შრომის უსაფრთხოების ინსპექტირება: რეგულაციის ჩარჩო
შრომის უსაფრთხოების ზედამხედველობა საქართველოში „შრომის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონით არის აწესრიგებული — ინსპექტირება, მოკვლევა და ადმინისტრაციული სახდელები სწორედ ამ კანონის ფარგლებში ხორციელდება. მნიშვნელოვანი დათქმა თავიდანვე: ცალკე ორგანული კანონი „შრომის ინსპექციის შესახებ“, რომელზედაც ეს კანონი იშვიათად მიუთითებს, ამ გვერდის სამართლებრივ საფუძველში არ შედის — ინსპექტორის სტატუსისა და უფლებამოსილებების ის ფენა აქ არ არის ასახული და მის შესახებ ცალკე განხილვას საჭიროებს. ასევე, ევროკავშირის ორგანიზაციის და სხვა საერთაშორისო ჩარჩოები აქ მხოლოდ შედარებითი კონტექსტია და არა მოქმედი ნორმა.
სისტემის საყრდენი დამსაქმებლის ვალდებულებებია. საწარმოს სიდიდის, დასაქმებულთა რაოდენობის, სამუშაო პირობებისა და რისკების გათვალისწინებით, დამსაქმებელი ვალდებულია დაიცვას შრომის უსაფრთხოების ნორმები, უზრუნველყოს, რომ ფიზიკურმა, ქიმიურმა და ბიოლოგიურმა საფრთხის შემცველმა ფაქტორებმა დასაქმებულის ჯანმრთელობას საშიშროება არ შეუქმნას, აღრიცხოს უბედური შემთხვევები და პროფესიული დაავადებები, რეგულარულად შეამოწმოს ტექნიკური აღჭურვილობის უსაფრთხოება და პერიოდულობით გაზომოს და შეაფასოს საწარმოო გარემოს ფაქტორები — ხმაური, ვიბრაცია, განათება, მტვერი, ქიმიური და ბიოლოგიური აგენტები.
ტრენინგი, ინფორმაცია და დაზღვევა
დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულებისთვის ჩაატაროს სწავლება (ტრენინგები) და ინსტრუქტაჟი და მათ გასაგებ ენაზე მიაწოდოს ინფორმაცია: უსაფრთხო შრომის პრინციპების, მანქანა-დანადგარების უსაფრთხო გამოყენების, საგანგებო სიტუაციებისა და ევაკუაციის, არსებული საფრთხისა და რისკის შესახებ. ტრენინგი სავალდებულოა დასაქმებისას — სამუშაოს დაწყებამდე, სხვა სამუშაო ადგილზე გადაყვანისას, ახალი ტექნოლოგიური პროცესის დანერგვამდე და განმეორებით, გეგმის შესაბამისად. ტრენინგები სამუშაო საათებში ტარდება, გაცდენილი დღეები საპატიოდ ჩაითვლება და ანაზღაურდება, და დასაქმებულებს უფასოდ უტარდებათ.
განსაკუთრებული დაცვა ენიჭება მოწყვლად ჯგუფებს: დამსაქმებელმა არ უნდა დაასაქმოს 18 წლამდე პირი ისეთ სამუშაოზე, რომელიც მის ჯანმრთელობას ან უსაფრთხოებას ზიანს უყენებს, და არ უნდა დაასაქმოს ორსული და მეძუძური ქალები საზიანო ან განსაკუთრებული რისკის შემცველ სამუშაოზე. მძიმე, მავნე და საშიშპირობებიან სამუშაო ადგილებზე დამსაქმებელი ვალდებულია საკუთარი ხარჯებით უზრუნველყოს დასაქმებულის უბედური შემთხვევის დაზღვევა. ყველა ხარჯი შრომის უსაფრთხოებასა და სანიტარიულ-ჰიგიენურ ღონისძიებებზე დამსაქმებელს ეკისრება.
უბედური შემთხვევის რეგისტრაცია: 24 საათიანი წესი
ინსპექტირების ტრიგერი ხშირად სწორედ უბედური შემთხვევაა. დასაქმებული ვალდებულია დაუყოვნებლივ აცნობოს დამსაქმებელს სამუშაო სივრცეში მომხდარი უბედური შემთხვევის შესახებ. დამსაქმებელი კი ვალდებულია: დაუყოვნებლივ მიიღოს ზომები შემდგომი საფრთხის ასაცილებლად; დაიცვას უბედური შემთხვევის ადგილი კომპეტენტური ორგანოების მოსვლამდე (გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ზომები სიცოცხლის დასაცავად ან სერიოზული ეკონომიკური ზიანის ასაცილებლად არის საჭირო); და სამუშაო სივრცეში უბედური შემთხვევის დადგომიდან 24 საათის განმავლობაში აცნობოს მას შესახებ დასაქმებულთა გაერთიანებას და წარმომადგენელს, სამართალდამცავ ორგანოებს და ზედამხედველ ორგანოს — კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისას.
დამსაქმებელი აღრიცხავს უბედურ შემთხვევებს და პროფესიული დაავადებების შემთხვევებს კომპეტენტური უწყებების, შრომის უსაფრთხოების სპეციალისტისა და დაშავებულის ერთობლივი მონაწილეობით, და საშუალო სიმძიმის, მძიმე, ფატალური და მასობრივი უბედური შემთხვევების შესახებ მტკიცებულებებს ინახავს — დეტალური პროცედურები მინისტრის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დგინდება.