რას აწესრიგებს უცხოეთში მცხოვრებ თანამემამულეთა შესახებ კანონი
საქართველოს კანონი უცხოეთში მცხოვრებ თანამემამულეებთან მიმართებაში განსაზღვრავს სახელმწიფო პოლიტიკის პრინციპებს, აყალიბებს ამ პოლიტიკის განსახორციელებლად სახელმწიფო ორგანოების საქმიანობის საფუძვლებს და აწესრიგებს უცხოეთში მცხოვრები თანამემამულისა და დიასპორული ორგანიზაციის სამართლებრივ სტატუსს. სახელმწიფო პოლიტიკა ამ მიმართულებით ეყრდნობა საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღიარებულ პრინციპებსა და ნორმებს, მათ შორის სხვა სახელმწიფოთა საშინაო საქმეებში ჩაურევლობისა და ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის პრინციპებს. კანონის ამოცანაა დიასპორასთან ურთიერთობის საწყისებზე დაყრდნობით შექმნას მკაფიო სამართლებრივი ჩარჩო იმ პირებისთვის, რომლებსაც საქართველოსთან კულტურული, ენობრივი ან საგვარეულო კავშირი აქვთ.
კანონი განმარტავს ძირითად ცნებებს: უცხოეთში მცხოვრები თანამემამულია საქართველოს მოქალაქე, რომელიც ხანგრძლივად ცხოვრობს სხვა სახელმწიფოში, ან სხვა სახელმწიფოს მოქალაქე, რომელსაც აქვს საქართველოდან წარმომავლობა ან/და რომლის მშობლიური ენაც მიეკუთვნება ქართველურ-კავკასიურ ენებს. საქართველოდან წარმომავლობად ითვლება პირის ან მისი წინაპრის კუთვნილება საქართველოს ტერიტორიაზე მცხოვრებ რომელიმე ეთნიკურ ჯგუფთან და მის მიერ საქართველოს აღიარება საკუთარი წარმომავლობის ქვეყნად; წარმომავლობის განსაზღვრისას კანონი პირის აღმავალი შტოს ხუთ თაობას ითვალისწინებს. თანამემამულის ოჯახის წევრად კანონი მის მეუღლესა და შვილებს მოიაზრებს, დიასპორად კი უცხოეთში მცხოვრებ თანამემამულეთა ერთობლიობა ცხადდება. დიასპორული ორგანიზაცია არის გაერთიანება, რომელიც შექმნილია ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს კანონმდებლობის შესაბამისად ქართული კულტურის, სახელმწიფო ენისა და ტრადიციების პოპულარიზაციის, დიასპორების შეკავშირების, საქართველოსთან კულტურულ, სამეცნიერო-ტექნიკურ და სპორტულ თანამშრომლობათა მიზნით. დიასპორული ორგანიზაციების სისტემატიზაციისთვის შესაბამის სახელმწიფო ორგანოსთან შეიქმნება მათ შესახებ მონაცემთა ბაზა — რეესტრი.
ვის შეუძლია თანამემამულის სტატუსის მიღება
უცხოეთში მცხოვრები თანამემამულის სტატუსი შეიძლება მიიღოს სრულწლოვანმა პირმა, რომელიც აკმაყოფილებს ერთ-ერთ მოთხოვნას: ან არის საქართველოს მოქალაქე, რომელიც ხანგრძლივად ცხოვრობს სხვა სახელმწიფოში, ან არის სხვა სახელმწიფოს მოქალაქე, რომელსაც აქვს საქართველოდან წარმომავლობა ან/და რომლის მშობლიური ენაც მიეკუთვნება ქართველურ-კავკასიურ ენებს. არასრულწლოვან პირს სტატუსი ერთ-ერთი მშობლის განცხადების საფუძველზე ენიჭება.
საქართველოდან წარმომავლობა და მშობლიური ენის ქართველურ-კავკასიურ ენებთან კუთვნილება დასტურდება შესაბამისი სახელმწიფო ორგანოს მიერ გაცემული სათანადო დასკვნით. ამ ორგანოს უფლება აქვს დასკვნის მისაღებად გამოიყენოს სტატუსის მაძიებელი პირის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტი ან მტკიცებულება, აგრეთვე იმ მოწმეთა ჩვენებები, რომლებიც საქართველოს მოქალაქეები არიან, ან/და იმ საზოგადოებრივი ორგანიზაციის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტი, რომელიც დაკავშირებულია უცხოეთში მცხოვრებ თანამემამულეებთან დაკავშირებულ საკითხებთან. ეს ნიშნავს, რომ საგვარეულო ან ენობრივი კავშირის დამადასტურებელი მასალების წრე საკმაოდ ფართოა და მაძიებელს შეუძლია შესაბამისი საბუთების მოძიება.
საჭირო დოკუმენტები და განაცხადის წარდგენის წესი
სტატუსის მაძიებელმა პირმა განცხადებასთან ერთად უნდა წარადგინოს შემდეგი დოკუმენტები:
- 2 ფოტოსურათი;
- პასპორტი ან მოქალაქეობისა და პირადობის დამადასტურებელი სხვა დოკუმენტი;
- სამოტივაციო წერილი;
- საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის — სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მომსახურების საფასურის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი.
სახელდობრივ დოკუმენტებს შესაძლებელია დაერთოს დაბადების მოწმობა ან მისი შემცვლელი დოკუმენტი, იმ საზოგადოებრივი ორგანიზაციის დახასიათება-შუამდგომლობა, რომლის წევრიც არის მაძიებელი პირი, აგრეთვე დოკუმენტი ან მტკიცებულება, რომელიც ადასტურებს საქართველოდან წარმომავლობას ან/და მშობლიური ენის ქართველურ-კავკასიურ ენებთან კუთვნილებას. განაცხადის ფორმას ამტკიცებს საქართველოს იუსტიციის მინისტრი. წარსადგენი დოკუმენტები ქართულენოვან დამოწმებულ თარგმანთან ერთად წარდგენილ უნდა იქნეს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით; პირადობის დოკუმენტი თარგმანის გარეშე წარდგენილ იქნეს, თუ იგი შეიცავს პირის პერსონალურ მონაცემებს ლათინური ტრანსლიტერაციით.
განაცხადი სააგენტოს პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით წარედგინება. უცხოეთში მყოფ პირს შეუძლია განაცხადი წარადგინოს საზღვარგარეთ საქართველოს დიპლომატიურ წარმომადგენლობას ან საკონსულო დაწესებულებას, რომელიც განაცხადს შეძლებისდაგვარად უმოკლეს ვადაში გადაუგზავნის სააგენტოს. განაცხადის ფორმა შესაძლებელია ელექტრონული ფორმით შეივსოს სააგენტოს ინტერნეტგვერდზე განთავსებული ფორმის შევსების გზით, ქართულ ან/და ინგლისურ ენაზე. თუ სააგენტო დაადგენს, რომ წარდგენილი დოკუმენტები არასრულია, მაძიებელ პირს განესაზღვრება გონივრული ვადა ხარვეზის გამოსასწორებლად, წინააღმდეგ შემთხვევაში განაცხადი შეიძლება განუხილველად დატოვონ. სააგენტო განცხადებას განიხილავს და გადაწყვეტილებას იღებს განცხადების მიღებიდან 80 დღის ვადაში. სააგენტო პირთან კომუნიკაციას ინტერნეტგვერდზე შეტყობინების გამოქვეყნებით ახორციელებს; პირს უფლება აქვს დამატებით მიუთითოს ელექტრონული ფოსტაც. სტატუსის მინიჭებისა და მოწმობის გაცემისთვის საფასურის ოდენობა განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით.
უარის თქმის საფუძვლები და ხელახლა მიმართვა
კანონი სრულად ჩამოთვლის იმ საფუძვლებს, რომლებზე დაყრდნობითაც შეიძლება სტატუსის მინიჭებაზე უარის თქმა:
- კომპეტენტური ორგანოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ მაძიებელი პირი ახორციელებს საქართველოს ინტერესების საზიანო ქმედებას, ან შინაგან საქმეთა სამინისტროს ან სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის დასკვნა იმის თაობაზე, რომ სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვის თვალსაზრისით ამ პირისთვის სტატუსის მინიჭება მიზანშეუწონელია;
- სტატუსის მისაღებად არასწორი მონაცემების ან ყალბი დოკუმენტების წარდგენა;
- სტატუსის მიღების პირობების დაუკმაყოფილებლობა ან ის, რომ შესაბამისმა სახელმწიფო ორგანომ სათანადო მასალების მიღებიდან 60 დღის ვადაში სააგენტოსთვის დასკვნა არ წარუდგინა.
უარყოფითი გადაწყვეტილების შემთხვევაში პირს ეცნობება უარის თქმის შესახებ, თუმცა სააგენტო არ არის ვალდებული, დაასაბუთოს მიღებული გადაწყვეტილება. უარის შესახებ გადაწყვეტილება შეიძლება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გასაჩივრდეს სასამართლოში. თუ უარი ეთქვა იმ საფუძვლით, რომ არ იყო დაკმაყოფილებული სტატუსის მიღების პირობები ან ვერ მოხდა შესაბამისი ორგანოს დასკვნის წარდგენა, პირი უფლებამოსილია სააგენტოს ხელახლა მიმართოს უარყოფითი გადაწყვეტილების მიღებიდან 6 თვის შემდეგ.
სტატუსის შეწყვეტის საფუძვლები
მინიჭებული სტატუსი კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში წყდება. შეწყვეტის საფუძვლებია:
- სტატუსის მიღება არასწორი მონაცემების ან ყალბი დოკუმენტების წარდგენის საფუძველზე;
- საქართველოს ინტერესების საზიანო ქმედების განხორციელება თანამემამულის მიერ;
- თანამემამულის მიერ სტატუსის შეწყვეტის შესახებ განცხადების წარდგენა;
- თანამემამულის საქართველოში საცხოვრებლად დაბრუნება.
თანამემამულის უფლებები და სახელმწიფო უზრუნველყოფა
სხვა სახელმწიფოს მოქალაქე თანამემამული, რომელიც კანონიერი საფუძვლით იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე, სარგებლობს უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული უფლებებითა და თავისუფლებებით. ამას გარდა, მას აქვს შემდეგი პრივილეგიები:
- საერთაშორისო ფედერაციის თანხმობის შემთხვევაში სპორტის შესაბამის სახეობაში მონაწილეობა მიიღოს სპორტულ შეჯიბრებაში საქართველოს სახელით, ეროვნული ნაკრები გუნდის შემადგენლობაში;
- თუ ის არის იმ სახელმწიფოს მოქალაქე, რომლის მოქალაქეებსაც საქართველოში შემოსასვლელად ვიზა ესაჭიროებათ, უფლება აქვს ვიზის გარეშე გადმოკვეთოს საქართველოს სახელმწიფო საზღვარი და დარჩეს ქვეყანაში არაუმეტეს 30 დღისა;
- საქართველოს მოქალაქეობის საკითხზე განცხადების შეტანისას მომსახურების საფასურს იხდის საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული შეღავათიანი პირობებით;
- კანონით დადგენილი წესით, სახელმწიფოს დაფინანსებით საქართველოში მიიღოს ზოგადი და უმაღლესი განათლება;
- საჯარო სამსახურში მიიღება მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, თუ აკმაყოფილებს კანონით დადგენილ მოთხოვნებს.
თანამემამულს აგრეთვე შესაძლებლობა აქვს მონაწილეობა მიიღოს საქართველოს სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებულ დიასპორისთვის განკუთვნილ სხვადასხვა მიზნობრივ პროგრამაში. დიასპორული ორგანიზაციებისა და უცხოეთში მცხოვრებ თანამემამულეთა საქმიანობის საერთო კოორდინაციას ახორციელებს შესაბამისი სახელმწიფო ორგანო. დიასპორის საკითხებში საქართველოს საპატიო წარმომადგენელი თანამდებობაზე ინიშნება 3 წლის ვადით ამავე ორგანოს ხელმძღვანელის გადაწყვეტილებით; იგივე ვადით გაგრძელებაც შესაძლებელია ხელმძღვანელის გადაწყვეტილებით. საპატიო წარმომადგენელი უზრუნველყოფს ადგილსამყოფელ სახელმწიფოში არსებული დიასპორის საქართველოს სახელმწიფოსთან ურთიერთობის საერთო კოორდინაციას და თავად ფლობს თანამემამულის სტატუსს.