კანონის ამბიტი, ძირითადი ცნებები და პრინციპები
გარემოს დაცვის შესახებ საქართველოს კანონი ქმნის იმ სამართლებრივ საფუძველს, რომელზეც აგებულია გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის მთელი სისტემა. გარემოდ კანონი განიხილავს ბუნებრივი და ადამიანის მიერ სახეცვლილი (კულტურული) გარემოს ერთობლიობას, რომელიც მოიცავს ურთიერთდამოკიდებულებაში მყოფ ცოცხალ და არაცოცხალ ელემენტებს, ბუნებრივ და ანთროპოგენურ ლანდშაფტებს. გარემოს დაცვის სფერო აერთიანებს ატმოსფერული ჰაერის, წყლის, მიწის, წიაღისა და ბიომრავალფეროვნების დაცვას, ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობასა და აღწარმოებას, ნარჩენების რეგულირებას, ქიმიურ, ბირთვულ და რადიაციულ უსაფრთხოებას. გარემოსდაცვითი ინფორმაციის ცნება ფართოა: იგი მოიცავს მონაცემებს გარემოს შემადგენელი ელემენტების მდგომარეობაზე, ენერგიას, ხმაურს, რადიაციას, ნარჩენებსა და ემისიებზე, აგრეთვე ღონისძიებებსა და საქმიანობებზე, რომლებიც გავლენას ახდენს ან, სავარაუდოდ, მოახდენს გარემოზე.
საქმიანობის დაგეგმვისა და განხორციელებისას სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოები და ფიზიკური თუ იურიდიული პირები ვალდებული არიან იხელმძღვანელონ გარემოს დაცვის ძირითადი პრინციპებით. მათ შორის არის რისკის შემცირების პრინციპი — ვალდებულება მიეღოს ზომები გარემოსა და ჯანმრთელობაზე მავნე ზემოქმედების თავიდან ასაცილებლად ან შესამცირებლად; მდგრადობის პრინციპი; ფასიანი ბუნებათსარგებლობის პრინციპი — მიწით, წყლით, ტყით, ფლორითა და ფაუნით, წიაღით სარგებლობა ფასიანია; პრინციპი „დამბინძურებელი იხდის“ — საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია აანაზღაუროს გარემოსთვის მიყენებული ზიანი; ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შენარჩუნების, ნარჩენების მინიმიზაციის, რეციკლირებისა და რესტიტუციის პრინციპები; გარემოზე ზემოქმედების შეფასების, გადაწყვეტილების მიღებაში საზოგადოებრიობის მონაწილეობისა და ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის პრინციპები. ეს პრინციპები სავალდებულო ჩარჩოა როგორც მარეგულირებლისთვის, ისე ბიზნესისთვის.
მოქალაქის უფლებები და ვალდებულებები გარემოს დაცვის სფეროში
კანონი მოქალაქეს ანიჭებს შემდეგ უფლებებს:
- ცხოვრობდეს საკუთარი ჯანმრთელობისთვის უვნებელ და ჯანსაღ გარემოში;
- სარგებლობდეს ბუნებრივი გარემოთი;
- მიიღოს სრული, ობიექტური და დროული ინფორმაცია სამუშაო და საცხოვრებელი გარემოს მდგომარეობის შესახებ;
- მიიღოს გარემოსდაცვითი და ეკოლოგიური განათლება და აიმაღლოს გარემოსდაცვითი ცნობიერების დონე;
- გაერთიანდეს გარემოსდაცვით საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში;
- მონაწილეობა მიიღოს გარემოს დაცვის სფეროში მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების განხილვისა და მიღების პროცესში;
- მიიღოს ანაზღაურება გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის მოთხოვნათა შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანისთვის;
- სასამართლო წესით მოითხოვოს ეკოლოგიურად საშიში ობიექტების განთავსების, პროექტირების, მშენებლობის, რეკონსტრუქციისა და ექსპლუატაციის შესახებ გადაწყვეტილებათა შეცვლა.
ამავდროულად, საქმიანობის სუბიექტს ეკისრება ვალდებულებები: საქმიანობისას უნდა შესრულდეს ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვის მოთხოვნები, გათვალისწინებულ იქნეს გარემოს დაცვის, ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენებისა და გარემოს აღდგენის ღონისძიებები და მათთვის საჭირო ფინანსური საშუალებები. საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია ჰქონდეს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებთან შეთანხმებული ტექნოგენური ავარიისა და ბუნებრივი კატასტროფის შედეგების თავიდან აცილებისა და პროფილაქტიკის ღონისძიებების გეგმები, შექმნას და მზადყოფნაში ჰყავდეს ავარიის სალიკვიდაციო სამსახური და ყოველი მოსალოდნელი ან მომხდარი ავარიისა და კატასტროფის შესახებ დროულად აცნობოს სახელმწიფო ორგანოებსა და მოსახლეობას.
სახელმწიფო ორგანოებისა და სამინისტროს კომპეტენცია
სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების კომპეტენცია გარემოს დაცვის სფეროში განისაზღვრება საქართველოს კონსტიტუციით, ამ კანონითა და სხვა ნორმატიული აქტებით. მხოლოდ საქართველოს უმაღლეს სახელმწიფო ორგანოთა განსაკუთრებულ გამგებლობას მიეკუთვნება გარემოს მდგომარეობაზე დაკვირვების სისტემა და მიწის, წიაღისეულისა და ბუნებრივი რესურსების კანონმდებლობა. ცენტრალური როლი გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ეკუთვნის: მას ეკისრება გარემოს დაცვის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელება, გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსებით (გარდა ნავთობისა, გაზისა და ბუნებრივი წყალბადისა) სარგებლობის სახელმწიფო მართვა და კონტროლი, გარემოს დაბინძურების მონიტორინგის ორგანიზება, ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის რეგულირება, გარემოში რადიაციული ფონის მონიტორინგი, დაცული ტერიტორიების სისტემის პოლიტიკის შემუშავება, ბიოლოგიური მრავალფეროვნების მონიტორინგი, გარემოსდაცვითი ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა, გარემოს მდგომარეობის შესახებ ეროვნული მოხსენებისა და ეროვნული გარემოსდაცვითი პროგრამის მომზადება, კლიმატის ცვლილებასთან ადაპტაციისა და შერბილების ღონისძიებების ორგანიზება და ნარჩენების მართვის ორგანიზება. სამინისტრო აგრეთვე გასცემს ვაჭრობით დაცულ ველურ სახეობებთან, ოზონდამშლელ ნივთიერებებთან და ნარჩენებთან დაკავშირებულ ნებართვებს.

