როგორ მუშაობს ქონების მოძიება და დაყადაღება აღსრულების პროცესში
მოვალის ქონების მოძიება და მასზე ყადაღის დადება იძულებით აღსრულების ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი ინსტრუმენტია — სწორედ აქ წყდება, მიიღებს თუ არა კრედიტორი თავის მოთხოვნას რეალურ ფასეულობაში. ქართული სააღსრულებო წარმოების ეს ეტაპი დეტალურად არის მოწესრიგებული სააღსრულებო წარმოების შესახებ კანონით — კერძოდ, მისი მე-40, მე-44, მე-47, მე-48, მე-50, მე-54 და მე-56 მუხლებით. ამ გვერდზე ვხსნით, როგორ ხდება მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება, რა აისახება აღწერისა და დაყადაღების აქტში, როგორ ფასდება ქონება, როგორ მიმდინარეობს აუქციონი და როგორ წყდება მრავალი კრედიტორის რიგითობა — და სად შეგვიძლია ჩვენი ჩარევა გადამწყვეტი იყოს.
ყადაღის დადება და მისი საგანი
კანონის მე-40 მუხლის განმარტებით, მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, მესაკუთრისათვის ქონების განკარგვის — გასხვისების, დაგირავების, ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებების დადების — აკრძალვის გამოცხადებას ან/და ქონების შესანახავად გადაცემას. აღმასრულებელი ყადაღადადებულ ნივთებს აღნუსხავს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში, ხოლო ყადაღის დადების შემდეგ დადებული გარიგება ბათილია. ყადაღადადებული ფული აღმასრულებელს დაუყოვნებლივ შეაქვს შესაბამის სადეპოზიტო ანგარიშზე, ხოლო ფასიანი ქაღალდები და ძვირფასეულობა სპეციალურად გამოყოფილ, დაცულ სათავსში ინახება.
ყადაღის საგნის თვალსაზრისით კანონის მე-44 მუხლი თქვენ ამბობს: ყადაღას ექვემდებარება მოვალის ყველა ნივთი, გარდა კანონით დადგენილი გამონაკლისებისა, და იგულისხმება, რომ ნივთები, რომლებსაც პოულობენ მოვალესთან, მას ეკუთვნის. თუ მესამე პირი აცხადებს ქონებაზე უფლებას, იგი მაინც შეიტანება აქტში შესაბამისი აღნიშვნით, და აღმასრულებელი უნდა განუმარტოს მას სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება — ეს მომენტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ საქმე ეხება საზღვარგარეთ გატანილ აქტივებს, სადაც საკუთრების სტატუსი ხშირად სადავოა.
შეფასება და აღწერის აქტი
კანონის მე-47 მუხლი შეფასების წესს აწესრიგებს. ქონების აღწერის დროს, საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის შესაძლებლობის შემთხვევაში, ის აისახება აქტში; თუ ფასების დადგენა შეუძლებელია, ყადაღის რეგისტრაციის შემდეგ შეფასებას აღსრულების ეროვნული ბიურო ან მისი დავალებით სხვა კომპეტენტური პირი ახდენს. საგადასახადო დავალიანების შემთხვევაში, თუ შეფასება წარმოების დაწყებამდე ერთი წლის განმავლობაში არის განხორციელებული, განმეორებითი შეფასება სავალდებულო არ არის. სააღსრულებო წარმოების მხარეს უფლება აქვს წარმოადგინოს ექსპერტის დასკვნა, რომელიც ქონებას აფასებს წარმოების დაწყებამდე ექვსი თვის განმავლობაში — და ბიურო უფლებამოსილია ამ დასკვნას დაეყრდნოს.
აღწერისა და დაყადაღების აქტი — კანონის მე-48 მუხლით დადგენილი ფორმა — შეიცავს აქტის შედგენის დროსა და ადგილს, ბიუროსა და აღმასრულებლის დასახელებებს, აღსასრულებელ გადაწყვეტილებას, კრედიტორისა და მოვალის დასახელებებს, თითოეული საგნის დასახელებას განმასხვავებელი ნიშნებით, ცალკე შეფასებას, დალუქვის შემთხვევაში ლუქების ნომრებს, შემნახველი პირის მონაცემებს, გასაჩივრების წესის განმარტებას და მხარეთა შენიშვნებს. აქტს ხელს აწერენ აღმასრულებელი, შემნახველი, კრედიტორი, მოვალე და ესწრებოდნენ სხვა პირებიც. სწორად შედგენული აქტი აუქციონამდელებური პროცესის საფუძველია და მისი ხარვეზები ხშირად გასაჩივრების საბაბი ხდება.
აუქციონი და კრედიტორთა რიგითობა
კანონის მე-50 მუხლის მიხედვით, აღსრულების ეროვნული ბიურო ან მასთან ხელშეკრულების მფლობელი სხვა პირი მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადებიდან ერთი თვის ვადაში, ხოლო საგადასახადო დავალიანების შემთხვევაში — წარმოების დაწყებიდან ორი კვირის ვადაში, საჯარო აუქციონს აცხადებს. თუ ყადაღადადებულ ქონებაზე გირავნობაა რეგისტრირებული, ბიურო აცნობებს მოგირავნეებს წარმოების დაწყების შესახებ და განუსაზღვრავს მოთხოვნების წარდგენის ვადას; სხვა მოგირავნემ შეტყობინების მიღებიდან ათი კალენდარული დღის ვადაში უნდა წარადგინოს ფულადი მოთხოვნები.
კანონის მე-54 მუხლი რიგითობას აწესრიგებს: ქონებას ერთდროულად შეიძლება ყადაღა დაედოს მრავალი კრედიტორის სასარგებლოდ, ხოლო აღსრულების რიგითობა განისაზღვრება ყადაღის რეგისტრაციის დროის მიხედვით — საათობრივად და წუთობრივად. თუ რამდენიმე აღმასრულებელი მოქმედებს, რეალიზაციას ახორციელებს ის, ვინც ყველაზე ადრე დაარეგისტრირა ყადაღა შესაბამის რეესტრში. ხოლო ყადაღის დადების განკარგულება — კანონის მე-56 მუხლით — გამოიცემა კრედიტორის განცხადების საფუძველზე, მიეთითება კრედიტორის პრეტენზიის საფუძველი და მოთხოვნები, და განკარგულების დავალებულ პირს გადაცემით ყადაღა ქმედითი ხდება კრედიტორის პრეტენზიის ფარგლებში.
ხშირად დასმული კითხვები
რა არის ყადაღის დადების განკარგულება?
ბიუროს განკარგულება, რომელიც კრედიტორის განცხადების საფუძველზე გამოიცემა და მიუთითებს პრეტენზიის საფუძველსა და მოთხოვნებს; დავალებულ პირს გადაცემით ყადაღა ქმედითი ხდება.
როდის ცხადდება აუქციონი?
ყადაღის დადებიდან ერთი თვის ვადაში, ხოლო საგადასახადო დავალიანების წარმოების დაწყებიდან ორი კვირის ვადაში.
როგორ წყდება კრედიტორთა რიგითობა?
ყადაღის რეგისტრაციის დროის მიხედვით — საათობრივად და წუთობრივად; რეალიზაციას ახორციელებს ყადაღას პირველად დარეგისტრირებელი აღმასრულებელი.
რა შეიძლება გააკეთოს მესამე პირმა, რომლის ქონებაც დაყადაღდა?
ის აღნიშნავს უფლებას აქტში, მიმართავს სასამართლოს ყადაღისგან გათავისუფლების მოთხოვნით, ან წარმოადგენს საკუთრების დამადასტურებელ დოკუმენტს — კრედიტორის თანხმობით ეს ქონება აქტიდანაც შეიძლება ამოირიცხოს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მუშაობს კრედიტორებისა და მესამე პირების ინტერესების დაცვაზე სააღსრულებო წარმოების ყველა ეტაპზე: ვამზადებთ ყადაღის დადების მოთხოვნებს, ვამოწმებთ აღწერის აქტებს, ვაფასებთ ექსპერტიზის საჭიროებას, ვათვალისწინებთ აუქციონის ვადებს და ვიცავთ თქვენს პოზიციას რიგითობის კონფლიქტებში. დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს სიტუაციას და ავაშენებთ იმ ნაბიჯების თანმიმდევრობას, რომელიც მოთხოვნის რეალურ აღსრულებამდე მიგიყვანთ.