ქონების გადასახადი საქართველოში ერთადერთი გადასახადია, რომლის განაკვეთს მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანო ადგენს, ამიტომ დაგეგმვა წელიწადზე ადრე იწყება. საგადასახადო კოდექსის 201-ე მუხლი განსაზღვრავს გადამხდელებსა და დაბეგვრის ობიექტს: რეზიდენტი საწარმო იბეგრება ბალანსზე აღრიცხულ აქტივებზე, დაუმონტაჟებელ მოწყობილობებსა და დაუმთავრებელ მშენებლობაზე, არარეზიდენტი — საქართველოს ტერიტორიაზე არსებულ ქონებაზე, ხოლო ფიზიკური პირი — საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, იახტებზე, თვითმფრინავებსა და განსაზღვრული კოდით აღწერილ მსუბუქ ავტომობილებზე. გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ ქონებასაც იბეგრებს მფლობელი ან მომსარგებელი პირი, თუ ქონებას არ სარგებლობს იჯარის, ქირის ან უზუფრუქტის საფუძველზე. სწორად განსაზღვრული სტატუსი და ბაზა მთელი წლის გადასახადის საფუძველია.
განაკვეთები და დასაბეგრი ღირებულება
საწარმოსთვის წლიური განაკვეთი განისაზღვრება დასაბეგრი ქონების ღირებულების არა უმეტეს 1 პროცენტის ოდენობით. დასაბეგრი ღირებულება საშუალო წლიური საბალანსო ნარჩენი ღირებულებაა, რომელიც უძრავ ქონებასთან მიმართებით იზრდება 2000 წლამდე მიღებულ აქტივებზე 3-ჯერ, 2000-2004 წლებში მიღებულებზე 2-ჯერ, 2004 წელს მიღებულებზე 1.5-ჯერ. გაზრდა არ ვრცელდება საწარმოზე, რომელიც უძრავ ქონებას გადაფასების მეთოდით აღრიცხავს და აუდიტირებული ანგარიშგება აქვს — ასეთი ანგარიშგება 4 წლის ვადით გამოიყენება. სალიზინგო კომპანიისთვის ლიზინგით გაცემულ ქონებაზე წლიური გადასახადი არ აღემატება პირველი გაცემის მომენტის საწყისი ღირებულების 0.6 პროცენტს.
ფიზიკური პირისთვის განაკვეთი ოჯახის შემოსავლის მიხედვით დიფერენცირდება: 100 000 ლარამდე შემოსავლისას — საბაზრო ღირებულების 0.05-იდან 0.2 პროცენტამდე, 100 000 ლარის ან მეტისას — 0.8-დან 1 პროცენტამდე. მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე პირის შემოსავლებში სპეციალური რეჟიმით დაბეგვრადი შემოსავლის 25 პროცენტი შედის, ბაზრობაზე ვაჭრობისას — რეალიზაციის შემოსავლის 15 პროცენტი. შემოსავლების ანგარიში გამორიცხვებსაც ითვლის: მემკვიდრეობით, ჩუქებით ან განქორწინებით მიღებული ქონების ღირებულება არ შეითვლება; ასევე არ შეითვლება 2 წელზე მეტი ვადით ფლობილი საცხოვრებელი ბინის ან სახლის გაყიდვის შემოსავალი — ეს გამორიცხვები განაკვეთის საფეხურს ხშირად ცვლის.
გამოანგარიშება და გადახდის კალენდარი
საგადასახადო პერიოდი კალენდარული წელია. საწარმო დეკლარაციას წარადგენს და გადასახადს იხდის არა უგვიანეს 1 აპრილისა; მიმდინარე გადასახდელს — გასული წლის წლიური გადასახადის ოდენობით — 15 ივნისამდე, ხოლო მიწაზე გადასახადს — 15 ნოემბრამდე. თუ მოსალოდნელი ვალდებულება შეღავათების გათვალისწინებით არანაკლებ 50 პროცენტით მცირდება, გადამხდელი აცნობებს ამის შესახებ 1 ივნისამდე და შეუძლია მიმდინარე გადასახდელი შეამციროს ან არ გადაიხადოს; შემცირების უდასტურებლობის შემთხვევაში დარჩენილ თანხაზე საურავი დაეკისრება.
ფიზიკური პირი დეკლარაციას წარადგენს 1 ნოემბრამდე და გადასახადს იხდის 15 ნოემბრამდე; მის გადასახადს საგადასახადო ორგანო დეკლარაციის საფუძველზე გამოიანგარიშებს. ვალდებულება განისაზღვრება საგადასახადო წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით მოქმედი განაკვეთით, ხოლო წელიწადში შეძენილ ქონებაზე გადასახადი ფლობის დროის პროპორციულად იანგარიშება. ახლად დაფუძნებულ იურიდიულ პირს პირველი წლის მიმდინარე გადასახდელი არ ეკისრება. დაშლის პროცესში მყოფი პირი ლიკვიდაციის დაწყების რეგისტრაციიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში წერილობით აცნობებს დაშლის შესახებ და იმავე ვადაში წარადგენს დეკლარაციას; გაკოტრების რეჟიმის გახსნისას შესაბამისი განჩინების ძალაში შესვლიდან 15 დღეში წარადგენს რეჟიმის გახსნამდე წარუდგენელ დეკლარაციებს.