მუსიკალური ინდუსტრიის კონტრაქტები საავტორო უფლებების კანონით
მუსიკალური ინდუსტრიის კონტრაქტების რუკა საქართველოში ოთხი ნორმით იწერება: შეკვეთის ხელშეკრულება სიმღერის შექმნაზე (მუხლი 43); სალიცენზიო ხელშეკრულება გამოყენების სახეებსა და ჰონორარზე (მუხლი 40); შემსრულებლის ხელშეკრულება — სცენაზე და ჩაწერაში (მუხლი 47); და ფონოგრამის უფლებები, რომლებიც მწარმოებელს ეკუთვნის (მუხლი 48). ამ გვერდზე ოთხივეს ერთად განვმარტავთ — ავტორის, შემსრულებლისა და ლეიბლის პერსპექტივიდან.
შეკვეთა — სიმღერის შექმნა, მუხლი 43
ნაწარმოების შექმნის ხელშეკრულებით ავტორი იღებს ვალდებულებას, შექმნას ნაწარმოები ხელშეკრულების პირობების მიხედვით და გადასცეს იგი შემკვეთს, ხოლო შემკვეთი — მიიღოს ნაწარმოები და გადაუხადოს ავტორს ჰონორარი. ავტორი ნაწარმოებს პირადად ქმნის, სხვა პირის ჩართვა მხოლოდ შემკვეთის თანხმობით შეიძლება; შემკვეთი ვალდებულია ვადის დადგომისთანავე დაათვალიეროს ნაწარმოები და წერილობით შეატყობინოს მოწონების ან დაწუნების შესახებ — წერილობითი შეტყობინების არარსებობისას ნაწარმოები მოწონებულად ითვლება. ავანსის წესი, ვადა და ოდენობა ხელშეკრულებით განისაზღვრება. ავტორის დაცვის ორი ბარიერიც აქ მუშაობს: ბათილია პირობა, რომელიც ზღუდავს ავტორის უფლებას მომავალში განსაზღვრულ თემაზე ან დარგში შექმნას ნაწარმოები, და ხელშეკრულების საგანი ვერ იქნება მომავალში შესაქმნელ ნაწარმოებზე უფლების გადაცემა. შეკვეთით შექმნილი ნაწარმოების ქონებრივი უფლებები ეკუთვნის შემკვეთს, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
სალიცენზიო პირობები — მუხლი 40
სალიცენზიო ხელშეკრულება უნდა ითვალისწინებდეს გამოსაყენებელი ნაწარმოების ზუსტ აღწერას, გამოყენების კონკრეტულ სახეს, ხელშეკრულების ვადასა და ტერიტორიას, ჰონორარის ოდენობას ან განსაზღვრის წესს, გადახდის წესსა და ვადას. რაც პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, ავტორს რჩება — მუსიკაში ეს ნიშნავს: ხელშეკრულებაში დაუწერელი ყოველი ფორმატი (სტრიმინგი, სინქრონიზაცია, რემიქსი) უფლებამფლობელს ეკუთვნის. ვადის გარეშე დადებული ხელშეკრულება ავტორმა დადებიდან 3 წლის შემდეგ გააუქმებს, 6 თვით ადრე წერილობით ეცნობება რა ლიცენზიატს; ტერიტორიის გარეშე — მხოლოდ საქართველოზე მოქმედებს; ქველიცენზია მხოლოდ პირდაპირი წესით შეიძლება; ფიქსირებული ჰონორარით რეპროდუცირებისას — მაქსიმალური ტირაჟი დგინდება.
შემსრულებლის ხელშეკრულება — მუხლი 47
შემსრულებელს თავის შესრულებაზე აქვს პირადი და ქონებრივი უფლებები: სახელის უფლება; რეპუტაციის პატივისცემის უფლება — შესრულების დაცვა დამახინჯებისგან, რომელიც შემსრულებლის პატივს ან ღირსებას შელახავს; და უფლება, გამოიყენოს შესრულება ნებისმიერი ფორმით, ყოველი ფორმით გამოყენებისთვის ჰონორარის მიღების ჩათვლით. განსაკუთრებული უფლება ნიშნავს ნებართვას ან აკრძალვას: შეუჩაწერელი შესრულების ჩაწერაზე; ფონოგრამაზე ჩაწერილი შესრულების რეპროდუცირებაზე; ეთერში ან კაბელით გადაცემაზე; ჩანაწერის ეთერში გადაცემაზე; გაქირავებაზე და გავრცელებაზე; და სადენებით ან უმავთულო კავშირგაბმულობით ხელმისაწვდომობაზე — ნებისმიერი პირისთვის არჩეულ დროსა და ადგილიდან. ნებართვა გაიცემა შემსრულებლის მიერ, ხოლო შემსრულებელთა კოლექტივზე — ხელმძღვანელის მიერ, წერილობითი ხელშეკრულებით; მაუწყებელთან ხელშეკრულება ჩაწერისა და შემდგომი გადაცემის უფლებებს გადასცემს მხოლოდ მაშინ, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული.
ფონოგრამის უფლებები — მუხლი 48
ფონოგრამის მწარმოებელი — იურიდიული ან ფიზიკური პირი, რომელიც იღებს საკუთარ პასუხისმგებლობას შესრულების ან სხვა ბგერითი მასალის პირველ ჩაწერას: მას ეკუთვნის ფონოგრამაზე განსაკუთრებული უფლება. ეს ნიშნავს, რომ ლეიბლის ინვესტიცია კანონით პირდაპირ არის დაცული — ჩანაწერის ბედს მისი პოზიციიდან განსაზღვრავს ხელშეკრულებათა სისტემა: შემსრულებლის ნებართვა და საავტორო ჰონორარი ერთ ჯაჭვში აგებს რელიზის სამართლებრივ ბაზას.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ მუსიკალური კონტრაქტებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
ვის რჩება სიმღერის ქონებრივი უფლებები შეკვეთით?
შემკვეთს, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული — ამიტომ ავტორისთვის გადამწყვეტია ხელშეკრულების ეს პუნქტი — და ის მოლაპარაკების დაწყებამდე უნდა წაიკითხოს სიბრძნით.
რა რჩება შემსრულებელს ყოველთვის?
სახელის უფლება და რეპუტაციის პატივისცემის უფლება — შესრულების დაცვა დამახინჯებისგან; ყოველი გამოყენებაზე ჰონორარის მიღების უფლებაც კანონითაა.
მაუწყებელი იღებს ჩაწერის უფლებას?
მხოლოდ მაშინ, თუ ეს ხელშეკრულებაში პირდაპირ წერია — წინააღმდეგ შემთხვევაში ეთერში გადაცემის უფლება მაუწყებელს ეკუთვნის, ჩაწერისა და შემდგომი გამოყენების უფლება კი — არა.
როგორ იცავს კანონი ლეიბლს?
ფონოგრამის მწარმოებლის განსაკუთრებული უფლებით — პირველი ჩაწერის ინვესტიცია საკუთრებრივ პოზიციად აღიარება.
კანონი ავტორის დაცვის გარანტიებსაც აწესებს: ბათილია ხელშეკრულების ის პირობა, რომელიც ავტორს უზღუდავს მომავალში განსაზღვრულ თემაზე ან დარგში ნაწარმოების შექმნის უფლებას, და ხელშეკრულების საგანი ვერ იქნება მომავალში შესაქმნელ ნაწარმოებზე უფლების გადაცემა. ავანსის გადახდის წესი, ვადა და ოდენობა ხელშეკრულებით განისაზღვრება — ეს არის ის პუნქტები, რომლებიც მუსიკალურ კონტრაქტში ყველაზე ხშირად სადავო ხდება.
ვის ეკუთვნის შეკვეთით შექმნილი ნაწარმოების ქონებრივი უფლებები?
შემკვეთს, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; ავტორი პირადად ქმნის ნაწარმოებს, სხვის ჩართვა შემკვეთის თანხმობით დგება, და ნაწარმოების დათვალიერების შედეგის შესახებ ავტორს წერილობით ეცნობება — წერილობითი შეტყობინების არქონისას ნაწარმოები მოწონებულად ითვლება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
მუსიკალური კონტრაქტის ენა რელიზის ბედს წყვეტს: ვის რჩება სიმღერა, ვინ იღებს ჰონორარს და რა ხდება ჩაწერასთან. Legal.ge-ს სპეციალისტები განვმარტავთ კანონის მე-43, მე-40, 47-ე და 48-ე მუხლებს, შევაფასებთ კონტრაქტის პროექტს და დაგეხმარებთ მოლაპარაკებასა თუ დავაში. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.