ეროვნული ბანკი და ზედამხედველობა

საფინანსო სექტორის სუბიექტების ზედამხედველობა — ფასიანი ქაღალდებიდან ვირტუალურ აქტივებამდე

როგორ შედის სუბიექტი ეროვნული ბანკის ზედამხედველობის სისტემაში?

დამოკიდებულია სუბიექტის ტიპზე: საგადახდო ოპერატორები, მომსახურების პროვაიდერები, საკრედიტო საინფორმაციო ბიურო, სესხის გამცემი სუბიექტები და ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერები რეგისტრაციას გადიან; ბაზრის რეგულირებადი მონაწილენი და აქტივების მმართველები — ლიცენზიას; საინვესტიციო ფონდები — ავტორიზაციას ან რეგისტრაციას, უცხოურები — აღიარებას.

შეიძლება თუ არა 20-ზე მეტი ფიზიკური პირისგან სახსრების მოზიდვა ლიცენზიის გარეშე?

არა. მიკროსაფინანსო რეგისტრაციის, არასაბანკო-სადეპოზიტო ლიცენზიის ან საბანკო ლიცენზიის გარეშე ეს აკრძალულია, ისევე როგორც ასეთი მოზიდვის რეკლამირება. გამონაკლისები შეეხება, მაგალითად, ფასიანი ქაღალდების შეთავაზებას, სადაზღვევო საქმიანობას, ნებაყოფლობით პენსიურ სქემას და ფიზიკურ პირთა შორის სესხებს.

აუცილებელია თუ არა რეგისტრაცია ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერისთვის?

დიახ. პროვაიდერი ვალდებულია ეროვნულ ბანკში დარეგისტრირდეს და დააკმაყოფილოს მისი მოთხოვნები. დაუშვებელია ასეთი მომსახურების გაწევა არარეგისტრირებული პირის მიერ.

ვის შეიძლება მიეცეს მსესხებლის შესახებ ინფორმაცია სესხის გამცემი სუბიექტისგან?

მხოლოდ გარიგების მხარეებსა და მათ წარმომადგენლებს, ეროვნულ ბანკს, ეროვნულ ბანკთან არსებულ დავების განმხილველ კომისიას, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში — ფინანსური მონიტორინგის სამსახურს და შემოწმებისას — სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს. სხვებს — მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან მსესხებლის წერილობითი თანხმობით.

რა ხდება მოთხოვნების დარღვევის შემთხვევაში?

ეროვნული ბანკი გასცემს წერილობით მითითებებს, დააწესებს დამატებით მოთხოვნებსა და შეზღუდვებს, შეამოწმებს სუბიექტს და დააკისრებს სანქციას, მათ შორის ფულად ჯარიმას, რომლის ოდენობასაც ბანკის ნორმატიული აქტები განსაზღვრავენ.

5 წთ·28 აგვ 2026

ეროვნული ბანკის ზედამხედველობა საბანკო სექტორით არ ამოიწურება: „ეროვნული ბანკის შესახებ“ ორგანული კანონი მას აყალიბებს მთელი ფინანსური ბაზრის ერთიან მრეგულატორად — საგადახდო სისტემებიდან ფასიანი ქაღალდების ბაზრისა და საპენსიო ფონდის ჩათვლით, სესხის გამცემი სუბიექტებიდან ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერებამდე. ამ გვერდზე თავმოყრილია, თუ რომელი სუბიექტი რომელ რეჟიმში შედის ზედამხედველობის სისტემაში — რეგისტრაციით, ლიცენზიით, ავტორიზაციით თუ აღიარებით — და რა არის თითოეულ მათგანთან დაკავშირებული ზედამხედველობის არსი.

ზედამხედველობის საერთო მოდელი: რეგისტრაცია, ლიცენზია, ავტორიზაცია, აღიარება

სხვადასხვა სუბიექტისთვის კანონი სხვადასხვა „შესასვლელ კარს“ განსაზღვრავს. საგადახდო სისტემის ოპერატორები, საგადახდო მომსახურების პროვაიდერები, საკრედიტო საინფორმაციო ბიურო, სესხის გამცემი სუბიექტები და ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერები რეგისტრაციას გადიან ეროვნულ ბანკში; ფასიანი ქაღალდების ბაზრის რეგულირებადი მონაწილენი და აქტივების მმართველი კომპანიები ლიცენზიას იღებენ; საინვესტიციო ფონდები კი — ავტორიზაციას ან რეგისტრაციას, ხოლო უცხოური ფონდები და მმართველი კომპანიები — აღიარებას. ზედამხედველობის საერთო ინსტრუმენტარი კი ერთია: ეროვნული ბანკი ატარებს შემოწმებებს, ახორციელებს რეგულირებას, გასცემს წერილობით მითითებებს, აწესებს დამატებით მოთხოვნებსა და შეზღუდვებს და დარღვევისას აკისრებს სანქციებს, მათ შორის ფულად ჯარიმას. ჯარიმის ოდენობასა და დაკისრების წესს ამ სფეროებში ეროვნული ბანკის ნორმატიული აქტები განსაზღვრავენ, ხოლო ჯარიმის თანხა სახელმწიფო ბიუჯეტში მიემართება.

საგადახდო სისტემები და საკრედიტო საქმიანობის საზღვრები

საგადახდო სისტემის ოპერატორისა და საგადახდო მომსახურების პროვაიდერის ზედამხედველობა ხორციელდება რეგისტრაციითა და მისი გაუქმებით, შემოწმებით, დამატებითი მოთხოვნების დადგენით, საწყისი და მიმდინარე კაპიტალის განსაზღვრით, შეზღუდვების დაწესებით და სანქციების დაკისრებით. ეროვნული ბანკი განსაზღვრავს მნიშვნელოვანი სისტემისა და საგადახდო მომსახურების მნიშვნელოვანი პროვაიდერის სტატუსის მინიჭება-გაუქმების საკითხებს და უფლებამოსილია სისტემას სისტემურად მნიშვნელოვანი ან გამორჩეულად მნიშვნელოვანი საგადახდო სისტემის სტატუსი მიანიჭოს, აგრეთვე დაადგინოს ადმინისტრატორთა შესაფერისობის კრიტერიუმები და საგადასახადო შესაბამისობის საერთაშორისო შეთანხმებით გათვალისწინებული მოთხოვნების შესრულება შეამოწმოს.

საკრედიტო საქმიანობის საზღვრები მკაცრად არის დაწესებული: არავის არ აქვს უფლება მიიღოს დეპოზიტები და მათი გამოყენებით გასცეს კრედიტები საბანკო საქმიანობის ლიცენზიის ან მიკრობანკის საქმიანობის ლიცენზიის გარეშე. მეწარმე სუბიექტს ან ურთიერთდაკავშირებულ პირთა ჯგუფს უფლება არ აქვს, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციად რეგისტრაციის, არასაბანკო-სადეპოზიტო საკრედიტო საქმიანობის ლიცენზიის ან საბანკო საქმიანობის ლიცენზიის გარეშე 20-ზე მეტი ფიზიკური პირისგან მოიზიდოს დაბრუნებადი ფულადი სახსრები ან აწარმოოს პირთა ფართო წრისგან ასეთი მოზიდვის რეკლამირება. ეს შეზღუდვა არ ვრცელდება, მაგალითად, ფასიანი ქაღალდების საჯარო ან გამოცდილ ინვესტორზე გათვითცნობიერებულ კერძო შეთავაზებაზე, სადაზღვევო საქმიანობაზე, ნებაყოფლობით კერძო პენსიის სქემაზე, საბროკერო კომპანიის საქმიანობაზე, ელექტრონულ ფულთან დაკავშირებულ მომსახურებაზე, საინვესტიციო ფონდებსა და სეკიურიტიზაციის სპეციალურ მიზნობრივ ერთეულებზე, ასევე ფიზიკური პირის მიერ სხვა არამეწარმე ფიზიკურ პირზე სესხის გაცემასა და პარტნიორის ან აქციონერის მიერ საწარმოსთვის სესხის გაცემას ან კაპიტალში შენატანზე. მიკრობანკს კი უფლება აქვს ფიზიკურ პირებთან დაბრუნებადი სახსრების მოზიდვა მიკრობანკების შესახებ კანონის შესაბამისად აწარმოოს.

განახლდა: 14 ოქტ 2026