სამედიცინო მონაცემთა კონფიდენციალურობა: ქართული რეჟიმი
სამედიცინო მონაცემების კონფიდენციალურობის ქართული სპეციალური რეჟიმი „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ კანონშია ჩაწერილი: აქ არის კონფიდენციალურობის ძირითადი ვალდებულება, დოკუმენტაციაზე წვდომისა და შესწორების წესი, ტელემედიცინის სპეციფიკა და ჩანაწერების წარმოების პირობები. აშშ-ის ჯანმრთელობის ინფორმაციის დაცვის ფედერალური წესები და ევროკავშირის მონაცემთა დაცვის კატეგორიები — დაცული სამედიცინო ინფორმაცია, განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემები — არაქართული ცნებებია: გვერდს ატარებს ქართული კანონი, ხოლო „პირადი მონაცემების დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი ზოგად ფონად ემატება მას.
კანონის 48-ე მუხლი ძირითად ვალდებულებას აწესებს: დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, დაიცვას პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და პირადი ცხოვრების შესახებ ინფორმაციის კონფიდენციალურობა — როგორც საქმიანობის განხორციელებისას, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ, როგორც პაციენტის სიცოცხლეში, ისე მისი სიკვდილის შემდეგ. ეს ორი „გარდა“ რეჟიმის სიმკაცრეს ადგენს: ვალდებულება არც პრაქტიკის დახურვით სცილდება და არც პაციენტის გარდაცვალებით.
გამჟღავნების დასაშვები შემთხვევები
კანონი გამჟღავნების ჩამონათვალს თავად იძლევა. სუბიექტს უფლება აქვს გაამჟღავნოს კონფიდენციალური ინფორმაცია, თუ: პაციენტი აძლევს გამჟღავნების უფლებას; ინფორმაციის გაუმჟღავნებლობა საფრთხეს უქმნის მესამე პირის — ცნობილი ვინაობის — ჯანმრთელობას ან სიცოცხლეს; არსებობს დასაბუთებული ეჭვი სავალდებულო აღრიცხვას დაქვემდებარებულ დაავადებაზე; ინფორმაცია მიეწოდება მომსახურების მონაწილე სხვა სამედიცინო პერსონალს; გამჟღავნება აუცილებელია სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზისთვის; მას სასამართლოს გადაწყვეტილების შესაბამისად მოითხოვენ სამართალდამცველი ორგანოები; ინფორმაცია ეხება ქალთა მიმართ ან ოჯახში ძალადობის შესაძლო ფაქტს და განმეორების საშიშროება არსებობს — ამ დროს ინფორმაცია მხოლოდ შესაბამის სახელმწიფო ორგანოს ეწოდება; ინფორმაცია სახელმწიფო ორგანოებს სოციალური შეღავათების დაწესებისთვის მიეწოდება — ამ შემთხვევაში პაციენტის თანხმობა აუცილებელია; და სასწავლო-სამეცნიერო მიზნით გამოყენებისას მონაცემები ისეა წარმოდგენილი, რომ იდენტიფიკაცია შეუძლებელია.
ეს ჩამონათვალი გამოყენებითი ინსტრუმენტია: თითოეული გამჟღავნება მის ერთ-ერთ პუნქტს უნდა ეყრდნობოდეს, და პასუხისმგებლობის დროს სწორედ სუბიექტი აჩვენებს, რომელი პუნქტი ფარავს მის ქმედებას. ამის გარეშე გამჟღავნება კანონდარღვევაა — თუმცა პაციენტის მიერ გამჟღავნების უფლების მიცემა და მესამე პირის დაცვა ყველაზე ხშირი საფუძვლებია.
დოკუმენტაციაზე წვდომა და შესწორება
41-ე მუხლი წვდომის წესს აწესრიგებს: სუბიექტი ვალდებულია პაციენტს, ხოლო მცირეწლოვანების ან გადაწყვეტილების მიღების უუნარობის შემთხვევაში — ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს, მოთხოვნით, გააცნოს სამედიცინო დოკუმენტაციაში არსებული ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ — დიაგნოსტიკური გამოკვლევების შედეგები, მკურნალობასა და მოვლასთან დაკავშირებული მონაცემები, სხვა სუბიექტის კონსულტაციის ამსახველი ჩანაწერები. ქმედუნარიან პაციენტს კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში სუბიექტს უფლება აქვს ინფორმაცია არ გააცნოს ან შეზღუდოს მისი მოცულობა — მაგრამ პაციენტის დაჟინებით მოთხოვნისას გაცნობა ვალდებულებაა. ქმედუნარიანი პაციენტის ნათესავს ან წარმომადგენელს კი ინფორმაცია მხოლოდ პაციენტის თანხმობით ეცნობა.
42-ე მუხლი შესწორების მექანიზმს აძლევს: პაციენტის დასაბუთებული მოთხოვნით სუბიექტი ვალდებულია სამედიცინო დოკუმენტაციაში შეიტანოს შესწორება, დამატება ან განმარტება და განაახლოს პირადი ცხოვრებისა და სამედიცინო მონაცემები; მცირეწლოვანის ან უუნარო პაციენტის შემთხვევაში ეს მოთხოვნა ნათესავს ან წარმომადგენელს შეუძლია. ამავდროულად, თუ ინფორმაციის დაფიქსირების აუცილებლობა კანონმდებლობით არის გათვალისწინებული, სუბიექტს უფლება აქვს მოთხოვნით ის არ შეცვალოს — ჩანაწერის აუცილებლობა და შესწორების უფლება ერთმანეთს წონასწორავს.
ტელემედიცინა და ჩანაწერების წარმოება
91-ე მუხლი ტელემედიცინას აწესრიგებს: ტელემედიცინის საშუალებების გამოყენებისას პაციენტის შესახებ ინფორმაციის კონფიდენციალობის დაცვა ევალება სუბიექტს, ხოლო პაციენტის მოთხოვნით მონაცემები მისი ვინაობის, ჯანმრთელობისა და პირადი ცხოვრების შესახებ ტელემედიცინის გამოყენებით გადაიცემა ანონიმურად. 56-ე მუხლი კი ჩანაწერების ხარისხის პირობებს ადგენს: ჩანაწერები შესრულდეს სახელმწიფო ენაზე, მკაფიოდ და გასაგებად; იყოს სრულყოფილი; ინფორმაცია დაფიქსირდეს დროულად; ადეკვატურად ასახავდეს მომსახურების ყველა დეტალს; და თითოეული ახალი ნაწილი დამოწმდეს ხელმოწერით. მესამე პირისთვის ჩანაწერები მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში გაცნობა — კონფიდენციალურობის რეჟიმი ქაღალდზეც გრძელდება.
ერთ-ერთი გამონაკლისი განსაკუთრებით პრაქტიკულია: ინფორმაციის გაუმჟღავნებლობა თუ საფრთხეს უქმნის ცნობილი ვინაობის მესამე პირის ჯანმრთელობას ან სიცოცხლეს, გამჟღავნება დასაშვებია; ასევე დასაშვებია ინფორმაციის მიწოდება სამედიცინო მომსახურების მონაწილე სხვა სამედიცინო პერსონალისთვის და სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზისთვის — თითოეული ეს შემთხვევა კანონით ცალკეა განსაზღვრული და გამჟღავნების არჩევანი არა ექიმის შეხედულებას, არამედ ნორმას ეყრდნობა.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც სამედიცინო მონაცემების კონფიდენციალურობასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის.
როდის სცილდება ვალდებულება პრაქტიკას?
არასდროს სრულად: კონფიდენციალურობა დაცული უნდა იყოს როგორც საქმიანობის განხორციელებისას, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ, როგორც პაციენტის სიცოცხლეში, ისე სიკვდილის შემდეგ.
შეიძლება თუ არა პაციენტისთვის დოკუმენტაციის გაცნობის უარი?
მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დაჟინებული მოთხოვნის დროს უარი აღარ მუშაობს — გაცნობა ვალდებულება ხდება.
როგორ ხდება ჩანაწერების შესწორება?
პაციენტის — ან მისი წარმომადგენლის — დასაბუთებული მოთხოვნით, თუ დაფიქსირების აუცილებლობა კანონით არ არის გათვალისწინებული.
რა სპეციფიკა აქვს ტელემედიცინას?
კონფიდენციალობის დაცვა იქაც სუბიექტს ეკისრება, ხოლო პაციენტის მოთხოვნით მონაცემები ანონიმურად გადაიცემა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ვაწყობთ კონფიდენციალურობის რეჟიმს კლინიკებისა და ექიმებისთვის და ვიცავთ პაციენტებს: ვამოწმებთ გამჟღავნების საფუძვლებს, ვაწყობთ დოკუმენტაციაზე წვდომისა და შესწორების პროცედურას და ვაფასებთ ტელემედიცინის რისკებს. დაგვიკავშირდით — თქვენი მონაცემების რეჟიმი კანონიერ სარელსებზე დგება.