დღგ-ის დაბრუნების უფლება და მისი წყაროები
დასაბეგრ პირს წარმოეშობა დღგ-ის თანხის დაბრუნების უფლება, თუ საანგარიშო პერიოდში დღგ-ის ჩასათვლელი თანხა დღგ-ის დასარიცხ თანხას აღემატება — ეს კლასიკური ზედმეტობის სქემაა, როცა შესყიდვების გადასახდელი გადასახადი გაყიდვების გადასახდელს აჭარბებს. სხვა წყაროებიც არსებობს: გრანტის მიმღებ პირს, რომელმაც გრანტის ხელშეკრულების ფარგლებში შეიძინა საქონელი ან მომსახურება, უფლება აქვს ჩაითვალოს ან დაიბრუნოს გადახდილი დღგ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის ან უკუდაბეგვრისას ბიუჯეტში გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენის საფუძველზე; ამ შემთხვევაში დოკუმენტი ორგანოს უნდა წარედგინოს დასაბეგრი ოპერაციის თვის დასრულებიდან 3 თვის ვადაში. განსაკუთრებული წესი ეხება უცხო ქვეყნის მოქალაქეს: საქართველოში შეძენილი საქონლის ტერიტორიიდან გატანისას მას უფლება აქვს დაიბრუნოს ამ საქონელზე გადახდილი დღგ, თუ გატანა ხდება შეძენიდან 3 თვის განმავლობაში და შეძენილი საქონლის ღირებულება ერთი ქვითრის მიხედვით აღემატება 200 ლარს დღგ-ის გარეშე; დაბრუნება ხდება უფლებამოსილი გამყიდველის მიერ გამოწერილი სპეციალური ქვითრის საფუძველზე.
გაითვალისწინეთ: ამ წესის დეტალები — დაბრუნების წესი, საქონლის უფლებამოსილი გამყიდველის კრიტერიუმები და იმ საქონლის ნუსხა, რომელზედაც ეს წესი არ ვრცელდება — საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მიერ განისაზღვრება, ანუ პრაქტიკული დეტალები სამინისტროს ნორმატიულ აქტზეა გადატანილი.
ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების ზოგადი წესი
დღგ-ის დაბრუნება ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების ზოგად მექანიზმს ეყრდნობა: თუ გადამხდელის მიერ გადახდილი გადასახადების ან სანქციების თანხა აღემატება დარიცხულს, საგადასახადო ორგანო პირის მოთხოვნის საფუძველზე, მოთხოვნის წარდგენიდან არაუგვიანეს 1 თვისა უბრუნებს ზედმეტად გადახდილ თანხას. ამასთან, თუ გადახდილი თანხა აღემატება აღიარებულ საგადასახადო დავალიანებას, ორგანო ზედმეტს შემდგომი დარიცხული დავალიანების დასაფარავად მიმართავს — ანუ დაბრუნებამდე არსებული ვალდავალიანება ავტომატურ გადანაწილებას ექვემდებარება. საგადასახადო ორგანოს საინკასო დავალებით არასწორად ჩამოწერილი თანხის შემთხვევაც ამავე რეჟიმით წყდება.
კანონი სწრაფი დაბრუნების ორ შემთხვევასაც განსაზღვრავს: საგადასახადო ორგანოს საინკასო დავალებით არასწორად ჩამოწერილი თანხა — მათ შორის, ორი ან რამდენიმე საბანკო დაწესებულების მიერ საინკასო დავალების ერთდროულად შესრულების შედეგად წარმოშობილი — გადამხდელს განცხადების წარდგენიდან არაუგვიანეს 15 დღისა უბრუნდება; ხოლო ელექტრონულ დეკლარირებას ახორციელებს პირთა მიმართ ცალკეულ შემთხვევებში ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ავტომატური დაბრუნებაც შესაძლებელია. არსებობს მოთხოვნის გარეშე დაბრუნების შესაძლებლობაც — შემოსავლების სამსახურის უფროსის გადაწყვეტილებით; ამ წესებსა და პირობებს საქართველოს ფინანსთა მინისტრი განსაზღვრავს.
გადამხდელის მოთხოვნა: ფორმა და დავება
დაბრუნების პროცესის გამშვები ინსტრუმენტი გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნაა — საგადასახადო ორგანოსთვის წარდგენილი მოთხოვნა ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების შესახებ, რომლის შესრულებაც გათვალისწინებულ შემთხვევებში სავალდებულოა. მოთხოვნა შესრულებულად ითვლება მოთხოვნილი თანხის გადახდის მომენტიდან. თუ ორგანო მიიჩნევს, რომ მოთხოვნა უსაფუძვლოა, იგი ვალდებულია მოთხოვნის მიღებიდან 20 დღის ვადაში წარუდგინოს გადამხდელს დასაბუთებული შესაგებელი, ხოლო შესაგებლის გასაჩივრება კოდექსით დადგენილი წესით არის შესაძლებელი. ასეთია დავის არქიტექტურა: მოთხოვნა — 1 თვის საბრუნებელი ვადა — 20 დღის შესაგებლის ვადა — გასაჩივრება.
დოკუმენტური საფუძვლები და პრაქტიკული რეკომენდაციები
პროცედურის თითოეული ეტაპი — მოთხოვნის შედგენა, დეკლარაციასთან თანხვედრა, შესაგებლის განხილვა — საგადასახადო იურისტის კონტროლს იმსახურებს. შემოსავლების სამსახურის ელექტრონული სივრცე დაბრუნების პროცედურის სტანდარტული არხია, თუმცა ელექტრონული ფორმა დოკუმენტურ საფუძველს არ ანაცვლებს: ანგარიშ-ფაქტურები, იმპორტის დეკლარაციები და ქვითრები თითოეული კრედიტის ამსახველი საბუთია. პრაქტიკაში დაბრუნების მოთხოვნა იმ პერიოდის დეკლარაციასთან ერთად მოიზომება, რომელშიც ზედმეტობა წარმოიშვა, და შემდგომი პერიოდების ოპერაციები არსებითად ცვლის სურათს — წლის ბოლომდე მომდევნო დეკლარაციები ზედმეტს ან შეამცირებს ან გაზრდის — ამიტომ დაბრუნების დაგეგმვა საანგარიშო პერიოდის გათვალისწინებით ხდება.
ზედმეტობის მართვა საანგარიშო პერიოდებს შორის
ზედმეტობის დინამიკა საანგარიშო პერიოდების მიმდევრობაში ვლინდება: დიდი ინვესტიციური შესყიდვის თვეს მოჰყვება გაყიდვების ზრდის პერიოდი, და თითოეული დეკლარაცია საკუთარ სურათს აჩვენებს. ამიტომ დაბრუნების საკითხი ერთი პერიოდის ანგარიშით კი არა, მთელი წლის კალენდრით წყდება: ზედმეტის დაბრუნება ბიუჯეტში არსებულ გადასახადებთან ანგარიშსწორებას ერთიანდება. გრანტის შემთხვევაში 3 თვიანი საბუთო ვადა დამატებით დისციპლინას მოითხოვს, რადგან დოკუმენტის დაგვიანება ჩათვლა-დაბრუნების უფლებას თავად აუქმებს. უცხოელის საქონლის გატანისას კი 200 ლარის ზღვარი ქვითრების დაჯგუფების საკითხია: ერთ ქვითარზე ქვედა ზღვარზე დაბლა ღირებულება დაბრუნებას არ იწვევს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომელიც ამ თემაზე ყველაზე ხშირად ისმის.
როდის წარმოიშობა დაბრუნების უფლება?
როცა საანგარიშო პერიოდში ჩასათვლელი დღგ დასარიცხ თანხას აღემატება; ასევე გრანტით შეძენისას და უცხოელის საქონლის გატანისას.
რამდენ დროში უბრუნებს ორგანო ზედმეტს?
მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 1 თვისა.
რა მოხდება, თუ ორგანო მოთხოვნას უსაფუძვლოდ მიიჩნევს?
20 დღეში უნდა წარადგინოს დასაბუთებული შესაგებელი, რომლის გასაჩივრებაც შესაძლებელია.
რა პირობები აქვს უცხოელის დაბრუნებას?
გატანა შეძენიდან 3 თვეში და ერთი ქვითრით 200 ლარზე მეტი ღირებულება დღგ-ს გარეშე.
შესაძლებელია თუ არა ზედმეტის ავტომატური დაბრუნება?
დიახ — ცალკეულ შემთხვევებში, ელექტრონულ დეკლარირებასთან დაკავშირებით; ავტომატური დაბრუნების წესსა და პირობებს ფინანსთა მინისტრი განსაზღვრავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
დღგ-ის დაბრუნება დოკუმენტურ სიზუსტეს და ვადების დაცვას მოითხოვს. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ საგადასახადო იურისტს, რომელიც მოამზადებს მოთხოვნას და დაიცავს თქვენს ინტერესებს შესაგებლის დავაში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება. დეკლარაციის თანხვედრა მოთხოვნასთან და ვადების კონტროლი იმ მინიმუმია, რაც ზედმეტის დაბრუნებას მომგებიან პროცედურად აქცევს.