სერვისის არსი: რატომ არის გადამწყვეტი საბაზრო ღირებულების შეფასება
სააღსრულებო წარმოებაში ყადაღის ქვეშ მოქცეული ქონების რეალიზაცია აუქციონით ხდება, ხოლო აუქციონის წარმატება და მხარეთა ინტერესების ბალანსი დიდწილად იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად სწორად არის განსაზღვრული ქონების საბაზრო ღირებულება — ამას ემყარება საწყისი ფასიც. დაბალი შეფასება კრედიტორს აყენებს უკეთესობაში და ამცირებს დაკმაყოფილების შანსს, გაბერილი შეფასება კი ქონებას გაუყიდავს ხდის და პროცედურას აჭიანურებს. ამ ეტაპს წესრიგდებს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მუხლი 47 (ყადაღის დადებული ქონების შეფასება) და მუხლი 48 (ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტი).
ამ გვერდზე აღწერილია, როდის და ვის მიერ ხდება შეფასება, რა როლი აქვს სააღსრულებო წარმოების მხარის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნას და რა უნდა შეიცავდეს აღწერისა და დაყადაღების აქტს — დოკუმენტს, რომელიც შეფასების შედეგებს ფიქსირებს და შემდგომი გასაჩივრების საფუძველი ხდება.
როგორ ხდება ყადაღის დადებული ქონების შეფასება
კანონის მუხლი 47-ის პირველი პუნქტის თანახმად, ქონების აღწერის დროს, მისი საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის შესაძლებლობის შემთხვევაში, ქონების საბაზრო ღირებულება აღინიშნება ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში. თუ ქონების აღწერისას ფასების დადგენა შეუძლებელია, ქონებას ყადაღის დადების რეგისტრაციის შემდეგ შეაფასებს აღსრულების ეროვნული ბიურო ან ბიუროს დავალებით სხვა კომპეტენტური პირი. ასე ხდება მაშინ, როცა საგნის ბუნება, მდგომარეობა ან ბაზრის სპეციფიკა აღწერის მომენტში ღირებულების დაუყოვნებლივ განსაზღვრას არ შვების.
საგადასახადო დავალიანების შემთხვევაში მოქმედებს დამატებითი წესი: აღსრულების ეროვნულ ბიუროსა და საგადასახადო ორგანოს შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, გადასახადის გადამხდელის ქონების შეფასებისას სააღსრულებო წარმოებაში ამ ქონების განმეორებითი შეფასება სავალდებულო არ არის, თუ სარეალიზაციო ქონების შეფასება სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 1 წლის განმავლობაში განხორციელდა. ეს ნიშნავს, რომ გარკვეულ საგადასახადო საქმეებში ადრე ჩატარებული შეფასება კვლავ გამოიყენება, რაც დროსა და ხარჯებს იზოგავს.
ექსპერტის დასკვნა და მხარეთა უფლებები
მუხლი 47-ის მეოთხე პუნქტი სააღსრულებო წარმოების მხარეს აძლევს უფლებას, სააღსრულებო წარმოების დაწყებისას ან ბიუროს მიერ ქონების შეფასებამდე წარმოადგინოს ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენის შესახებ ექსპერტის დასკვნა, რომლის მიხედვითაც ქონება შეფასებულია სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 6 თვის განმავლობაში. ბიურო უფლებამოსილია დაეყრდნოს მხარის მიერ წარმოდგენილ დასკვნას, ხოლო თუ ერთსა და იმავე ქონებაზე დასკვნები ორივე მხარემ წარმოადგინა — ერთ-ერთ დასკვნას. დასკვნის დასაშვებად მიჩნევის მიზნშეწონილობის საკითხს წყვეტს აღსრულების ეროვნული ბიურო.
სწორედ აქ ჩნდება პრაქტიკული დავები: კრედიტორს სურს ქონება არ დაიბადოს ღირებულებაში, მოვალეს კი არ სურს მისი შეუფასებლად გატანა. თუ მხარე თვლის, რომ ბიუროს შეფასება არ ასახავს რეალურ საბაზრო ღირებულებას, მისთვის სწორედ საკუთარი ექსპერტის დასკვნის დროული წარდგენა არის კანონით გათვალისწინებული ინსტრუმენტი, რომლის უგულებელყოფა ბიურომ მიზნშეწონილობის უზრუნველსაყოფად უნდა დაასაბუთოს.