ყადაღადადებული ქონების რეალიზაცია და მოვალის როლი
სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ საქართველოს კანონი ყადაღადადებული ქონების რეალიზაციის საერთო წესს აწესრიგებს: სხვა ყადაღადადებულ ნივთებს აღსრულების ეროვნული ბიურო საჯაროდ ყიდის აუქციონზე, ხოლო რეალიზაციით ან მოვალის მიერ გადახდილ თანხას, საფასურისა და აღსრულების ხარჯის გამოკლებით, ბიურო კრედიტორს გადასცემს. თუმცა კანონი მოვალეს აქტიურ პოზიციასაც უთმობს ადგილს: სწორედ მისი ინიციატივა და კრედიტორთან შეთანხმება შეიძლება გახდეს ის არხი, რომლითაც ქონება საჯარო აუქციონის ნაცვლად მისთვის სასარგებლო ფორმატში გაიყიდოს. ამ შესაძლებლობების ჯეროვნად გამოყენება მოითხოვს ვადებისა და პირობების ზუსტ ცოდნას.
მნიშვნელოვანია გავიაზროთ, რომ ყადაღადადებული ქონების რეალიზაცია ერთიანი პროცესია: მას წინ უსწრებს ქონების აღწერა და შეფასება, შემდეგ კი მოდის გაყიდვის ეტაპი. მოვალის სამართლებრივი ინტერესი ამ პროცესის თითოეულ საფეხურზეა დაცული — შეფასების სისწორიდან დაწყებული, გაყიდვის ფორმატის შერჩევით დამთავრებული.
ქონების შეფასება და ექსპერტის დასკვნა
ქონების აღწერის დროს, როცა საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა შესაძლებელია, ის აღინიშნება ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში. თუ აღწერისას ფასების დადგენა შეუძლებელია, ქონებას ყადაღის დადების რეგისტრაციის შემდეგ შეაფასებს აღსრულების ეროვნული ბიურო ან ბიუროს დავალებით სხვა კომპეტენტური პირი.
სააღსრულებო წარმოების მხარეს უფლება აქვს, წარმოების დაწყებისას ან ბიუროს მიერ ქონების შეფასებამდე წარმოადგინოს ექსპერტის დასკვნა საბაზრო ღირებულების შესახებ, რომლის მიხედვითაც ქონება შეფასებულია წარმოების დაწყებამდე 6 თვის განმავლობაში. ბიურო უფლებამოსილია დაეყრდნოს ამ დასკვნას; თუ დასკვნები ორივე მხარემ წარმოადგინა, ბიურო ერთ-ერთ დასკვნას დაეყრდნობა, ხოლო წარმოდგენილი დასკვნის დაშვებადობის მიზანშეწონილობას თავად წყვეტს. დამატებით, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების კონტექსტში, თუ ქონების შეფასება სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 1 წლის განმავლობაში განხორციელდა, განმეორებითი შეფასება სავალდებულო არ არის. ეს ნიშნავს, რომ მოვალეს ღირებულების დავისთვის მომზადება ჯერ კიდევ შეფასების ეტაპზე უნდა დაიწყოს. შეფასების სისწორე აუქციონის საწყის ფასსაც განსაზღვრავს, ამიტომ დაბალი შეფასება მოვალისთვის პირდაპირ ფინანსურ ზიანად ითარგმნება, და ამ ეტაპზე დროული რეაგირება საქმის ერთ-ერთი გადამწყვეტი პირობაა.
მოვალის მიერ ქონების თვითრეალიზაცია
კანონის ერთ-ერთი ყველაზე პრაქტიკული შესაძლებლობა მოვალისთვის საკუთარი ძალით გაყიდვაა: აღსრულების ეროვნულ ბიუროს შეუძლია აუქციონის საჯაროდ გამოცხადებამდე მოვალეს მისცეს შესაძლებლობა, თვითონ მოახდინოს ქონების რეალიზაცია ბიუროს კონტროლით. ეს დაშვებულია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ქონების რეალიზაციით დაიფარება საფასური, აღსრულების ხარჯი და კრედიტორის მოთხოვნები.
ამ მექანიზმის ღირებულება ის არის, რომ მოვალე თვითონ მოიძიებს მყიდველს და ღირებულებაზეც მეტს მიიღებს, ვიდრე აუქციონზე მიაღწევდა. ამასთან, კანონი ბიუროს ინსტრუმენტსაც ინახავს: მოძრავი ნივთების რეალიზაციამდე ან მის შემდეგ ბიუროს უფლება აქვს, ყადაღადადებული ნივთი მოვალის მფლობელობიდან ამოიღოს. ამიტომ თვითრეალიზაციის გადაწყვეტილება უნდა იყოს დროული — აუქციონის გამოცხადებამდე მიმართვა პროცესის გადამწყვეტი პირობაა.
სხვაგვარი რეალიზაცია მხარეთა შეთანხმებით
მესამე არხი მხარეთა შეთანხმებაზე დგას: კრედიტორისა და მოვალის შეთანხმების შემთხვევაში, მათი განცხადების საფუძველზე, აუქციონის საჯაროდ გამოცხადებამდე აღსრულების ეროვნულ ბიუროს შეუძლია დაადგინოს, რომ ყადაღადადებული ქონების რეალიზაცია მოხდეს სხვაგვარად, ვიდრე კანონით არის განსაზღვრული. ეს იმას ნიშნავს, რომ მოვალესა და კრედიტორს შეუძლიათ ერთობლივად შეითანხმონ გაყიდვის ფორმატი — მაგალითად, პირდაპირი გაყიდვა კონკრეტულ მყიდველზე — და ეს განაცხადი ბიუროს წარუდგინონ აუქციონის გამოცხადებამდე.
განაცხადი უნდა ეფუძნებოდეს მხარეთა ნამდვილ შეთანხმებას და მისი წარდგენა უკეთესია სპეციალისტის დახმარებით, რათა ბიუროსთან ურთიერთობაში ფორმალური ხარვეზები არ აღმოჩნდეს. ამ შესაძლებლობის პრაქტიკული წარმატება დამოკიდებულია სამ პირობაზე: კრედიტორის თანხმობაზე, განცხადების წერილობით ფორმაზე და დროულობაზე. სამივე მათგანი სამართლებრივად შეფასდება სწორედ იმ მომენტამდე, სანამ აუქციონი საჯაროდ გამოცხადდება — ამის შემდეგ კანონიერი გზით ფორმატის შეცვლა უკვე შეუძლებელია.
ხშირად დასმული კითხვები
შეუძლია თუ არა მოვალეს ქონება თვითონ გაყიდოს აუქციონამდე?
დიახ — აღსრულების ეროვნული ბიუროს შეუძლია აუქციონის საჯაროდ გამოცხადებამდე მისცეს მოვალეს თვითრეალიზაციის შესაძლებლობა ბიუროს კონტროლით, თუ ამით დაიფარება საფასური, აღსრულების ხარჯი და კრედიტორის მოთხოვნები.
რა ვადით შეიძლება ექსპერტის დასკვნის წარდგენა?
დასკვნა, რომლითაც ქონება შეფასებულია სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 6 თვის განმავლობაში, წარმოდგენადია წარმოების დაწყებისას ან ბიუროს მიერ შეფასებამდე. ორივე მხარის დასკვნების შემთხვევაში ბიურო ერთ-ერთს დაეყრდნობა.
როგორ იცვლება რეალიზაციის ფორმატი კრედიტორთან შეთანხმებით?
კრედიტორისა და მოვალის შეთანხმებისას, მათი განცხადების საფუძველზე, ბიურო აუქციონის საჯაროდ გამოცხადებამდე შეიძლება დათანხმდეს რეალიზაციის სხვაგვარ ფორმატზე. გამოცხადების შემდეგ ეს შესაძლებლობა ვარგის აღარ არის.
ვის გადაეცემა გაყიდვის თანხა?
ყადაღადადებული ან მოვალის მიერ გადახდილი თანხიდან, საფასურისა და აღსრულების ხარჯის გამოკლებით, დარჩენილი თანხა აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ კრედიტორს გადაეცემა.
არის თუ არა შეფასება ყოველთვის სავალდებულო?
არა — თუ საგადასახადო დავალიანების კონტექსტში ქონება უკვე შეფასებულია სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 1 წლის განმავლობაში, განმეორებითი შეფასება სავალდებულო არ არის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე შეგიძლიათ იპოვოთ სააღსრულებო წარმოების სპეციალისტი იურისტები, რომლებიც დაგეხმარებით მოვალის აქტიური პოზიციის გამართვაში: ექსპერტის დასკვნის მომზადებასა და წარდგენაში, თვითრეალიზაციის ან კრედიტორთან შეთანხმებული ფორმატის განაცხადის მომზადებაში და აუქციონის გამოცხადებამდელი ვადების დაცვაში. შეარჩიეთ სპეციალისტი და დაიცავით თქვენი ქონების საუკეთესო ფასი.