აზბესტის სამართალწარმოება საქართველოში: რეალური გზა
აზბესტთან დაკავშირებული დაავადებები წლების და ათწლეულების შემდეგ ვლინდება, და ამიტომ ასეთი საქმეები ყოველთვის რთულია. თავიდანვე უნდა ითქვას პირდაპირ: საქართველოში არ არსებობს აზბესტის სპეციალური საკომპენსაციო ფონდი და არც ჯგუფური სარჩელის კლასური მექანიზმი — ასეთი დავა ჩვეულებრივი დელიქტური სარჩელით წყდება: ის პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აზბესტის მეწარმეებთან დაკავშირებული სპეციალური წესები სხვა კანონმდებლობას ეკუთვნის და სამოქალაქო მოთხოვნას არ ცვლის.
ეს ჩარჩო მაინც საკმარისია დიდხანს ფარულად განვითარებული დაავადების დაზარალებულისთვის — რადგან ის შეიძლება მიმართოს ყველა იმ პირის მიმართ, ვინც ზიანის დადგომაში მონაწილეობდა, და მოითხოვოს ზიანის სრული ანაზღაურება. საქმის სირთულე კანონმდებლობაში კი არა, მტკიცებულებებშია: ექსპოზიციის წყაროს, დროისა და პასუხისმგებელი პირების დადგენა დეტალურ სამუშაოს მოითხოვს.
სოლიდარული პასუხისმგებლობა ბევრ პასუხისმგებელ პირს შორის
აზბესტის საქმეებისთვის გადამწყვეტი ნორმა სოლიდარული პასუხისმგებლობაა: თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ანუ დაზარალებულს შეუძლია მოთხოვნა მიმართოს ერთ-ერთ მონაწილესთანაც კი სრული ოდენობით — და ისინი შემდეგ შორის თანამიწიერებას აწყობენ. რამდენიმე დამსაქმებლის, მომწოდებლის ან შენობის მესაკუთრის მონაწილეობის შემთხვევაში ეს დაზარალებულის პოზიციას მნიშვნელოვნად ამაღლებს.
სოლიდარობის წრეც ფართოა: ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით. აზბესტის კონტექსტში ეს ნიშნავს, რომ პასუხისმგებლობის წრეში შესაძლოა მოხვდნენ როგორც უშუალო დამსაქმებლები, ისე ის პირები, რომლებმაც საშიში მასალის ბრუნვას ხელი შეუწყეს.
გარდაცვალების შემთხვევაში: დამოკიდებულ პირთა სარჩო
თუ აზბესტთან დაკავშირებული დაავადება ფატალური აღმოჩნდა, მოთხოვნა არ სწყდება: დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო. ოჯახის წევრები, რომლებიც გარდაცვლილის რჩენაზე იყვნენ დამოკიდებულნი, კანონით აღიარებულ მოთხოვნის მფლობელებად რჩებიან.
სარჩოს სანაცვლოდ დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ერთჯერადი ანაზღაურება, თუკი არსებობს ამის მნიშვნელოვანი საფუძველი — ეს ალტერნატივა გარდაცვლილის ოჯახისთვისაც შეიძლება იყოს შესაბამისი, როცა ყოველთვიური გადახდების ნაცვლად ერთჯერადი თანხა უკეთესად პასუხობს საჭიროებებს.