ქონების გადასახადი საქართველოში ერთადერთი გადასახადია, რომლის განაკვეთს მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანო ადგენს, ამიტომ დაგეგმვა წელიწადზე ადრე იწყება. საგადასახადო კოდექსის 201-ე მუხლი განსაზღვრავს გადამხდელებსა და დაბეგვრის ობიექტს: რეზიდენტი საწარმო იბეგრება ბალანსზე აღრიცხულ აქტივებზე, დაუმონტაჟებელ მოწყობილობებსა და დაუმთავრებელ მშენებლობაზე, არარეზიდენტი — საქართველოს ტერიტორიაზე არსებულ ქონებაზე, ხოლო ფიზიკური პირი — საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, იახტებზე, თვითმფრინავებსა და განსაზღვრული კოდით აღწერილ მსუბუქ ავტომობილებზე. გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ ქონებასაც იბეგრებს მფლობელი ან მომსარგებელი პირი, თუ ქონებას არ სარგებლობს იჯარის, ქირის ან უზუფრუქტის საფუძველზე. სწორად განსაზღვრული სტატუსი და ბაზა მთელი წლის გადასახადის საფუძველია.
განაკვეთები და დასაბეგრი ღირებულება
საწარმოსთვის წლიური განაკვეთი განისაზღვრება დასაბეგრი ქონების ღირებულების არა უმეტეს 1 პროცენტის ოდენობით. დასაბეგრი ღირებულება საშუალო წლიური საბალანსო ნარჩენი ღირებულებაა, რომელიც უძრავ ქონებასთან მიმართებით იზრდება 2000 წლამდე მიღებულ აქტივებზე 3-ჯერ, 2000-2004 წლებში მიღებულებზე 2-ჯერ, 2004 წელს მიღებულებზე 1.5-ჯერ. გაზრდა არ ვრცელდება საწარმოზე, რომელიც უძრავ ქონებას გადაფასების მეთოდით აღრიცხავს და აუდიტირებული ანგარიშგება აქვს — ასეთი ანგარიშგება 4 წლის ვადით გამოიყენება. სალიზინგო კომპანიისთვის ლიზინგით გაცემულ ქონებაზე წლიური გადასახადი არ აღემატება პირველი გაცემის მომენტის საწყისი ღირებულების 0.6 პროცენტს.
ფიზიკური პირისთვის განაკვეთი ოჯახის შემოსავლის მიხედვით დიფერენცირდება: 100 000 ლარამდე შემოსავლისას — საბაზრო ღირებულების 0.05-იდან 0.2 პროცენტამდე, 100 000 ლარის ან მეტისას — 0.8-დან 1 პროცენტამდე. მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე პირის შემოსავლებში სპეციალური რეჟიმით დაბეგვრადი შემოსავლის 25 პროცენტი შედის, ბაზრობაზე ვაჭრობისას — რეალიზაციის შემოსავლის 15 პროცენტი. შემოსავლების ანგარიში გამორიცხვებსაც ითვლის: მემკვიდრეობით, ჩუქებით ან განქორწინებით მიღებული ქონების ღირებულება არ შეითვლება; ასევე არ შეითვლება 2 წელზე მეტი ვადით ფლობილი საცხოვრებელი ბინის ან სახლის გაყიდვის შემოსავალი — ეს გამორიცხვები განაკვეთის საფეხურს ხშირად ცვლის.
გამოანგარიშება და გადახდის კალენდარი
საგადასახადო პერიოდი კალენდარული წელია. საწარმო დეკლარაციას წარადგენს და გადასახადს იხდის არა უგვიანეს 1 აპრილისა; მიმდინარე გადასახდელს — გასული წლის წლიური გადასახადის ოდენობით — 15 ივნისამდე, ხოლო მიწაზე გადასახადს — 15 ნოემბრამდე. თუ მოსალოდნელი ვალდებულება შეღავათების გათვალისწინებით არანაკლებ 50 პროცენტით მცირდება, გადამხდელი აცნობებს ამის შესახებ 1 ივნისამდე და შეუძლია მიმდინარე გადასახდელი შეამციროს ან არ გადაიხადოს; შემცირების უდასტურებლობის შემთხვევაში დარჩენილ თანხაზე საურავი დაეკისრება.
ფიზიკური პირი დეკლარაციას წარადგენს 1 ნოემბრამდე და გადასახადს იხდის 15 ნოემბრამდე; მის გადასახადს საგადასახადო ორგანო დეკლარაციის საფუძველზე გამოიანგარიშებს. ვალდებულება განისაზღვრება საგადასახადო წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით მოქმედი განაკვეთით, ხოლო წელიწადში შეძენილ ქონებაზე გადასახადი ფლობის დროის პროპორციულად იანგარიშება. ახლად დაფუძნებულ იურიდიულ პირს პირველი წლის მიმდინარე გადასახდელი არ ეკისრება. დაშლის პროცესში მყოფი პირი ლიკვიდაციის დაწყების რეგისტრაციიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში წერილობით აცნობებს დაშლის შესახებ და იმავე ვადაში წარადგენს დეკლარაციას; გაკოტრების რეჟიმის გახსნისას შესაბამისი განჩინების ძალაში შესვლიდან 15 დღეში წარადგენს რეჟიმის გახსნამდე წარუდგენელ დეკლარაციებს.
შემოწმება საბაზრო ფასით და შეღავათები
საგადასახადო შემოწმებისას ორგანოს უფლება აქვს დასაბეგრი ქონების ღირებულება საბაზრო ფასით განსაზღვროს: თუ ის აღემატება საბალანსო ღირებულებას, სხვაობაზე დაერიცხება ძირითადი თანხა, საურავი — მხოლოდ მოთხოვნის ჩაბარების დღის შემდეგ 30-ე დღიდან, და საბაზრო ფასი გამოიყენება შემდგომი 3 საგადასახადო წლის განმავლობაში. შეღავათების მხრივ: ფიზიკური პირის ქონება (გარდა მიწისა) გათავისუფლებულია, თუ ოჯახის წინა წლის შემოსავლები 40 000 ლარს არ აღემატება. გათავისუფლებულია ორგანიზაციის ქონება, გარდა მიწისა და ეკონომიკური საქმიანობისთვის გამოყენებულისა, საგამართავო გზები, ელექტროგადამცემი ხაზები და სამედიცინო საქმიანობისთვის გამოყენებული ქონება.
მიწის შეღავათები: 2004 წლის 1 მარტის მდგომარეობით ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებული 5 ჰექტარამდე სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთები გათავისუფლებულია, და შეღავათა ჩუქებით ან მემკვიდრეობით მიღებაზეც ვრცელდება განსაზღვრულ შემთხვევებში; ახალასათივისებელი მიწების მიღებული პირები — მიღებიდან 5 წლის განმავლობაში; მაღალმთიან დასახლებაში მუდმივად მცხოვრები პირის მიწის ნაკვეთიც გათავისუფლებულია. თუმცა შეღავათა არ ვრცელდება იჯარით, ქირით ან უზუფრუქტით გადაცემულ ნაკვეთზე: ვადის გასვლის შემდეგ გაცემისას პირი წლის ბოლომდე წარადგენს დეკლარაციას და იხდის გადასახადს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქონების გადასახადის დაგეგმვისას ყველაზე ხშირად იკითხებენ განაკვეთებს, ვადებს და შეღავათებს — ქვემოთ მოკლე პასუხებია.
რამდენია საწარმოს განაკვეთი?
დასაბეგრი ღირებულების არა უმეტეს 1 პროცენტი; ძველი უძრავი აქტივების საბალანსო ღირებულება 3-ჯერ, 2-ჯერ ან 1.5-ჯერ იზრდება.
როგორ იანგარიშებს ფიზიკური პირის გადასახადი?
ოჯახის შემოსავლების მიხედვით: 100 000 ლარამდე — 0.05-0.2 პროცენტი, მეტისას — 0.8-1 პროცენტი. 40 000 ლარამდე შემოსავლისას ქონება გათავისუფლებულია.
რა არ შედის ოჯახის შემოსავლებში?
მემკვიდრეობით, ჩუქებით ან განქორწინებით მიღებული ქონების ღირებულება და 2 წელზე მეტი ვადით ფლობილი საცხოვრებლის გაყიდვის შემოსავალი.
როდის იხდის საწარმო გადასახადს?
დეკლარაცია და წლიური გადასახადი — 1 აპრილამდე, მიმდინარე — 15 ივნისამდე, მიწაზე — 15 ნოემბრამდე; დაშლისას — 5 სამუშაო დღეში რეგისტრაციიდან.
რა მოხდება მიწის გაქირავებისას?
შეღავათა აღარ ვრცელდება გადაცემულ ნაკვეთზე; ვადის გასვლის შემდეგ გაქირავებისას პირი წლის ბოლომდე წარადგენს დეკლარაციას და იხდის გადასახადს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი ქონების გადასახადის დაგეგმვას ყოველი დეტალით უძღვება: ვაანალიზებთ გადამხდელის სტატუსს, ბაზას, შემოსავლების ჩათვლას, შეღავათებს და კალენდარს. მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება გამოთვლების შემოწმებასა და დეკლარაციის მომზადებაში Legal.ge-ზე.