დეპოზიტების დაზღვევის სისტემა და სააგენტოს სამართლებრივი სტატუსი
დეპოზიტების დაზღვევის სისტემა აერთიანებს დეპოზიტორებს, კომერციულ ბანკებს, მიკრობანკებს, საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს — დეპოზიტების დაზღვევის სააგენტოს, საქართველოს ეროვნულ ბანკსა და საქართველოს მთავრობას შორის არსებულ, ამ კანონით რეგულირებულ ურთიერთობებს. სისტემის ცენტრალური რგოლია დეპოზიტების დაზღვევის სააგენტო — დამოუკიდებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც თავის ყოველდღიურ ოპერაციებსა და საქმიანობაში დამოუკიდებელია: სხვა ორგანოს უფლება არა აქვს, ჩაერიოს მის საქმიანობაში, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. სააგენტოს აქვს საკუთარი სახსრები, ბეჭედი სახელმწიფო გერბის გამოსახულებით, ის საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და სასამართლოშიც კი გამოდის მოსარჩელედაც და მოპასუხედაც. სააგენტოს დებულებას ამტკიცებს საქართველოს მთავრობა, ხოლო საქმიანობის შესახებ წლიურ ანგარიშს სააგენტო უგზავნის მთავრობას, პარლამენტსა და საქართველოს ეროვნულ ბანკს.
არსებითი გარანტიაა, რომ დაუშვებელია სააგენტოს მიერ სადაზღვევო რისკის მთლიანად ან ნაწილობრივ სხვა მზღვეველისათვის გადაცემა — დეპოზიტორების წინაშე ვალდებულებას თვითონ სააგენტო ასრულებს. დეპოზიტების დაზღვევასთან დაკავშირებული ფუნქციებისათვის სააგენტო იღებს პირველად და რეგულარულ სადაზღვევო შენატანებს, საჭიროების შემთხვევაში — სპეციალურ სადაზღვევო შენატანებს, მართავს დეპოზიტების დაზღვევის ფონდს და უზრუნველყოფს შენატანების აკუმულირებას. სააგენტო ვალდებულია განახორციელოს შიდა კონტროლი და რისკების მენეჯმენტი, შეიმუშაოს კრიზისების მართვის პოლიტიკა და ანაზღაურების ოპერატიულად გაცემის უზრუნველსაყოფად — მართვის საინფორმაციო სისტემა და პროცედურები, ხოლო წელიწადში არანაკლებ ერთხელ ჩაატაროს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის სიმულაცია. თუ ბანკის ან მიკრობანკის ხელმძღვანელობის, აუდიტორის ან თანამშრომლის არამართლზომიერი ქმედების გამო გაიზარდა სააგენტოს საერთო ფინანსური ვალდებულება, სააგენტო უფლებამოსილია სასამართლოს მეშვეობით მოსთხოვოს შესაბამის პირს კომპენსაცია.
რა ითვლება დეპოზიტად და სადაზღვევო შემთხვევად
დეპოზიტი არის დეპოზიტორის ანგარიშზე რიცხული თანხები — მათ შორის, მიმდინარე ანგარიშზე რიცხული თანხები, ვადიანი დეპოზიტი და მოთხოვნამდე დეპოზიტი — რომლებიც კომერციულმა ბანკმა ან მიკრობანკმა უნდა გადაიხადოს დეპოზიტორისთვის მათ შორის დადებული ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. გაითვალისწინეთ, რომ ელექტრონული ფულის სანაცვლოდ მიღებული სახსრები დეპოზიტი არ არის და, შესაბამისად, დაზღვევასაც არ ექვემდებარება. დეპოზიტორად შეიძლება იყოს როგორც ფიზიკური პირი, ისე იურიდიული პირი ან კანონმდებლობით გათვალისწინებული ორგანიზაციული წარმონაქმნი, რომელიც იურიდიული პირი არ არის. სადაზღვევო შემთხვევად ითვლება კომერციული ბანკის ან მიკრობანკის მიმართ ლიკვიდაციის პროცესის დაწყება „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ ან „მიკრობანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად — სწორედ ამ მომენტიდან იწყება დეპოზიტორებისთვის დაზღვეული დეპოზიტების ანაზღაურების პროცედურა.
ანაზღაურების ზღვარი და მისი ცვლილების წესი
ზღვარი არის დეპოზიტორისთვის ასანაზღაურებელი დაზღვეული დეპოზიტის ანაზღაურებადი თანხის მაქსიმალური ოდენობა. სააგენტო საბჭოს პერიოდულად წარუდგენს ზღვრის ოდენობის საერთაშორისო სტანდარტებსა და პრაქტიკასთან შესაბამისობის ანალიზს, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში, საბჭოსთან შეთანხმებით, იღებს ზღვრის ცვლილების შესახებ გადაწყვეტილებას, რომელიც ფორმდება სააგენტოს უფროსის სამართლებრივი აქტით. დეპოზიტორს უფლება აქვს მიიღოს თავისი დაზღვეული დეპოზიტი კომერციულ ბანკში ან მიკრობანკში არსებული დეპოზიტების რაოდენობისა და ვალუტის მიუხედავად — კანონით ან სააგენტოს უფროსის სამართლებრივი აქტით დადგენილი ზღვრის ფარგლებში. კონკრეტული მიმდინარე ოდენობა სწორედ ამ სამართლებრივი აქტებით განისაზღვრება, ამიტომ საბოლოო რიცხვისთვის გადაამოწმეთ სააგენტოს მიერ ოფიციალურად გამოქვეყნებული აქტუალური ინფორმაცია.