შესაბამისობის მონიტორინგი: ოპერაციული ზედამხედველობის რეჟიმი
შესაბამისობის პროგრამის შემუშავება დიზაინის საკითხია; მონიტორინგი კი — იმისა, თუ როგორ მუშაობს ეს დიზაინი ყოველდღიურ პრაქტიკაში და როგორ ამოწმებს ის სახელმწიფო. ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის შესახებ კანონი აქ ორ ფენას ქმნის: შიდა მიმდინარე მონიტორინგს და გარე შემოწმებას, ხოლო დარღვევის შედეგები ცალკე წესით არის დადგენილი.
ეს გვერდი ზუსტად ოპერაციულ კონტროლზეა: როგორ ხდება პრევენციული ღონისძიებების განხორციელება ურთიერთობის მსვლელობისას, როგორ ფასდება რისკები ხელახლა და ვინ ამოწმებს სისტემას გარედან.
შიდა მიმდინარე მონიტორინგი
12-ე მუხლის მიხედვით, ანგარიშვალდებული პირი პრევენციულ ღონისძიებებს კლიენტის რისკის დონის შესაბამისად ახორციელებს ერთჯერადი გარიგების დადებამდე და საქმიანი ურთიერთობის დამყარებამდე, აგრეთვე სათანადო პერიოდულობით — ურთიერთობის მიმდინარეობისას და კლიენტთან დაკავშირებული არსებითი გარემოებების ცვლილებისას. ანუ მონიტორინგი არ არის ერთჯერადი შემოწმება: ის ურთიერთობის მთელ სიცოცხლეს აღწერს.
ვერიფიკაციის წესს სიხელმისაწვდომა აქვს: ნაკლები რისკის არსებობისას კლიენტის ან ბენეფიციარი მესაკუთრის ვერიფიკაცია შეიძლება დასრულდეს ურთიერთობის დამყარების შემდეგ, თუ ეს აუცილებელია კლიენტის მომსახურების შეფერხების თავიდან ასაცილებლად — მაგრამ მაშინ ის რაც შეიძლება სწრაფად, გონივრული შესაძლებლობის ფარგლებში უნდა დასრულდეს. ანონიმური ანგარიშის ან ფიქციურ სახელზე ანგარიშის გახსნა კატეგორიულად აკრძალულია; ელექტრონული იდენტიფიკაციისას კი საზედამხედველო ორგანოს დადგენილი წესი და შეთანხმებული პროცედურები გამოიყენება.
დაწვრილებით არის განწყობილი იდენტიფიკაციის ტექნიკური მხარეც: ფინანსური ინსტიტუტი უფლებამოსილია ანგარიში ვერიფიკაციამდე გახსნას, თუ ვერიფიკაციის დასრულებამდე ანგარიშზე კლიენტის სახელით ან დავალებით ოპერაციების შესრულება აიკრძალება; პრევენციული ღონისძიებების განხორციელება შესაძლებელია კლიენტთან უშუალო კონტაქტის გარეშე, ელექტრონულად; საიდენტიფიკაციო მონაცემთა ნუსხა კი სამსახურის უფროსის კანონქვემდებარე აქტით განისაზღვრება.
8-ე მუხლი მონიტორინგის შინაარსობრივ ბირთვს აძლევს: ანგარიშვალდებული პირი სათანადო პერიოდულობით შეაფასებს და აღრიცხავს თავის საქმიანობასთან დაკავშირებულ რისკებს, სათავო საწარმოს შემთხვევაში — ჯგუფის დონეზეც; კლიენტის რისკის დონე განისაზღვრება ერთჯერადი გარიგების დადებამდე და ურთიერთობის დამყარებამდე, შემდეგ კი პერიოდულად და არსებითი ცვლილებებისას. ახალი ტექნოლოგიის, პროდუქტის ან მომსახურების დანერგვამდე ასეთ ცვლილებასთან დაკავშირებული რისკები წინასწარ ფასდება.
8-ე მუხლი რისკის შეფასების საფუძვლებსაც ჩამოთვლის: კლიენტი და ბენეფიციარი მესაკუთრი, მათი საქმიანობის არსი და მდებარეობის იურისდიქცია, პროდუქტი, მომსახურება ან მისი მიწოდების საშუალება, გარიგება და სხვა რისკფაქტორი. გამოვლენილი რისკების მართვისა და შემცირების მიზნით ანგარიშვალდებული პირი ეფექტიან ღონისძიებებს ახორციელებს, ხოლო შეფასებისას გაითვალისწინებს რისკების შეფასების ეროვნულ ანგარიშსა და სამოქმედო გეგმას, სამსახურისა და საზედამხედველო ორგანოს მითითებებსა და რეკომენდაციებს — ეროვნული ანგარიშის შედეგები სისტემაშიც აისახება.
გარე ზედამხედველობა: შემოწმება და რისკის დონე
38-ე მუხლით საზედამხედველო ორგანო ვალდებულია უზრუნველყოს კანონისა და კანონქვემდებარე აქტების მოთხოვნების შესრულება დისტანციური ან/და ადგილზე შემოწმებით. შემოწმების სახეობა და სიხშირე განისაზღვრება ანგარიშვალდებული პირის საქმიანობის ხასიათის, მოცულობის, მრავალფეროვნებისა და რისკის დონის საფუძველზე — ანუ ზედამხედველობაც რისკზე დამყარებულია.
საზედამხედველო ორგანო უფლებამოსილია შემოწმების ჩატარების ან რისკის დონის განსაზღვრის მიზნით მოითხოვოს და მიიღოს საჭირო ინფორმაცია, მათ შორის კონფიდენციალურიც; რისკის დონეს ის სათანადო პერიოდულობით და არსებითი ცვლილებისას განსაზღვრავს, გათვალისწინებული ეროვნული რისკების შეფასების ანგარიშით. ის გამოსცემს სახელმძღვანელო მითითებებს და შეიმუშავებს მეთოდურ რეკომენდაციებს, ხოლო დარღვევისას — განსაზღვრავს და განახორციელებს სათანადო საზედამხედველო ღონისძიებებს.
დარღვევის შედეგები
კანონი 43¹-ე მუხლით აწესრიგებს, რომ კანონით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს შეუსრულებლობა ჯერ გაფრთხილებას იწვევს, ხოლო იმავე ქმედების განმეორებით ჩადენა — 1 000 ლარის ოდენობის ჯარიმას. მნიშვნელოვანი შენიშვნაა: ეს სანქცია კანონის განმარტებით ანგარიშვალდებულ პირებს არ ეხება — მათ მიმართ რეაგირება საზედამხედველო ღონისძიებების სხვა სისტემით ხდება. ამიტომ მონიტორინგის დაგეგმვისას მნიშვნელოვანია, თუ რომელი სტატუსით ვართ თქვენ კომპანია ამ კანონის ქვეშ.
დოკუმენტირება აქ ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც თვით ღონისძიება: საზედამხედველო ორგანოს მოთხოვნისას ანგარიშვალდებულმა პირმა უნდა დაუსაბუთოს, რომ რისკები სათანადოდ შეაფასა და მათ სამართავად ეფექტიანი ზომები განახორციელა. ეს დასაბუთება მხოლოდ მაშინ არის შესაძლებელი, როცა თითოეული შეფასება, განახლება და გადაწყვეტილება დროულად ფიქსირდება შიდა სისტემაში.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამეთ შესაბამისობის მონიტორინგთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
როდის ხდება შემოწმება და რამდენად ხშირად?
შემოწმება შეიძლება იყოს დისტანციური ან ადგილზე; მისი სახეობა და სიხშირე რისკის დონეზეა დამოკიდებული, რომელსაც საზედამხედველო ორგანო პერიოდულად განსაზღვრავს.
შეიძლება თუ არა ვერიფიკაციის გვიან დასრულება?
ნაკლები რისკის დროს დიახ — ურთიერთობის დამყარების შემდეგ, თუ ეს მომსახურების შეფერხების თავიდან ასაცილებლად აუცილებელია, მაგრამ რაც შეიძლება სწრაფად უნდა დასრულდეს.
ანონიმური ანგარიში დასაშვებია?
არა. ანონიმური ანგარიშის ან ფიქციურ სახელზე ანგარიშის გახსნა ან წარმოება აკრძალულია.
რა ჯარიმაა გათვალისწინებული?
კანონით დადგენილ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ჯერ გაფრთხილებას იწვევს, განმეორება კი — 1 000 ლარის ჯარიმას; ეს წესი ანგარიშვალდებულ პირებს არ შეეხება.
ვინ წარმართავს რისკების ხელახალ შეფასებას?
თვით ანგარიშვალდებული პირი — სათანადო პერიოდულობით, ახალი პროდუქტის დანერგვამდე და არსებითი ცვლილებებისას.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით მონიტორინგის სისტემის აწყობაში: დავგეგმავთ პრევენციულ ღონისძიებთა პერიოდულობას, მოვამზადებთ რისკების ხელახალ შეფასებას და დაგეხმარებთ საზედამხედველო ორგანოს ინფორმაციის მოთხოვებზე პასუხში. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — მონიტორინგი იმ პროცესთაგანია, რომელიც შემოწმების დღეს ვერ აწყობს უკან.