საზღვარგარეთული ელემენტის მქონე საზღვაო დავები და ქართული კოდექსი
საზღვაო დავა თითქმის ყოველთვის ატარებს საზღვარგარეთულ ელემენტს: გემი სხვა სახელმწიფოს დროშით ნაოსნობს, ტვირთი სხვა ქვეყნიდან გადაიზიდება, შემთხვევა ღია ზღვაზე ხდება, მხარეები კი სხვადასხვა ქვეყნის რეზიდენტები არიან. სწორედ ამიტომ პირველი კითხვა, რომელიც ამ დავაში უნდა დაისვას, არის იმის დადგენა, რომლის ქვეყნის კანონმდებლობა გამოიყენება. საქართველოს საზღვაო კოდექსი ამ კითხვას პირდაპირ პასუხობს ცალკეული ურთიერთობებისთვის შესაბამისი სამართლის მიბმის წესებით — კოდექსის მე-19, მე-20, მე-23, მე-298 და მე-321 მუხლები აწესრიგებს საერთო ავარიას, გემების შეჯახებას, გადარჩენას და ზღვის დაბინძურებით გამოწვეულ ზიანს. ქართული კოდექსი აქ საერთაშორისო საზღვაო წესრიგის ეროვნულ სახეს ატარებს: მისი წესები იმავე სიტუაციებს აწესრიგებს, რასაც საერთაშორისო საზღვაო პრაქტიკა იცნობს, და ქართულ სასამართლოში ან აღსრულების სტადიაზე სწორედ ეს ნორმებია გამოყენებადი.
საერთო ავარია — რომლის ქვეყნის კანონი გამოიყენება
საერთო ავარიასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, ძირითად წესად, რეგულირდება იმ ქვეყნის კანონმდებლობით, რომლის ნავსადგურშიც შევიდა გემი საერთო ავარიის გამომწვევი შემთხვევის შემდეგ — თუ მხარეების მიერ სხვა რამ არ არის დადგენილი. ანუ მხარეთა შეთანხმება წინ უსწრებს სამართლის ავტომატურ მიბმას, და ეს გამოყენებაც კონტრაქტული თავისუფლების საზღვაო გამოვლინებაა. განსაკუთრებული წესი არსებობს ქართული კავშირისთვის: თუ მხარეები, რომელთა ინტერესებსაც შეეხო საერთო ავარია, საქართველოს რეზიდენტები არიან, გამოიყენება საქართველოს კანონმდებლობა — კვლავ იმ პირობით, თუ მხარეებმა სხვა რამ არ დაადგინეს. საერთო ავარიის მატერიალური პასუხისმგებლობა ნაწილდება კოდექსის შესაბამისი მუხლებით დადგენილი წესით — ეს ნიშნავს, რომ ზიანის განაწილება მონაწილეთა შორის არა სასამართლოს შეხედულებით, არამედ კანონით გათვალისწინებული კონკრეტული მექანიზმით ხდება.
გემების შეჯახება: ტერიტორიული წყლები, ღია ზღვა და ერთი დროშის წესი
ტერიტორიულ და შიგა წყლებში გემების შეჯახებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას აწესრიგებს იმ სახელმწიფოს კანონმდებლობა, რომლის ტერიტორიაზეც მოხდა შეჯახება — ლოკალური წესი აქ დომინირებს. ღია ზღვაში მომხდარი შეჯახებისთვის კი კოდექსი სხვა გამოსავალს იძლევა: თუ შეჯახება მოხდა ღია ზღვაში და შეჯახებასთან დაკავშირებული დავა განიხილება საქართველოში, გამოიყენება კოდექსში მოცემული წესები — ანუ ფორუმის ქვეყანა საკუთარ მატერიალურ სამართალს იყენებს. მესამე ვარიანტი ერთი დროშის გემებს ეხება: თუ შეჯახებული გემები ერთსა და იმავე ქვეყნის დროშით ნაოსნობს და შეჯახება არ ეხება მესამე მხარის ინტერესებს, გამოიყენება გემის დროშის სახელმწიფოს კანონი განურჩევლად იმისა, თუ სად მოხდა შეჯახება. ეს სამი წესი ერთად ქმნის სრულყოფილ ბადეს: ჯერ განისაზღვრება ადგილი, შემდეგ ფორუმი, ბოლოს დროშა — და თითოეული მათგანი საკუთარ სფეროში ავტორიტეტულია.
გადარჩენა, სამაშველო ჯილდო და ზღვის დაბინძურება
გადარჩენისთვის დაჯილდოების საქმეს ტერიტორიულ და შიგა წყლებში არეგულირებს იმ სახელმწიფოს კანონმდებლობა, სადაც გადარჩენა მოხდა, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; ღია ზღვაში მომხდარი და საქართველოში განხილული დავისთვის — კოდექსის შესაბამისი თავის წესები. თუ გადარჩენილი და გადამრჩენი გემები ერთი სახელმწიფოს დროშით ნაოსნობენ, საქმე განიხილება ამ სახელმწიფოს კანონმდებლობის მიხედვით გადარჩენის ადგილის განურჩევლად, ხოლო გემთმფლობელსა, გადამრჩენი გემის ეკიპაჟსა და მის წევრებს შორის ჯილდო განაწილდება გემის დროშის სახელმწიფოს კანონის შესაბამისად. სამაშველო ოპერაციად ითვლება საფრთხეში მყოფი ადამიანების, გემის ან სხვა ქონების გადასარჩენად ნებისმიერ წყლებში გაწეული ნებისმიერი ქმედება, და ეს წესები ვრცელდება იმ გემზეც, რომელიც საქართველოს სამხედრო-საზღვაო დროშით დაცურავს. ცალკე ურთიერთობაა ზღვის დაბინძურება: გემის მესაკუთრე ან კოდექსით განსაზღვრული პირი პასუხს აგებს გემიდან ნავთობის გაჟონვით ან გადასხმით, ზღვაში მავნე ნივთიერებათა ჩაყრით გამოწვეულ ზიანზე, რომელიც მიაყენა გარე საზღვაო გარემოს, სანაპიროს ან სხვა ობიექტს, და დანაკლისში შედის დაბინძურების აღსაკვეთად ან შესამცირებლად გატარებული გონივრული ღონისძიებების ხარჯებიც.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომელიც ამ თემაზე ყველაზე ხშირად ისმის.
ღია ზღვაში მოხდა გემების შეჯახება — რომლის ქვეყნის კანონი მოქმედებს?
თუ დავა საქართველოში განიხილება, გამოიყენება საზღვაო კოდექსის წესები; ხოლო თუ ორივე გემი ერთი და იმავე ქვეყნის დროშით ნაოსნობს და მესამე მხარის ინტერესები არ შეეხო, — დროშის სახელმწიფოს კანონი, განურჩევლად შეჯახების ადგილისა.
შეუძლიათ თუ არა მხარეებს საკუთარი სამართლის არჩევა?
დიახ — საერთო ავარიისა და გადარჩენის საქმეებში კოდექსი მიბმის წესს ამბობს მხოლოდ მაშინ, თუ მხარეებს შორის სხვა რამ არ არის დადგენილი, ასე რომ შეთანხმება წინ აღუდგება ავტომატურ წესს.
ვინ პასუხს აგებს გემიდან ნავთობის გაჟონვაზე?
გემის მესაკუთრე ან კოდექსით განსაზღვრული პირი პასუხს აგებს ზიანზე, რომელიც გამოწვეულია ნავთობის გაჟონვით, გადასხმით ან მავნე ნივთიერებათა ჩაყრით; დანაკლისი მოიცავს პრევენციულ ღონისძიებების ხარჯებსაც.
რა ითვლება სამაშველო ოპერაციად?
საფრთხეში მყოფი ადამიანების, გემის ან სხვა ქონების გადასარჩენად ნებისმიერ წყლებში გაწეული ნებისმიერი ქმედება; წესები ვრცელდება საქართველოს სამხედრო-საზღვაო დროშით მოცურავე გემზეც.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
საზღვარგარეთული ელემენტის მქონე საზღვაო დავაში გამოსაყენებელი სამართლის სწორი განსაზღვრა საქმის წარმატების ნახევარია. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ საზღვაო სამართლის იურისტს, რომელიც დაადგენს გამოსაყენებელ კანონმდებლობას, აფასებს პრეტენზიის საფუძვლებს და წარმოგადგენთ თქვენს ინტერესებს მოლაპარაკებასა და სასამართლოში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.