საზღვაო სამართალი საქართველოში — კოდექსის ზოგადი ნაწილი
საზღვაო სამართალი საქართველოში ერთიან საფუძველზეა აწყობილი — საქართველოს საზღვაო კოდექსზე, რომლის ზოგადი ნაწილი ოთხ საყრდენ კითხვას პასუხობს: რას არეგულირებს კოდექსი, ანუ რა იწოდება „საზღვაო ნაოსნობად“ (მუხლი 1); სად ვრცელდება ის — ზღვებზე, მდინარეებზე, ტბებსა თუ სხვა სანაოსნო გზებზე (მუხლი 2); ვის არ ეხება ის — სამხედრო-საზღვაო დროშის გემებს და რომელი გამონაკლისებით (მუხლი 3); და რა ითვლება „გემად“ ამ კოდექსის მიზნებისთვის — მცურავი ობიექტების ფართო ჩამონათვალით და ზომამცირე გემის 7 მეტრიანი ზღვარით (მუხლი 12). ეს გვერდი სწორედ ამ ოთხ ნორმას ხსნის — ისინი განსაზღვრავენ, მოდის თუ არა თქვენი სიტუაცია საზღვაო კოდექსის რეგულაციის ფარგლებში.
კოდექსის რეგულირების საგანი — მუხლი 1
კოდექსის პირველი მუხლი აცხადებს, რომ საქართველოს საზღვაო კოდექსი არეგულირებს საზღვაო ნაოსნობასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს. „საზღვაო ნაოსნობა“ გულისხმობს გემების გამოყენებას მგზავრთა გადასაყვანად, ტვირთის, ბარგის, ფოსტის გადასაზიდად, თევზისა და სხვა საზღვაო რეწვის, სასარგებლო წიაღისეულის ძიება-მოპოვების, საბუქსირო და სამაშველო ოპერაციების წარმოებისა და სხვა სამეურნეო, სამეცნიერო და კულტურული მიზნებისათვის. ეს ჩამონათვალი ფართოა და რეწვიდან მაშველობამდე ყველა სახის გემის გამოყენებას მოიცავს. კანონმდებლის ცვლილებით, კოდექსი ასევე არეგულირებს შიდა სახმელეთო წყლებში ნაოსნობაში ჩართული გემის რეგისტრაციასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს — ეს დებულება ამოქმედდება 2026 წლის 1 ივლისიდან.
კოდექსის მოქმედების არე — მუხლი 2
მე-2 მუხლის მიხედვით, კოდექსი ვრცელდება საზღვაო გემებით ზღვებში, მდინარეებში, ტბებში, წყალსაცავებსა და სხვა სანაოსნო გზებზე მიმოსვლაზე. ანუ კოდექსი მხოლოდ საზღვით ნაოსნობას არ შემოიფარგლება — მას შიდა სანაოსნო გზებზეც ერთნაირად ვრცელდება. ამავე დროს ნორმა დათვლილია და ითვალისწინებს სამ გამონაკლისს: კოდექსი არ ვრცელდება, თუ არსებობს ამავე კოდექსით განსაზღვრული გამონაკლისი, საქართველოს სხვა სპეციალური კანონი ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულება. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ თითოეული დავისას ჯერ უნდა შემოწმდეს, არ არსებობს თუ არა სპეციალური კანონი ან საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომელიც კოდექსის წინ აყენებს სპეციალურ წესს.
სამხედრო გემების გამონაკლისი — მუხლი 3
მე-3 მუხლი განსაზღვრავს კოდექსის ურთიერთობას სამხედრო-საზღვაო ფლოტთან: სამხედრო-საზღვაო დროშით მცურავ გემებზე კოდექსის წესები არ ვრცელდება, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, რომლებიც არ უნდა ითვალისწინებდეს ამ გემებისა და მათი ტვირთის დაკავების, დაპატიმრების ან ამოღების შესაძლებლობას. ანუ ისტორიულად მგრძნობიარე საკითხი — სამხედრო გემის ხელშე ჩაგდება — კანონმდებლის მიერ თავიდანვე გამორიცხულია კოდექსის რეგულაციის ფარგლებიდან. ამავე მუხლით, კოდექსის წესები სამხედრო-საზღვაო გადაზიდვასთან დაკავშირებით გამოიყენება მხოლოდ იმ ნაწილში, რომელიც არ არის გათვალისწინებული ასეთი გადაზიდვის მარეგულირებელ სპეციალურ კანონმდებლობაში.
რა ითვლება გემად — მუხლი 12
მე-12 მუხლი გემის ცნებას ფართოდ განსაზღვრავს: კოდექსის მიზნებისათვის „გემი“ მოიცავს ყველა სახეობის მცურავ ობიექტს, მათ შორის არაწყალწყვის გემსა და ჰიდროთვითმფრინავს, რომლებიც გამოიყენება ან შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წყალზე გადაადგილების საშუალებად. ჩამონათვალში შედის: მგზავრთა გადაყვანა, ტვირთისა და ბარგის გადაზიდა, ფოსტის გადატანა, თევზისა და სხვა საზღვაო რეწვა, სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვება, ზღვაში მყოფი საფრთხეში აღმოჩენილი ადამიანებისა და გემების გადარჩენა, ბუქსირება, ჰიდროტექნიკური სამუშაოები და ზღვაში ჩაძირული ქონების ამოღება; საგანგებო სამსახურის გაწევა — სარეწების დაცვა, სანიტარულ-საკარანტინო მომსახურება, ზღვის დაცვა დაბინძურებისგან; სამეცნიერო, სასწავლო და კულტურული მიზნები; სპორტული ღონისძიებები; და სხვა მიზნები.
განმარტება ორი დამატებითი წესით სრულდება. პირველი — კოდექსის მიზნებისთვის გემი არის წყალზედა მოტივტივე პლატფორმა და ინსტალაციაც, ანუ სტაციონარული ჟესტიც გემის რეჟიმში ხვდება. მეორე — ზომამცირე გემი არის 7 (შვიდ) მეტრზე ნაკლები სიგრძის გემი, რომელიც განკუთვნილია დასვენება-გართობისთვის, ბიზნეს- და სამეურნეო საქმიანობისთვის, ტურისტული, სპორტული და სხვა მიზნებისთვის, მიუხედავად გემის ტიპისა, წარმოშობისა და ნაოსნობის რაიონისა. ეს ზღვარი პრაქტიკულია: ზომამცირე გემებისთვის განსაზღვრულია გამარტივებული მოთხოვნები, და სწორედ სიგრძე წყვეტს გემის ამ კატეგორიაში მოქცევას.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ კოდექსის ზოგადი ნაწილის შესახებ ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
რას მოიცავს „საზღვაო ნაოსნობის“ ცნება?
გემების გამოყენებას მგზავრთა გადასაყვანად, ტვირთის, ბარგისა და ფოსტის გადასაზიდად, თევზისა და სხვა საზღვაო რეწვის, სასარგებლო წიაღისეულის ძიება-მოპოვების, საბუქსირო და სამაშველო ოპერაციებისა და სხვა სამეურნეო, სამეცნიერო და კულტურული მიზნებისთვის.
ვრცელდება თუ არა კოდექსი მდინარეებსა და ტბებზე?
დიახ — კოდექსი ვრცელდება საზღვაო გემებით ზღვებში, მდინარეებში, ტბებში, წყალსაცავებსა და სხვა სანაოსნო გზებზე მიმოსვლაზე, თუ არ არსებობს კოდექსით განსაზღვრული გამონაკლისი, საქართველოს სხვა სპეციალური კანონი ან საერთაშორისო ხელშეკრულება.
ეხება თუ არა კოდექსი სამხედრო გემებს?
არა — სამხედრო-საზღვაო დროშით მცურავ გემებზე კოდექსის წესები არ ვრცელდება, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, რომლებიც არ უნდა ითვალისწინებდეს ასეთი გემებისა და ტვირთის დაკავების, დაპატიმრების ან ამოღების შესაძლებლობას; სამხედრო-საზღვაო გადაზიდვებზე წესები მხოლოდ იმ ნაწილში მოქმედებს, რომელიც სპეციალურ კანონმდებლობას არ დაურეგულირებია.
რა სიგრძის გემია ზომამცირე?
7 (შვიდ) მეტრზე ნაკლები სიგრძის გემი, რომელიც განკუთვნილია დასვენება-გართობისთვის, ბიზნეს- და სამეურნეო საქმიანობისთვის, ტურისტული, სპორტული და სხვა მიზნებისთვის — ტიპის, წარმოშობისა და ნაოსნობის რაიონის მიუხედავად.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
თუ გემქონების, გადაზიდის, რეწვის, მაშველობის ან პორტთან დაკავშირებული საკითხი გაქვთ, პირველი კითხვა სწორედ ისაა, ხვდება თუ არა თქვენი ურთიერთობა საზღვაო კოდექსის რეგულაციაში. Legal.ge-ს სპეციალისტები განვმარტავთ კოდექსის 1-ლი, მე-2, მე-3 და მე-12 მუხლების შინაარსს, შევაფასებთ თქვენს შემთხვევას და დაგეხმარებით შემდგომ ნაბიჯებში — მოთხოვნის მომზადებიდან სასამართლო დავამდე. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.