრს ნიშნავს სასამართლო განცხადების წარმოებაში მიღებიდან 30 დღის ვადაში. სასამართლოს ეს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება. მუხლის მე-5 პუნქტი ტრანსპარენტულობასაც უზრუნველყოფს: არბიტრად დასანიშნი პირი ვალდებულია მოვალეობის შესრულების დაწყებამდე, მხარეების ან არბიტრაჟის მოთხოვნის შემთხვევაში, წარუდგინოს მათ წერილობითი ინფორმაცია განათლებისა და არბიტრად მუშაობის გამოცდილების შესახებ. გარდა ამისა, პირს არ აეკრძალება არბიტრად დანიშვნა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც იგი არის შეზღუდულქმედუნარიანი ან მხარდაჭერის მიმღები (თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული), სახელმწიფო მოსამსახურე, სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებოდის პირი, პოლიტიკური თანამდებოდის პირი ან საჯარო მოსამსახურე, დანაშაულის ჩადენისათვის მსჯავრდებული ისეთი პირი, რომელსაც ნასამართლობა მოხსნილი ან გაქარწყლებული არ აქვს, ან მედიატორი იმავე საქმეზე ან ამ საქმესთან არსებითად დაკავშირებულ სხვა საქმეზე. სამშენებლო დავისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მე-6 პუნქტი: არბიტრის დანიშვნისას სასამართლომ ან სხვა დაწესებულებამ უნდა გაითვალისწინოს მხარეთა მიერ შეთანხმებული საკვალიფიკაციო მოთხოვნები — ანუ დებულებაში წინასწარ ჩაწერილი სამშენებლო გამოცდილების მოთხოვნა დანიშვნის ეტაპზეც მუშაობს.
დროებითი ღონისძილები სამშენებლო დავაში (მუხლი 17)
მუხლი 17 არბიტრაჟს აძლევს უფლებას, განხილვის დაწყებამდე ან ნებისმიერ სტადიაზე, საბოლოო გადაწყვეტილებამდე, მხარის შუამდგომლობით გამოიყენოს უზრუნველყოფის ღონისძილებები, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება საარბიტრაჟო შეთანხმებას. წერილობითი გადაწყვეტილებით არბიტრაჟი მხარეს გონივრულ ვადაში ავალდებულებს: შეინარჩუნოს ან აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა საბოლოო გადაწყვეტილებამდე — მაგალითად, არ გაანადგუროს დავადებული სამუშაოების ნაწილი; მიიღოს ზომები ზიანის თავიდან აცილებისთვის; შეინარჩუნოს აქტივები, რომლებითაც გადაწყვეტილება აღსრულდება; ან დაიცვას მტკიცებულებები. სამშენებლო პრაქტიკაში ბოლო შესაძლებლობა გადამწყვეტია: ობიექტის ან დოკუმენტაციის მდგომარეობა დროთა განმავლობაში იცვლება, და მტკიცებულების ადრეული კონსერვაცია მთელი დავის არსს ინახავს.
გაითვალისწინეთ, რომ ღონისძილების მოთხოვნა პროცესის დაწყებამდეც არის შესაძლებელი — მთავარი პირობა ის არის, რომ ეს არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს საარბიტრაჟო შეთანხმებას. სამშენებლო დავაში დროებითი ღონისძილების ტიპური სცენარია: სამუშაოების შეჩერება დავადებულ უჩვეულო ნაწილზე, დაუგეგმავი დემონტაჟის აკრძალვა და დოკუმენტაციის ორიგინალების შენარჩუნება. ასეთი გადაწყვეტილება არბიტრაჟი ყოველთვის წერილობით გამოიტანს და მხარეს გონივრულ ვადაში ავალდებულებს მის შესრულებას — ზეპირი შეთანხმება აქ არ მუშაობს.
ექსპერტის დანიშვნა და აცილება (მუხლი 34)
მუხლი 34 არბიტრაჟს აძლევს უფლებას, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, დანიშნოს ერთი ან რამდენიმე ექსპერტი კონკრეტულ საკითხებზე დასკვნების წარმოდგენის მიზნით და მოსთხოვოს მხარეებს წარუდგინონ ექსპერტს საქმესთან დაკავშირებით არსებული ინფორმაცია, გადასცენ დოკუმენტები დათვალიერებისთვის ან მისცენ შესაძლებლობა დაათვალიეროს ნებისმიერი საბუთი ან ნივთი — მათ შორის, ობიექტზე არსებული მასალები. დასკვნის წარმოდგენის შემდეგ არბიტრაჟი მხარის შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით ექსპერტს მოიწვევს ზეპირ განხილვაში; მხარეებს უფლება აქვთ დაუსვან ექსპერტს შეკითხვები და მოიწვიონ სხვა ექსპერტებიც. ექსპერტის აცილება და თვითაცილება განხორციელდება არბიტრის აცილებისთვის კანონით განსაზღვრული იმავე საფუძვლებითა და წესით — ანუ მხარის შეუვალობა აქაც ისევე იცავს, როგორც არბიტრთან მიმართებაში.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ უპასუხებთ სამშენებლო არბიტრაჟთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
შეიძლება თუ არა სამშენებლო გამოცდილების მქონე არბიტრის მოთხოვნა?
დიახ. მხარეები დებულებაში შეთანხმებულ საკვალიფიკაციო მოთხოვნებს წერენ, და არბიტრის დანიშვნისას სასამართლომ ან დაწესებულებამ ეს მოთხოვნები უნდა გაითვალისწინოს.
რა ხდება, თუ მხარე არბიტრს ვადაში არ ნიშნავს?
მეორე მხარის მოთხოვნის მიღებიდან 30 დღის ვადაში დანიშვნის გამოტოვებისას, ისევე როგორც ორი არბიტრის თავმჯდომარეზე 30 დღეში შეუთანხმებლობისას, არბიტრს ნიშნავს სასამართლო — განცხადების წარმოებაში მიღებიდან 30 დღის ვადაში, საბოლოო და გასაჩივრების არაერთო გადაწყვეტილებით.
როგორ დაიცვას მხარემ ობიექტის მდგომარეობა გადაწყვეტილებამდე?
მუხლი 17-ის შუამდგომლობით: არბიტრაჟი წერილობითი გადაწყვეტილებით ავალდებულებს მხარეს პირვანდელი მდგომარეობა შეინარჩუნოს, ზიანის აცილების ზომები მიიღოს, აქტივები ან მტკიცებულებები დაიცვას.
ვინ ნიშნავს ექსპერტს და შეიძლება თუ არა მისი აცილება?
ექსპერტს არბიტრაჟი ნიშნავს კონკრეტულ საკითხებზე, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; მისი აცილება და თვითაცილება არბიტრის აცილების საფუძვლებითა და წესით ხდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის ადვოკატები მუშაობენ სამშენებლო პროექტების მონაწილეებთან — დეველოპერებთან, კონტრაქტორებთან და ინვესტორებთან: ვაწყობთ საარბიტრაჟო დებულებებს კვალიფიკაციური მოთხოვნებით, ვამზადებთ სარჩელებსა და უზრუნველყოფის ღონისძილების მოთხოვნებს, ვმონაწილეობთ ექსპერტიზის ორგანიზებაში და ვიცავთ თქვენს ინტერესებს არბიტრაჟის ყველა ეტაპზე. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს დავას და ავაწყობთ დაცვის სტრატეგიას კანონის სრული ინსტრუმენტარიუმით.