უმცირესობის აქციონერთა დაცვის სტატუტური საყრდენი
საჯარო ფასიანი ქაღალდების ემიტენტებისთვის უმცირესობის აქციონერთა დაცვა საქართველოში „ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ“ საქართველოს კანონით არის კოდიფიცირებული. ეს კანონი უმცირესობას ოთხ განხორციელებად უფლებას აძლევს: საფეხურებრივ გამჟღავნებას, სავალდებულო გამოსყიდვის შეთავაზებას, დაინტერესებულ გარიგებათა რეჟიმს და პერიოდული ანგარიშგების საყრდენს. არა საჯარო კომპანიებში უმცირესობის სხვა საშუალებები მოქმედი მეწარმეთა შესახებ კანონით წესრიგდება, ამიტომ ეს გვერდი ანგარიშვალდებული ემიტენტების კონტექსტზეა ორიენტირებული.
მფლობელობის საფეხურებრივი გამჟღავნება
საჯარო წილობრივი ფასიანი ქაღალდების მფლობელი ვალდებულია საქართველოს ეროვნულ ბანკს და ემიტენტს წარუდგინოს შეტყობინება, თუ მის მფლობელობაში არსებული ხმის უფლების მქონე ფასიანი ქაღალდების წილი მიაღწევს, გადააჭარბებს ან ჩამოსცდება შემდეგ ზღვრულ ოდენობებს: 5%-ს, 10%-ს, 15%-ს, 20%-ს, 25%-ს, 30%-ს, 50%-ს, 75%-ს. ეს მოთხოვნა ეკისრება არსებულ და, ჩამოცდენისას, ყოფილ მფლობელს; ასევე შეთანხმებით მოქმედ პირთა ჯგუფის თითოეულ წევრს და ფინანსურ ინსტრუმენტზე მფლობელსაც. მფლობელად მიიჩნევა პირი, რომელიც თავისი სახელით, საკუთარი ან სხვა პირის ინტერესებისთვის ფლობს ფასიან ქაღალდებს, აგრეთვე დეპოზიტარული ხელწერილის მფლობელი.
გამჟღავნების სისტემა უმცირესობისთვის რადარს წარმოადგენს: სწორედ ამ შეტყობინებებით ჩანს, ვინ უკავშირდება კონტროლის კონცენტრაციას. ემიტენტი ვალდებულია ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილ ვადაში მიღებული ინფორმაცია საჯარო გახადოს, ხოლო დარღვევისას ბანკი ვალდებულია ხმის უფლებას ართმევს პირს გარკვეული ვადით.
მაკონტროლებელი მხარის სავალდებულო გამოსყიდვა
თუ პირი ან შეთანხმების საფუძველზე მოქმედ პირთა ჯგუფი შეიძენს ფასიან ქაღალდებს, რის შედეგადაც აკონტროლებს ანგარიშვალდებული საწარმოს ხმათა საერთო რაოდენობის ნახევარზე მეტს, იგი ვალდებულია ამ ფაქტის დადგომიდან არაუგვიანეს 45 დღისა განახორციელოს სატენდერო შეთავაზება ყველა დარჩენილი ფასიანი ქაღალდის გამოსყიდვის თაობაზე ან იმავე ვადაში ჩამოიყვანოს მისი კონტროლის ქვეშ არსებული ხმები ხმათა საერთო რაოდენობის ნახევრის ქვევით. ეს არის უმცირესობის გამოსვლის უფლება: კონტროლის აღების მომენტში ყველა დარჩენილ მფლობელს შეთავაზება უნდა ეთქვას. მოთხოვნა არ მოქმედებს, თუ ნახევარზე მეტი უკვე კანონიერი სატენდერო შეთავაზებით აღმოჩნდა მყიდველის ხელში, ან თუ მყიდველი ქაღალდებს სხვა პირის სასარგებლოდ ფლობს — მაშინ ვალდებულება ნახევარზე მეტს მაკონტროლებელ პირს ეკისრება.
შეთავაზებული გამოსასყიდი ფასი უნდა დაადგინოს აუდიტორმა ან საბროკერო კომპანიამ, და ის თითოეული კლასის ფასიანი ქაღალდისთვის არ უნდა იყოს ნაკლები იმ უმაღლეს ფასზე, რომელიც გამოსყიდვის განმახორციელებელმა პირმა ბოლო 6 თვის განმავლობაში გადაიხადა იმავე კლასის ფასიან ქაღალდში. შეფასება დოკუმენტურად დადასტურებული დასკვნით ფიქსირდება, ხოლო შემფასებელი მთელი ქონებით პასუხობს არასწორ შეფასებაზე. სატენდერო შეთავაზების დასრულებამდე მყიდველს არ აქვს ნახევარზე მეტი ხმის გამოყენების უფლება.