მომხმარებლის უფლებების დაცვა დაზღვევის სფეროში

ვინ ზედამხედველობს დაზღვევის ბაზარს

სადაზღვევო საქმიანობაზე, აგრეთვე „ნებაყოფლობითი კერძო პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ ფარგლებში — ნებაყოფლობით კერძო საპენსიო საქმიანობაზე — სახელმწიფო ზედამხედველობას ახორციელებს სამსახური: სახელმწიფოს მიერ დაზღვევის სფეროს რეგულირების მიზნით შექმნილი, სპეციალური უფლებაუნარიანობის მქონე, დამოუკიდებელი ორგანო. სამსახური თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია და ანგარიშვალდებულია საქართველოს მთავრობის წინაშე; მთავრობა უფლებამოსილია შეაჩეროს ან გააუქმოს სამსახურის არამართლზომიერი გადაწყვეტილება.

სამსახურთან იქმნება საკონსულტაციო ფუნქციების მქონე სამეთვალყურეო საბჭო, რომელიც შედგება 7 წევრისგან. მის შემადგენლობაში შედიან საქართველოს პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის თავმჯდომარე, ფინანსთა მინისტრი, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრი, ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრი, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრი და საქართველოს პრემიერ-მინისტრის მიერ წარდგენილი 2 ექსპერტი. სამსახურს ხელმძღვანელობს სამსახურის უფროსი, რომელსაც 5 წლის ვადით, სამეთვალყურეო საბჭოს წარდგინებით, თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს საქართველოს მთავრობა.

საზედამხედველო საფასურის განაკვეთი

საზედამხედველო საფასურის ოდენობა განისაზღვრება კალენდარული წლის განმავლობაში მზღვეველის მიერ გამომუშავებული ბრუტო-პრემიის ან/და მაგროვებადი და დაბრუნებადი სიცოცხლის დაზღვევის სახეობებში მზღვეველის კუთვნილი შემოსავლის ოდენობიდან. განაკვეთები კანონით ასე არის დადგენილი:

• მზღვეველის მიერ წლიურად გამომუშავებული ბრუტო-პრემიის 1 პროცენტი;
• მაგროვებადი და დაბრუნებადი სიცოცხლის დაზღვევის სახეობებში მზღვეველის მიერ მიღებული კუთვნილი წლიური შემოსავლის 1 პროცენტი.

მზღვეველისა და შუამავლის ვალდებულებები მომხმარებლის მიმართ

მზღვეველი და დაზღვევის შუამავალი ვალდებულია უზრუნველყოს მომხმარებელთა უფლებების დაცვა ყველა ეტაპზე — მომხმარებელთან წინასახელშეკრულებო ურთიერთობის, ხელშეკრულების მოქმედებისა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების სრულად შესრულების პერიოდში — „დაზღვევის შესახებ“ კანონისა და „მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნების შესაბამისად. მზღვეველი ასევე ვალდებულია დაიცვას მომხმარებელთა უფლებები სამსახურის მიერ დადგენილი წესით და საკუთარი მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შიდა პოლიტიკისა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვის პროცედურების შესაბამისად. ეს ნიშნავს, რომ დაცვა არ წყდება პოლისის გაყიდვის მომენტში — ის ვრცელდება ხელშეკრულების მთელ სიცოცხლეზე.

სამსახური უფლებამოსილია მომხმარებელთა უფლებების დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით ზედამხედველობა გაუწიოს მზღვეველისა და დაზღვევის შუამავლის მიერ ამ ვალდებულებების შესრულებას და გამოსცეს სამართლებრივი აქტები, განახორციელოს სათანადო ღონისძიებები, გასცეს წერილობითი მითითებები, დააწესოს დამატებითი მოთხოვნები და შესაბამისი შეზღუდვები. ზედამხედველობისას სამსახურს უფლება აქვს საქართველოს საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით დადგენილი წესების შესაბამისად გამოითხოვოს და დაამუშაოს განმცხადებლის ან/და სხვა მომხმარებლის შესახებ ინფორმაცია, მათ შორის პერსონალური მონაცემები, ხოლო მზღვეველი და სადაზღვევო ბროკერი ვალდებული არიან მიაწოდონ ეს ინფორმაცია სამსახურს.

სად მიმართავს მომხმარებელი უფლებების დარღვევისას

თუ მზღვეველმა ან დაზღვევის აგენტმა ნაკისრი ვალდებულებები ჯეროვნად არ შეასრულა, მომხმარებელს უფლება აქვს მიმართოს მზღვეველის შესაბამის სტრუქტურულ ერთეულს, სასამართლოს ან/და შესაბამისი უფლებამოსილების მქონე ნებისმიერ სხვა საჯარო ან კერძო დაწესებულებას, ხოლო თუ მათ მიერ დაირღვა მისი უფლებები — მიმართოს აგრეთვე სამსახურს. მსგავსი წესი მოქმედებს სადაზღვევო ბროკერის მიმართაც: ბროკერის მიერ ვალდებულებების ჯეროვნად შეუსრულებლობისას მომხმარებელი მიმართავს სასამართლოს ან/და ნებისმიერ სხვა უფლებამოსილ საჯარო თუ კერძო დაწესებულებას, ხოლო უფლებების დარღვევისას — აგრეთვე სამსახურს.

საპენსიო სფეროშიც ანალოგიური დაცვაა უზრუნველყოფილი: „ნებაყოფლობითი კერძო პენსიის შესახებ“ კანონით განსაზღვრულ მონაწილეს ან ბენეფიციარს უფლება აქვს, აქტივების მმართველი კომპანიის, მზღვეველის ან საპენსიო კომპანიის მიერ ვალდებულებების ჯეროვნად შეუსრულებლობისას პრეტენზიით მიმართოს აქტივების მმართველ კომპანიას, მზღვეველს ან საპენსიო კომპანიას და/ან სამსახურს იმავე კანონით დადგენილი წესით.

რა დარღვევები იწვევს სანქციებს

სამსახური უფლებამოსილია სანქციები გამოიყენოს მზღვეველის ან/და ადმინისტრატორის მიმართ, თუ მზღვეველმა ან ადმინისტრატორმა ჩაიდინა შემდეგიდან რომელიმე დარღვევა:

• დაარღვია „დაზღვევის შესახებ“ კანონის ერთ-ერთი დებულება ან სამსახურის ნებისმიერი ნორმატივი, ინსტრუქცია, წესი, მოთხოვნა, წერილობითი მითითება;
• დაარღვია ანგარიშგების წარდგენის ვადა ან წარადგინა არასწორი ანგარიშგება და სხვა არაზუსტი ინფორმაცია;
• დაარღვია „ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის ხელშეწყობის შესახებ“ საქართველოს კანონის ან/და მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის მოთხოვნები;
• დაარღვია „მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები;
• დაარღვია „ფინანსურ კონგლომერატში შემავალი რეგულირებული საწარმოების დამატებითი ზედამხედველობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები ან „ფასიან ქაღალდებად გარდაქმნის შესახებ“ საქართველოს კანონის ცალკეული მოთხოვნები.

სანქციების სისტემა მზღვეველისა და ბროკერის მიმართ

დარღვევის გამოვლენისას სამსახურს უფლება აქვს, თანამიმდევრულად, ხოლო დარღვევისა და შესაძლო რისკის სერიოზულობიდან გამომდინარე — არათანამიმდევრულად გამოიყენოს მზღვეველის ან/და ადმინისტრატორის მიმართ შემდეგი სანქციები:

• წერილობითი გაფრთხილების გაგზავნა;
• სპეციალური ღონისძიებების დაწესება ან ინსტრუქციის (მითითების) გამოცემა მოთხოვნით, რომ მზღვეველმა შეწყვიტოს და შემდგომ არ დაუშვას ესა თუ ის დარღვევა და სამსახურის მიერ განსაზღვრულ ვადაში მიიღოს ზომები მის აღმოსაფხვრელად;
• ფულადი ჯარიმის დაკისრება სამსახურის მიერ დადგენილი წესითა და ოდენობით;
• მზღვეველის ადმინისტრატორისთვის ხელმოწერის უფლებამოსილების შეჩერება და სამეთვალყურეო საბჭოს/საერთო კრებისთვის მისი თანამდებობიდან დროებით გადაყენების ან განთავისუფლების მოთხოვნა;
• მოგების განაწილების, დივიდენდებისა და მატერიალური წახალისებების გაცემისა და ახალი ვალდებულებების აღების შეჩერება ან შეზღუდვა;
• განსაკუთრებულ შემთხვევაში, როდესაც საფრთხე ემუქრება დამზღვევისა და დაზღვეულის ინტერესებს — კონკრეტული ოპერაციების განხორციელების უფლების შეჩერება და იძულებითი ადმინისტრაციის რეჟიმის შემოღება;
• სადაზღვევო საქმიანობის ლიცენზიის გაუქმება.

სადაზღვევო ბროკერისთვის კანონი ცალკე სანქციებს ითვალისწინებს. ბროკერის ან/და მისი ადმინისტრატორის მიმართ სამსახური გამოიყენებს შემდეგ ღონისძიებებს: წერილობითი გაფრთხილების გაგზავნას; სპეციალური ღონისძიებების დაწესებას ან ინსტრუქციის (მითითების) გამოცემას მოთხოვნით, რომ დარღვევა შეწყვეტილი იქნეს და შემდგომ აღარ დაიშვას; ფულადი ჯარიმის დაკისრებას სამსახურის მიერ დადგენილი წესითა და ოდენობით; სადაზღვევო ბროკერისთვის რეგისტრაციის გაუქმებას. ბროკერის მიმართ სანქციების საფუძვლებიც კონკრეტულად არის განსაზღვრული: კანონის დებულების ან სამსახურის ნორმატივის, ინსტრუქციის, წესის, მოთხოვნისა და წერილობითი მითითების დარღვევა; ანგარიშგების წესის ან ვადის დარღვევა, არასწორი ანგარიშგების ან სხვა არაზუსტი ინფორმაციის წარდგენა; „მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ“ კანონის მოთხოვნების დარღვევა; ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის ხელშეწყობის შესახებ კანონის ან/და მის საფუძველზე გამოცემული აქტების მოთხოვნების დარღვევა.

კანონი ასევე ზოგად პრინციპს აფიქსირებს: დაკისრებული სანქცია უნდა შეეფარდებოდეს დარღვევის სერიოზულობასა და შესაძლო საფრთხეს. ეს ნიშნავს, რომ მცირე ხარვეზზე მსუბუქი რეაგირებაა მოსალოდნელი, ხოლო სისტემური და მძიმე დარღვევა შეიძლება ლიცენზიის გაუქმებით ან ბროკერის რეგისტრაციის გაუქმებით დასრულდეს. თუ თქვენი უფლებები დაირღვა დაზღვევის სფეროში, მიმართეთ მზღვეველის შესაბამის სტრუქტურულ ერთეულს, სასამართლოს, სხვა უფლებამოსილ დაწესებულებას ან სამსახურს — სანქციური რეაგირების გამოწვევის უფლება სწორედ მას აქვს.