საპირისპირო კონდემნაციის არსი
საპირისპირო კონდემნაცია არის სიტუაცია, როცა სახელმწიფო საკუთრებას არ გამოირიცხავს და არ აღებს, მაგრამ მის მიერ გამოცემული კანონიერი აქტი ასეთი შედეგს ტოვებს, რომ კერძო პირს ან პირთა ჯგუფს არსებითი ზიანი ადგება. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი წარმოების ზოგადი ნაწილი ამ შემთხვევას სწორედ ანაზღაურების ვალდებულებით პასუხობს: თუ საზოგადოებრივი აუცილებლობისთვის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით თანასწორობის პრინციპის საწინააღმდეგოდ არსებითი ზიანი ადგება მხოლოდ რომელიმე კერძო პირს ან პირთა ჯგუფს, სახელმწიფო ორგანო ან მუნიციპალიტეტი ვალდებულია აანაზღაუროს ამ აქტით მიყენებული ზიანი. აქ შემდეგი ელემენტებია გადამწყვეტი: აქტის კანონიერება საზოგადოებრივი აუცილებლობის საფუძველზე, ზიანის არსებითობა და მისი მიერთება ცალკე კერძო პირს ან ჯგუფს — თანასწორობის პრინციპის საწინააღმდეგოდ, ანუ ზიანი საზოგადოებას შორის არ ნაწილდება, არამედ ვიღაცაზე ერთფეროვნად გადადება. ასეთი დატვირთვა ხშირად ინფრასტრუქტურულ, დაგეგმარებით ან გარემოსდაცვით გადაწყვეტილებებს ახლავს, როცა საზოგადოებრივი სარგებელი რეალურია, მაგრამ მისი ფასი განსაკუთრებით ერთ მეზობელს ან ერთ ბიზნესს დაადგება. სწორედ ეს განასხვავებს კონდემნაციურ მოთხოვნას ზოგადი უკანონო აქტისგან გამოწვეული ზიანისგან: პირველ შემთხვევაში აქტი ძალაში რჩება და ანაზღაურება ითხოვება, მეორეში — აქტის უკანონობა თავად წარმოადგენს მოთხოვნის ბირთვს.
ანაზღაურების მოცულობა და ინტერესთა ბალანსი
ზიანის ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების საფუძველზე — ეს კანონიერი აქტით გამოწვეული ზიანის საკუთარი, განსაკუთრებული ზომის წესია. მოსარჩელისთვის ეს ნიშნავს, რომ მოთხოვნაში აუცილებელია არა მხოლოდ ზიანის დათვლა, არამედ იმ დისბალანსის ჩვენება, რომ საჯარო ინტერესის სასარგებლოდ არსებული სარგებელი ცალკე კერძო სუბიექტის მსხვერპლზეა აგებული. ანაზღაურების ვალდებულება სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტს დაეკისრებათ და არა კონკრეტულ თანამდებობის პირს — პასუხისმგებელი სუბიექტი სწორედ საჯარო წარმონაქმნია. მოსარჩელისთვის ეს მნიშვნელოვანია სოლვენტობის თვალსაზრისითაც: მოთხოვნა მიმართულია ბიუჯეტიანი სუბიექტისკენ და არა ცალკე ჩინოვნიკისკენ, რომლის ქონება შესაძლოა მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად არ იყოს საკმარისი.