სპორტული არბიტრაჟი და სპორტული დავები საქართველოში
„სპორტული არბიტრაჟი“ საერთაშორისო პრაქტიკაში სპორტის საერთაშორისო საარბიტრაჟო სასამართლოს ასოციაციას იწვევს — იმ ფორუმს, სადაც ფიფას, უეფას და სხვა ფედერაციების სისტემებში წარმოქმნილი საჩივრები განიხილება. აქ უნდა ითქვას პირდაპირ: საქართველოში სპორტული არბიტრაჟის შესახებ კანონი არ არსებობს, და საერთაშორისო სასპორტო ტრიბუნალებს ქართულ სამართალში სტატუტური ძალა არ აქვთ. „სპორტის შესახებ“ კანონი არბიტრაჟულ ნორმს საერთოდ არ შეიცავს: მისი მუხლი 28 განსაზღვრავს, რომ კანონის მოთხოვნის დარღვევა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ პასუხისმგებლობას იწვევს — ანუ სპორტული დავა საერთო წესით, საერთო სასამართლოებში მიდის. ერთადერთი სტატუტური დავაგამგებლიანებელი მექანიზმი კანონში ანტიდოპინგური რეჟიმითაა დადგენილი, დანარჩენი შიდა ფორუმები კი ფედერაციების წესდებებით იქმნება. ქვემოთ განვიხილავთ ამ მთლიან სურათს.
საერთო სასამართლო და ფედერაციის შიდა ფორუმები
მუხლი 28-ის ზოგადი წესი — დარღვევა იწვევს პასუხისმგებლობას საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად — ნიშნავს, რომ სპორტული ურთიერთობებიდან წარმოქმნილი პრეტენზიები ხელშეკრულების, ზიანის ან შრომის სამართლის ზოგადი ნორმებით წყდება საერთო იურისდიქციის სასამართლოებში. ამასთან, მუხლი 10 აწყობს იმ შიდა წესრიგს, რომელიც სპორტულ სისტემაში დავებს წინ უძღვის: ეროვნული სპორტული ფედერაცია კერძო სამართლის არასამეწარმეო იურიდიული პირია, რომელიც საქმიანობას წარმართავს ამ კანონის, სხვა საკანონმდებლო აქტების, საერთაშორისო სპორტული ფედერაციებისა და საკუთარი წესდების შესაბამისად, და სპორტის შესაბამის სახეობაში ერთადერთი ხელმძღვანელი ორგანოა. ფედერაციის წესდებით შექმნილი შიდა ორგანოები — დისციპლინური კომისიები, სასპორტო საჩივრის ინსტანციები — წევრებს ხელშეკრულებით, წესდებაში ჩართვის გზით აბიანებენ: მათ გადაწყვეტილებებზე წესდებით დადგენილი წესით შეიძლება საჩივარი, ხოლო საბოლოო ინსტანცია ზოგადი სასამართლოა.
ანტიდოპინგური მექანიზმი: ერთადერთი სტატუტური ფორუმი
მუხლი 22-4 აწყობს კანონით დადგენილ ერთადერთ სადავო მექანიზმს. საქართველოს ანტიდოპინგური სააგენტო არასამეწარმეო იურიდიული პირია და ანტიდოპინგურ საქმიანობასთან დაკავშირებულ ქმედებებს საქართველოს ტერიტორიაზე ექსკლუზიური უფლებამოსილებით ახორციელებს. სააგენტო ახორციელებს დოპინგის კონტროლს და თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში უზრუნველყოფს ანტიდოპინგური წესების დარღვევის პრევენციას, ამ დარღვევებში სპორტსმენების, სპორტსმენთა დამხმარე პერსონალის წევრების ან სხვა პირების მონაწილეობის ფაქტების გამოვლენას და დარღვევის შედეგებზე სათანადო რეაგირებას შესაბამისი სადისციპლინო/სააპელაციო ორგანოსთვის მიმართვით. სწორედ ეს ორგანოა კანონით გათვალისწინებული სპეციალიზებული ფორუმი ანტიდოპინგურ დარღვევებზე: მისი განმხილველი მექანიზმები საქართველოს ანტიდოპინგური წესებითა და სადისციპლინო/სააპელაციო ორგანოს დებულებით განისაზღვრება, დებულება კი დამტკიცებამდე და ძალაში შესვლამდე მსოფლიო ანტიდოპინგურმა სააგენტომ უნდა დაადასტუროს. ანტიდოპინგური წესები ვრცელდება ყველა ეროვნულ ფედერაციაზე, საქართველოს სახელით მოასპარეზე ყველა სპორტსმენზე, აგრეთვე ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე.
აკრძალული საშუალებები და ხელშემწყობის პასუხისმგებლობა
მუხლი 27 აწესებს: სპორტის სფეროში მოღვაწეობისას და სპორტსმენის მაღალი შედეგების მიღწევის მიზნით დაუშვებელია ისეთი ხერხებისა და მასტიმულირებელი საშუალებების გამოყენება, რომლებიც აკრძალულია საქართველოს კანონმდებლობით, ეროვნული სპორტული ფედერაციებისა და საერთაშორისო სპორტული ორგანიზაციების დებულებებით და სხვა სამართლებრივი აქტებით. პირი, რომელიც შეგნებულად ხელს უწყობს ასეთი საშუალებების გამოყენებას, პასუხს აგებს საქართველოს კანონმდებლობით — ანუ მწვრთნელიც, ექიმიც და მენეჯერიც, რომლებიც დოპინგის გამოყენებას თანაზრდით უწყობენ ხელს, ზოგადი წესით პასუხს აგებენ. ეს ნორმა აშკარად უკავშირდება ანტიდოპინგურ მექანიზმს: გამოვლენილი ფაქტი სააგენტოს მიმართვით სადისციპლინო/სააპელაციო ორგანოში განიხილება, დანარჩენი პრეტენზიები კი საერთო სასამართლოს უკავია.
კერძო არბიტრაჟი: რაც მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ
სპეციალური სპორტული არბიტრაჟის არარსებობა არ ნიშნავს, რომ მხარეები ფორუმს ვერ აირჩევენ: საარბიტრაჟო წესრიგი ცალკე კანონით არის განსაზღვრული და ის სპორტულ ხელშეკრულებებსაც ვრცელდება — კლუბი და მოთამაშე, ფედერაცია და სპონსორი შეიძლება შეთანხმდნენ, რომ მათ შორის დავა არბიტრს განეხილოს. ასეთი შეთანხმება წერილობითი და ცალსახა უნდა იყოს, და მისი შედეგიც ცნობილია: სასამართლოს გზა იმ დავაზე იკეტება, რომელიც არბიტრაჟს ჩაბარდა. საერთაშორისო გარიგებებში ხშირია უცხოური ფორუმის ან საერთაშორისო სპორტული ინსტანციების მითითებაც — ასეთი პირობა ქართულ სასამართლოში აღსრულებადობის საკითხს აჩენს და მისი შედეგები წინასწარ უნდა იქნას შეფასებული. ჯამში არჩევანი ასე ჩამოყალიბდება: დისციპლინური და ანტიდოპინგური საკითხები — ფედერაციის შიდა ფორუმები და სადისციპლინო/სააპელაციო ორგანო; ქონებრივი დავები — საერთო სასამართლო ან შეთანხმებული არბიტრაჟი.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ სპორტულ დავებთან და არბიტრაჟთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებს.
არსებობს თუ არა საქართველოში სპორტული არბიტრაჟის კანონი?
არა. სპორტის კანონი არბიტრაჟულ ნორმს არ შეიცავს; დავები საერთო სასამართლოებში მიდის, თუ მხარეები კერძო არბიტრაჟზე არ შეთანხმდნენ. ერთადერთი სტატუტური ფორუმი ანტიდოპინგური სადისციპლინო/სააპელაციო ორგანოა.
შეიძლება თუ არა ფედერაციის გადაწყვეტილების გასაჩივრება?
ფედერაცია საკუთარი წესდებით მოქმედებს და მის შიდა ფორუმებზე გადაწყვეტილებები წესდებით დადგენილი წესით საჩივრდება; საბოლოო შემოწმება ზოგადი სასამართლოს უკავია.
ვინ განიხილავს დოპინგის დარღვევებს?
ანტიდოპინგური სააგენტო გამოავლენს ფაქტებს და მიმართვით გადასცემს სადისციპლინო/სააპელაციო ორგანოს; მექანიზმები ანტიდოპინგური წესებით და ორგანოს დებულებით განისაზღვრება.
ვინ პასუხობს აკრძალული საშუალებების ხელშეწყობისთვის?
პირი, რომელიც შეგნებულად ხელს უწყობს აკრძალული საშუალებების გამოყენებას, პასუხს აგებს საქართველოს კანონმდებლობით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი სპორტულ დავებს ზოგადი სასამართლოსა და არბიტრაჟის პრაქტიკით ხელმძღვანელობს: შევაფასებთ, რომელი ფორუმია თქვენი დავისთვის სწორი, შევადგენთ საჩივარს ფედერაციის შიდა ინსტანციებში და სარჩელს სასამართლოში, და დავგეგმავთ არბიტრაჟული პირობის ჩაწერას ხელშეკრულებაში ისე, რომ მოგვიანებით არაფერი გაგიჭირდეთ. გვითხრათ, დავა სპორტსმენსა და კლუბს, ფედერაციასა და წევრს თუ სპონსორს შორის მიდის. კონსულტაცია შესაძლებელია ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე.