სერვისის არსი: რატომ არის გადამწყვეტი საბაზრო ღირებულების შეფასება
სააღსრულებო წარმოებაში ყადაღის ქვეშ მოქცეული ქონების რეალიზაცია აუქციონით ხდება, ხოლო აუქციონის წარმატება და მხარეთა ინტერესების ბალანსი დიდწილად იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად სწორად არის განსაზღვრული ქონების საბაზრო ღირებულება — ამას ემყარება საწყისი ფასიც. დაბალი შეფასება კრედიტორს აყენებს უკეთესობაში და ამცირებს დაკმაყოფილების შანსს, გაბერილი შეფასება კი ქონებას გაუყიდავს ხდის და პროცედურას აჭიანურებს. ამ ეტაპს წესრიგდებს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მუხლი 47 (ყადაღის დადებული ქონების შეფასება) და მუხლი 48 (ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტი).
ამ გვერდზე აღწერილია, როდის და ვის მიერ ხდება შეფასება, რა როლი აქვს სააღსრულებო წარმოების მხარის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნას და რა უნდა შეიცავდეს აღწერისა და დაყადაღების აქტს — დოკუმენტს, რომელიც შეფასების შედეგებს ფიქსირებს და შემდგომი გასაჩივრების საფუძველი ხდება.
როგორ ხდება ყადაღის დადებული ქონების შეფასება
კანონის მუხლი 47-ის პირველი პუნქტის თანახმად, ქონების აღწერის დროს, მისი საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის შესაძლებლობის შემთხვევაში, ქონების საბაზრო ღირებულება აღინიშნება ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში. თუ ქონების აღწერისას ფასების დადგენა შეუძლებელია, ქონებას ყადაღის დადების რეგისტრაციის შემდეგ შეაფასებს აღსრულების ეროვნული ბიურო ან ბიუროს დავალებით სხვა კომპეტენტური პირი. ასე ხდება მაშინ, როცა საგნის ბუნება, მდგომარეობა ან ბაზრის სპეციფიკა აღწერის მომენტში ღირებულების დაუყოვნებლივ განსაზღვრას არ შვების.
საგადასახადო დავალიანების შემთხვევაში მოქმედებს დამატებითი წესი: აღსრულების ეროვნულ ბიუროსა და საგადასახადო ორგანოს შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, გადასახადის გადამხდელის ქონების შეფასებისას სააღსრულებო წარმოებაში ამ ქონების განმეორებითი შეფასება სავალდებულო არ არის, თუ სარეალიზაციო ქონების შეფასება სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 1 წლის განმავლობაში განხორციელდა. ეს ნიშნავს, რომ გარკვეულ საგადასახადო საქმეებში ადრე ჩატარებული შეფასება კვლავ გამოიყენება, რაც დროსა და ხარჯებს იზოგავს.
ექსპერტის დასკვნა და მხარეთა უფლებები
მუხლი 47-ის მეოთხე პუნქტი სააღსრულებო წარმოების მხარეს აძლევს უფლებას, სააღსრულებო წარმოების დაწყებისას ან ბიუროს მიერ ქონების შეფასებამდე წარმოადგინოს ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენის შესახებ ექსპერტის დასკვნა, რომლის მიხედვითაც ქონება შეფასებულია სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 6 თვის განმავლობაში. ბიურო უფლებამოსილია დაეყრდნოს მხარის მიერ წარმოდგენილ დასკვნას, ხოლო თუ ერთსა და იმავე ქონებაზე დასკვნები ორივე მხარემ წარმოადგინა — ერთ-ერთ დასკვნას. დასკვნის დასაშვებად მიჩნევის მიზნშეწონილობის საკითხს წყვეტს აღსრულების ეროვნული ბიურო.
სწორედ აქ ჩნდება პრაქტიკული დავები: კრედიტორს სურს ქონება არ დაიბადოს ღირებულებაში, მოვალეს კი არ სურს მისი შეუფასებლად გატანა. თუ მხარე თვლის, რომ ბიუროს შეფასება არ ასახავს რეალურ საბაზრო ღირებულებას, მისთვის სწორედ საკუთარი ექსპერტის დასკვნის დროული წარდგენა არის კანონით გათვალისწინებული ინსტრუმენტი, რომლის უგულებელყოფა ბიურომ მიზნშეწონილობის უზრუნველსაყოფად უნდა დაასაბუთოს.
ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტი
მუხლი 48 განსაზღვრავს, რა უნდა აღინიშნოს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში:
- აქტის შედგენის დრო და ადგილი;
- სააღსრულებო ბიუროს დასახელება, რომლის სამოქმედო ტერიტორიაზეც ხდება აღსრულება, აღმასრულებლის (კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში — კერძო აღმასრულებლის) სახელი, გვარი, სამუშაო ადგილის მისამართი და აქტის შედგენას დამსწრე პირები;
- სასამართლოს დასახელება და გადაწყვეტილება, რომელსაც აღასრულებენ, ან სხვა სააღსრულებო საბუთის დასახელება და გამცემი ორგანო;
- კრედიტორისა და მოვალის დასახელება;
- აქტში შეტანილი თითოეული საგნის დასახელება და განმასხვავებელი ნიშნები — რაოდენობა, ზომა, წონა, ცვეთა და სხვა;
- თითოეული საგნის ცალკე შეფასება და მთელი ქონების ღირებულება, თუ აღწერისას აღმასრულებელს ფასების დადგენა შეუძლია;
- დალუქული საგნებისა და სადგომების ჩამონათვალი და ლუქების ნომრები;
- ქონების შესანახავად გადამღები პირის დასახელება და მისამართი, თუ შენახვა მოვალეს არ დაევალა;
- განმარტება, რომ მოვალესა და სხვა პირებს განემარტათ აღმასრულებლის მოქმედებათა გასაჩივრების წესი და შენახვის ვალდებულება;
- კრედიტორისა და მოვალის შენიშვნები, განცხადებები და აღმასრულებლის განმარტებანი.
აქტში უნდა იყოს მითითებული ღირებულებით ჩამოთვლილი ის ნივთებიც, რომლებიც კანონით დადგენილი წესით დარჩა მოვალესთან, აგრეთვე მოვალის სხვა ქონება, რომელიც სხვა პირებთან საერთო საკუთრებაშია და რომელსაც ყადაღა არ დაედო. აქტს ხელს აწერენ აღმასრულებელი, ქონების შემნახველი, კრედიტორი, მოვალე და ყადაღის დადებას დამსწრე სხვა პირები. სწორად შედგენული აქტი არის ის საბუთი, რომელზედაც შემდგომ საგანგებო გასაჩივრება და აუქციონის შედეგების გამოწვევა ეყრდნობა.
ხშირად დასმული კითხვები
ვინ ახდენს ქონების შეფასებას?
თუ აღწერისას ფასების დადგენა შესაძლებელია, ღირებულება აღინიშნება პირდაპირ აღწერისა და დაყადაღების აქტში; წინააღმდეგ შემთხვევაში ყადაღის რეგისტრაციის შემდეგ შეაფასებს აღსრულების ეროვნული ბიურო ან ბიუროს დავალებით სხვა კომპეტენტური პირი.
რომელი ვადით არის მოქმედი ექსპერტის დასკვნა?
სააღსრულებო წარმოების მხარეს უფლება აქვს წარადგინოს ისეთი ექსპერტის დასკვნა, რომლის მიხედვითაც ქონება შეფასებულია სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 6 თვის განმავლობაში.
რა ხდება, თუ ორივე მხარე წარადგენს დასკვნას?
ბიურო უფლებამოსილია დაეყრდნოს ერთ-ერთ დასკვნას; დასკვნის დასაშვებად მიჩნევის მიზნშეწონილობას წყვეტს აღსრულების ეროვნული ბიურო.
აუცილებელია თუ არა განმეორებითი შეფასება საგადასახადო დავალიანებაზე?
ბიუროსა და საგადასახადო ორგანოს შორის ხელშეკრულების არსებობისას — არა, თუ სარეალიზაციო ქონების შეფასება სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 1 წლის განმავლობაში განხორციელდა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
საბაზრო ღირებულების შეფასების ეტაპზე დაშვებული შეცდომა აუქციონის მთელ შედეგს აყალბებს, ამიტომ მის მართვას გამოცდილება სჭირდება. Legal.ge პლატფორმაზე შეგიძლიათ მოიძიოთ სააღსრულებო სამართლის იურისტი, რომელიც დაგეხმარებთ ექსპერტის დასკვნის დროულ მომზადებასა და წარდგენაში, აღწერისა და დაყადაღების აქტის შემოწმებაში და ბიუროს გადაწყვეტილებების გასაჩივრებაში. შეარჩიეთ სპეციალისტი და დაიცავით თქვენი ფინანსური ინტერესები ქონების რეალიზაციის ყველა ეტაპზე.