გარემოსდაცვითი ნებართვები

გარემოს დაცვის სამართალი — მოქალაქის უფლებები, ნორმები და სახელმწიფო კონტროლი

რა უფლებები აქვს მოქალაქეს გარემოს დაცვის სფეროში?

მოქალაქეს უფლება აქვს იცხოვროს ჯანმრთელობისთვის უვნებელ გარემოში, სარგებლობდეს ბუნებრივი გარემოთი, მიიღოს სრული და დროული ინფორმაცია სამუშაო და საცხოვრებელი გარემოს მდგომარეობის შესახებ, მიიღოს ეკოლოგიური განათლება, გაერთიანდეს გარემოსდაცვით გაერთიანებებში, მონაწილეობდეს მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების მიღებაში, მიიღოს ზიანის ანაზღაურება და სასამართლოში მოითხოვოს ეკოლოგიურად საშიშ ობიექტთა შესახებ გადაწყვეტილებათა შეცვლა.

რა არის გარემოსდაცვითი აუდიტი და ვინ ატარებს მას?

ეს არის გარემოსდაცვითი კანონმდებლობისა და ნორმების შესრულებისა და ბუნებათსარგებლობის მართვის ეფექტურობის ანალიზი, რომელიც მთელ საწარმოო-ტექნოლოგიურ ციკლს მოიცავს. იგი ტარდება საქმიანობის სუბიექტის ინიციატივით ან სამინისტროს გადაწყვეტილებით; მეორე შემთხვევაში ხარჯებს სამინისტრო ანაზღაურებს. საზოგადოების წარმომადგენლებს შეუძლიათ შედეგებთან გაცნობა, თუ ინფორმაცია საიდუმლოებას არ შეიცავს.

რამდენად ხშირად განისაზღვრება გარემოს დაცვის ნორმები?

გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმები, ემისიის ზღვრულად დასაშვები ნორმები და ქიმიურ საშუალებათა გამოყენების ნორმები განისაზღვრება 5 წელიწადში ერთხელ შესაბამისი დებულებებით; ხარისხობრივ ნორმებსა და ქიმიურ ნორმებს ჯანმრთელობის სამინისტრო ამტკიცებს გარემოს დაცვის სამინისტროსთან შეთანხმებით, ემისიის ნორმებს — გარემოს დაცვის სამინისტრო.

ვინ ახორციელებს სახელმწიფო კონტროლს გარემოს დაცვის სფეროში?

კონტროლს ახორციელებენ გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, დეპარტამენტი, დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტო და სახელმწიფო ტყის მართვის ორგანო. შემოწმება მიმდინარეობს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე, რომლის გასაჩივრებაც შემოწმებას არ აჩერებს.

ათავისუფლებს თუ არა გადასახადის გადახდა ზიანის ანაზღაურებისგან?

არა. გარემოსთვის მავნე ზემოქმედებისა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის გადასახადების გადახდა საქმიანობის სუბიექტს არ ათავისუფლებს მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისგან, ხოლო ზიანის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა 10 წელია.

5 წთ·29 აგვ 2026

კანონის ამბიტი, ძირითადი ცნებები და პრინციპები

გარემოს დაცვის შესახებ საქართველოს კანონი ქმნის იმ სამართლებრივ საფუძველს, რომელზეც აგებულია გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის მთელი სისტემა. გარემოდ კანონი განიხილავს ბუნებრივი და ადამიანის მიერ სახეცვლილი (კულტურული) გარემოს ერთობლიობას, რომელიც მოიცავს ურთიერთდამოკიდებულებაში მყოფ ცოცხალ და არაცოცხალ ელემენტებს, ბუნებრივ და ანთროპოგენურ ლანდშაფტებს. გარემოს დაცვის სფერო აერთიანებს ატმოსფერული ჰაერის, წყლის, მიწის, წიაღისა და ბიომრავალფეროვნების დაცვას, ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობასა და აღწარმოებას, ნარჩენების რეგულირებას, ქიმიურ, ბირთვულ და რადიაციულ უსაფრთხოებას. გარემოსდაცვითი ინფორმაციის ცნება ფართოა: იგი მოიცავს მონაცემებს გარემოს შემადგენელი ელემენტების მდგომარეობაზე, ენერგიას, ხმაურს, რადიაციას, ნარჩენებსა და ემისიებზე, აგრეთვე ღონისძიებებსა და საქმიანობებზე, რომლებიც გავლენას ახდენს ან, სავარაუდოდ, მოახდენს გარემოზე.

საქმიანობის დაგეგმვისა და განხორციელებისას სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოები და ფიზიკური თუ იურიდიული პირები ვალდებული არიან იხელმძღვანელონ გარემოს დაცვის ძირითადი პრინციპებით. მათ შორის არის რისკის შემცირების პრინციპი — ვალდებულება მიეღოს ზომები გარემოსა და ჯანმრთელობაზე მავნე ზემოქმედების თავიდან ასაცილებლად ან შესამცირებლად; მდგრადობის პრინციპი; ფასიანი ბუნებათსარგებლობის პრინციპი — მიწით, წყლით, ტყით, ფლორითა და ფაუნით, წიაღით სარგებლობა ფასიანია; პრინციპი „დამბინძურებელი იხდის“ — საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია აანაზღაუროს გარემოსთვის მიყენებული ზიანი; ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შენარჩუნების, ნარჩენების მინიმიზაციის, რეციკლირებისა და რესტიტუციის პრინციპები; გარემოზე ზემოქმედების შეფასების, გადაწყვეტილების მიღებაში საზოგადოებრიობის მონაწილეობისა და ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის პრინციპები. ეს პრინციპები სავალდებულო ჩარჩოა როგორც მარეგულირებლისთვის, ისე ბიზნესისთვის.

მოქალაქის უფლებები და ვალდებულებები გარემოს დაცვის სფეროში

კანონი მოქალაქეს ანიჭებს შემდეგ უფლებებს:

  • ცხოვრობდეს საკუთარი ჯანმრთელობისთვის უვნებელ და ჯანსაღ გარემოში;
  • სარგებლობდეს ბუნებრივი გარემოთი;
  • მიიღოს სრული, ობიექტური და დროული ინფორმაცია სამუშაო და საცხოვრებელი გარემოს მდგომარეობის შესახებ;
  • მიიღოს გარემოსდაცვითი და ეკოლოგიური განათლება და აიმაღლოს გარემოსდაცვითი ცნობიერების დონე;
  • გაერთიანდეს გარემოსდაცვით საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში;
  • მონაწილეობა მიიღოს გარემოს დაცვის სფეროში მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების განხილვისა და მიღების პროცესში;
  • მიიღოს ანაზღაურება გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის მოთხოვნათა შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანისთვის;
  • სასამართლო წესით მოითხოვოს ეკოლოგიურად საშიში ობიექტების განთავსების, პროექტირების, მშენებლობის, რეკონსტრუქციისა და ექსპლუატაციის შესახებ გადაწყვეტილებათა შეცვლა.

ამავდროულად, საქმიანობის სუბიექტს ეკისრება ვალდებულებები: საქმიანობისას უნდა შესრულდეს ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვის მოთხოვნები, გათვალისწინებულ იქნეს გარემოს დაცვის, ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენებისა და გარემოს აღდგენის ღონისძიებები და მათთვის საჭირო ფინანსური საშუალებები. საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია ჰქონდეს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებთან შეთანხმებული ტექნოგენური ავარიისა და ბუნებრივი კატასტროფის შედეგების თავიდან აცილებისა და პროფილაქტიკის ღონისძიებების გეგმები, შექმნას და მზადყოფნაში ჰყავდეს ავარიის სალიკვიდაციო სამსახური და ყოველი მოსალოდნელი ან მომხდარი ავარიისა და კატასტროფის შესახებ დროულად აცნობოს სახელმწიფო ორგანოებსა და მოსახლეობას.

სახელმწიფო ორგანოებისა და სამინისტროს კომპეტენცია

სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების კომპეტენცია გარემოს დაცვის სფეროში განისაზღვრება საქართველოს კონსტიტუციით, ამ კანონითა და სხვა ნორმატიული აქტებით. მხოლოდ საქართველოს უმაღლეს სახელმწიფო ორგანოთა განსაკუთრებულ გამგებლობას მიეკუთვნება გარემოს მდგომარეობაზე დაკვირვების სისტემა და მიწის, წიაღისეულისა და ბუნებრივი რესურსების კანონმდებლობა. ცენტრალური როლი გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ეკუთვნის: მას ეკისრება გარემოს დაცვის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელება, გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსებით (გარდა ნავთობისა, გაზისა და ბუნებრივი წყალბადისა) სარგებლობის სახელმწიფო მართვა და კონტროლი, გარემოს დაბინძურების მონიტორინგის ორგანიზება, ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის რეგულირება, გარემოში რადიაციული ფონის მონიტორინგი, დაცული ტერიტორიების სისტემის პოლიტიკის შემუშავება, ბიოლოგიური მრავალფეროვნების მონიტორინგი, გარემოსდაცვითი ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა, გარემოს მდგომარეობის შესახებ ეროვნული მოხსენებისა და ეროვნული გარემოსდაცვითი პროგრამის მომზადება, კლიმატის ცვლილებასთან ადაპტაციისა და შერბილების ღონისძიებების ორგანიზება და ნარჩენების მართვის ორგანიზება. სამინისტრო აგრეთვე გასცემს ვაჭრობით დაცულ ველურ სახეობებთან, ოზონდამშლელ ნივთიერებებთან და ნარჩენებთან დაკავშირებულ ნებართვებს.

განახლდა: 7 ნოე 2026