მამხილებელთა პროგრამის ქართული სტატუტური ჩარჩო
მამხილებელთა პროგრამის — საეჭვო გარიგებებზე შიდა ანგარიშგების მექანიზმის — ქართული სტატუტური ჩარჩო ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების პრევენციის შესახებ კანონშია. კანონი აწყობს არხს თანამშრომლიდან პასუხისმგებელ პირამდე, იცავს ანგარიშგების ფაქტს გამჟღავნებისგან და განსაზღვრავს გადაწყვეტილების დამოუკიდებლობის გარანტიას. ამასთანავე, ევროპული მამხილებელთა შესახებ დირექტივის მრავალსაფეხურიანი არხის მოდელი არაქართულია და გვერდს ვერ ატარებს; დათხოვნისგან დაცვის სრული ადმინისტრაციული რეჟიმი ცალკე კანონს მოითხოვს — ეს საკითხი ჩვენს სხვა გვერდზეა განხილული. აქ მატარებელია შიდა ანგარიშგების ქართული რეჟიმი.
შიდა არხის ანატომია — ინფორმაცია თანამშრომლიდან სამსახურამდე
ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია ფინანსური მონიტორინგის სამსახურს წარუდგინოს ანგარიშგება საეჭვო გარიგების ან ასეთი გარიგების მომზადების, დადების ან შესრულების მცდელობის შესახებ. მამხილებელთა პროგრამის შიდა არხი სწორედ ამ ვალდებულების წინა პერიმეტრია: თანამშრომელი, რომელიც საქმიანობის ფარგლებში ამჩნევს გარიგებას, რომელიც კლიენტის პროფილს არ შეესაბამება ან უკანონოდ მოპოვებულ ქონებას უკავშირდება, ინფორმაციას პასუხისმგებელ პირს აწვდის, ხოლო პასუხისმგებელი პირი — სამსახურს. კანონი ცნობს გარიგების თანხის დანაწევრების ინსტიტუტსაც: დაკავშირებული გარიგებების გამოვლენის მიზანია კლიენტის მიერ ღონისძიებებისთვის თავის არიდების აღკვეთა. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოც გარკვეულ შემთხვევებში უძრავ ქონებაზე უფლების რეგისტრაციამდე წარადგენს საეჭვო გარიგების შესახებ ანგარიშგებას, და თუ ანგარიშგების მიღებიდან არაუგვიანეს 24 საათისა სამსახური შესაბამის უფლებამოსილებას არ გამოიყენებს, სარეგისტრაციო წარმოება გრძელდება. ამგვარად, შიდა ანგარიშგების სისტემა ერთიანი სახელმწიფოებრივი მექანიზმის ნაწილია.
დაცვა გამჟღავნებისგან
ანგარიშვალდებულ პირს, მის ხელმძღვანელებსა და თანამშრომლებს ეკრძალებათ აცნობონ კლიენტს ან სხვა პირს, რომ განხორციელდება ღონისძიებები უჩვეულო გარიგების შესწავლის ან საეჭვო გარიგების გამოვლენის მიზნით ან რომ სამსახურს წარედგინა ანგარიშგება. ეს აკრძალვა მამხილებლის პირველი და უმნიშვნელოვანესი დაცვაა: ანგარიშგების ფაქტის კლიენტისთვის გამჟღავნება — ე.წ. გაფრთხილება — კანონდარღვევაა. ამასთანავე, დაუშვებელია ანგარიშვალდებულ პირს, მის ხელმძღვანელებსა და თანამშრომლებს დაეკისროთ პასუხისმგებლობა კონფიდენციალურობის ვალდებულების დარღვევისთვის იმ შემთხვევაში, როდესაც ანგარიშგება სამსახურისთვის წარდგენის ვალდებულება კეთილსინდისიერად არის შესრულებული. კანონი ასევე კრძალავს იმ თანამშრომლის ვინაობის გამჟღავნებას, რომელიც ამჩნევს უჩვეულო გარიგებას ან წარადგენს ანგარიშგებას, და ანგარიშვალდებულ პირს ავალებს უზრუნველყოს ამ თანამშრომლის დაცვა მუქარისგან, დისკრიმინაციული მოპყრობისგან ან სხვა უკანონო ზემოქმედებისგან — ეს არის ქართული მამხილებლის დაცვის საფუძველი.
დამოუკიდებლობის გარანტია
მამხილებელთა პროგრამის მესამე საყრდენი პასუხისმგებელი პირის სტატუსია. შესაბამისობის კონტროლის სისტემის ფუნქციონირებისთვის პასუხისმგებელი პირი ან სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელი ზედა იერარქიულ დონეს უნდა შეესაბამებოდეს, ანგარიშვალდებული უნდა იყოს სისტემის ეფექტიანობისთვის პასუხისმგებელი მმართველობითი პირის მიმართ და კანონი მას აძლევს უფლებას დამოუკიდებლად მიიღოს გადაწყვეტილება ანგარიშგების წარდგენის თაობაზე. ეფექტიანი შესაძლებლობით მას დროულად უნდა ეძლეოდეს ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელიც ფუნქციების შესასრულებლად სჭირდება. ასეთი არქიტექტურა გამორიცხავს, რომ იმ პირზე დამოკიდებულება, რომლის გარიგებაზეც ანგარიშგება ხდება, ანგარიშგების გადაწყვეტილებას ახდენს გავლენას.
რა არ არის ამ რეჟიმში
ამ ჩარჩოში არ შედის ანგარიშგების სანაცვლოდ ჯილდოს გაცემა, მრავალსაფეხურიანი საჩივრის არხები ან დათხოვნისგან დაცვის სრული ადმინისტრაციული სასაჩივრო მექანიზმი — ეს ინსტიტუტები ქართულ სამართალში ცალკე რეგულაციას საჭიროებს და აქ არ განიხილება. არსებული რეჟიმი კი სრულფასოვანია თავის ნაწილში: ის განსაზღვრავს, ვინ, რომ და როგორ უნდა აწარმოოს შიდა და გარე ანგარიშგება და როგორ დაიცვას მამხილებელი გამჟღავნებისგან და ზემოქმედებისგან.
შესაბამისობის კონტროლის სისტემის დასანერგად ანგარიშვალდებული პირი შიდა ინსტრუქციას შეიმუშავებს, რომელსაც მმართველობის ორგანო ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი ამტკიცებს. ინსტრუქცია განსაზღვრავს სისტემისთვის პასუხისმგებელი პირის უფლებებსა და მოვალეობებს, თანამშრომელთა შერჩევის წესებს მაღალი კვალიფიკაციისა და რეპუტაციის მქონე პირთა მისაღებად, განგრძობითი სწავლების პროგრამას და დამოუკიდებელი აუდიტის ფუნქციას სისტემის ეფექტიანობის შესამოწმებლად. გარე არხის კონტურიც კანონშია: შემოსავლების სამსახური სამსახურს ანგარიშგებას წარუდგენს საბაჟო საზღვარზე 30 000 ლარზე ან უცხოურ ვალუტაში მისი ეკვივალენტზე მეტი ნაღდი ფულის ან ფასიანი ქაღალდების გადაადგილების, მათ შორის საბაჟო კონტროლის გვერდის ავლით გადაადგილების შესახებ.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც პრაქტიკაში ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
ვის ესადგურება შიდა ანგარიშგების არხი?
ანგარიშვალდებულ პირს: თანამშრომლის მიერ შემჩნეული საეჭვო გარიგების შესახებ ინფორმაცია პასუხისმგებელ პირს ეგზავნება, ხოლო მისი გადაწყვეტილებით — ფინანსური მონიტორინგის სამსახურს.
შეიძლება თუ არა კლიენტისთვის ანგარიშგების შეტყობინება?
არა — ანგარიშგების ან ღონისძიებების შესახებ კლიენტისთვის ან სხვა პირისთვის შეტყობინება კანონით აკრძალულია.
როგორ იცავს კანონი მამხილებელ თანამშრომელს?
მისი ვინაობის გამჟღავნება აკრძალულია, კეთილსინდისიერი ანგარიშგებისთვის პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება, ხოლო დამსაქმებელი ვალდებულია დაიცვას ის მუქარისგან და დისკრიმინაციისგან.
ვინ წყვეტს ანგარიშგების წარდგენის საკითხს?
შესაბამისობის კონტროლის სისტემისთვის პასუხისმგებელი პირი — დამოუკიდებლად, ზედა იერარქიულ დონეზე მდგომი და მმართველობითი პირის მიმართ ანგარიშვალდებული.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ შიდა ანგარიშგების არხის დიზაინში, პასუხისმგებელი პირის ფუნქციების და დამოუკიდებლობის გარანტიების ჩამოყალიბებაში, გამჟღავნების აკრძალვის დებულებების დაწერაში და თანამშრომელთა სწავლების პროგრამის მომზადებაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — ავაწყობთ მამხილებელთა პროგრამას, რომელიც კანონს სრულად ასრულებს და თანამშრომელს რეალურად იცავს.