დაბადების რეგისტრაცია და დამადასტურებელი დოკუმენტები
დაბადება არის იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, რომელიც ექვემდებარება სავალდებულო რეგისტრაციას სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს მიერ. დაბადების რეგისტრაციის მიზნებისთვის დაბადების დამადასტურებელი დოკუმენტებია: დაბადების შესახებ სამედიცინო ცნობა; უფლებამოსილი ორგანოს გადაწყვეტილება პირის გარკვეულ დროსა და ვითარებაში დაბადების იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენის შესახებ; აგრეთვე სხვა სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ იმავე სახელმწიფოს კანონმდებლობის საფუძველზე გაცემული დაბადების დამადასტურებელი დოკუმენტი.
სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელი ან მის მიერ უფლებამოსილი პირი ვალდებულია დაბადების შესახებ სამედიცინო ცნობა სააგენტოს წარუდგინოს მხოლოდ ელექტრონული ფორმით. საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრისა და საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ერთობლივი ბრძანებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამედიცინო ცნობა შეიძლება წარდგენილი იქნეს მატერიალური ფორმით. ასე რომ, ჩვეულებრივ ვითარებაში მშობლებს სამედიცინო ცნობის თაობაზე ზრუნვა აღარ ეკისრებათ — ის დაწესებულებიდანვე გადაიგზავნება ელექტრონულად.
სახელი, გვარი, დაბადების ადგილი და მშობლების ჩაწერა
დაბადების რეგისტრაციისას ბავშვის სახელის, გვარისა და დაბადების ადგილის განსაზღვრის წესი დგინდება საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით. თუ რეგისტრაციისას უფლებამოსილი პირი არ განაცხადებს ბავშვისთვის სახელის მინიჭების თაობაზე, რეგისტრაციის ორგანო ბავშვის სქესის გათვალისწინებით ანიჭებს მას სახელს სპეციალური ელექტრონული პროგრამის მეშვეობით, სააგენტოს მონაცემთა ბაზაში აღრიცხული, შესაბამისი სქესისთვის დამახასიათებელ სახელებიდან შემთხვევითი შერჩევის პრინციპით.
დაქორწინებული მშობლებისგან ბავშვის წარმოშობა დგინდება მეუღლეთა ერთობლივი განცხადებით ან ერთ-ერთი მეუღლის განცხადებით და ბავშვის დაბადებისა და მშობელთა ქორწინების დამადასტურებელი დოკუმენტებით. მამის გარდაცვალების შემთხვევაში ბავშვი დაქორწინებული მშობლებისგან წარმოშობილად ჩაითვლება, თუ იგი დაიბადა მამის გარდაცვალებიდან არა უგვიანეს 10 თვისა. ქორწინებაში არმყოფი მშობლებისგან ბავშვის წარმოშობა დგინდება მშობელთა ერთობლივი განცხადებით და დაბადების დამადასტურებელი დოკუმენტით.
თუ ბავშვი შეეძინება დაუქორწინებელ დედას და არ არსებობს მშობელთა ერთობლივი განცხადება ან სასამართლოს გადაწყვეტილება მამობის დადგენის შესახებ, დაბადების ჩანაწერში ბავშვის მამის მონაცემები არ მიეთითება. ქორწინებაში არმყოფი მშობლების შემთხვევაში დედის შესახებ მონაცემები მიეთითება დაბადების დამადასტურებელი დოკუმენტისა და დედის განცხადების საფუძველზე, ხოლო მამის შესახებ — მშობელთა ერთობლივი განცხადების საფუძველზე. თუ რეგისტრაციის მომენტისთვის დედა გარდაცვლილია, სასამართლოს მიერ აღიარებულია უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ან ჩამორთმეული აქვს მშობლის უფლება, დედის შესახებ მონაცემები მიეთითება დამადასტურებელი დოკუმენტის, ხოლო მამის შესახებ — მამის განცხადების საფუძველზე.
პირადი ნომერი და განსაკუთრებული შემთხვევები
პირადი ნომერი არის პირის უნიკალური საიდენტიფიკაციო მონაცემი, რომლის შეცვლა დაუშვებელია, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა. პირს პირადი ნომერი ენიჭება დაბადების რეგისტრაციისას და კანონით განსაზღვრულ სხვა შემთხვევებში; მინიჭების წესი განისაზღვრება იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით.
ნაპოვნი ბავშვის დაბადების რეგისტრაციის საფუძველია მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს მიმართვა, რომელშიც აღნიშნული უნდა იყოს ბავშვის სახელი, გვარი, დაბადების სავარაუდო თარიღი და ადგილი; მიმართვას უნდა ერთოდეს სამედიცინო დასკვნა ბავშვის ასაკის დადგენის შესახებ. მკვდრადშობილის დაბადების რეგისტრაცია ხორციელდება დაბადების რეგისტრაციისთვის დადგენილი წესით, მაგრამ მკვდრადშობილის გარდაცვალების რეგისტრაცია არ ხორციელდება და დაბადების ჩანაწერში მისი სახელი და გვარი არ მიეთითება. ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შედეგად გაჩენილი ბავშვის დაბადების რეგისტრაცია ხორციელდება ამ კანონის, ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ კანონისა და იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით დადგენილი წესის შესაბამისად.
მამობის დადგენა და მისი რეგისტრაცია
მამობის დადგენა არის პირის ბავშვის მამად აღიარების იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, რომლის რეგისტრაციას რეგისტრაციის ორგანო ახორციელებს უფლებამოსილი პირის განცხადების ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. მამობის დადგენის რეგისტრაციის თაობაზე ორგანოსთვის მიმართვის უფლება აქვთ: ბავშვის დაბადების მომენტისთვის ქორწინებაში არმყოფ მშობლებს ერთობლივად; ბავშვს სრულწლოვანების მიღწევის შემდეგ, მის ერთ-ერთ მშობელს, მეურვეს ან მზრუნველს, თუ მამობა დადგენილია სასამართლოს გადაწყვეტილებით; აგრეთვე ბავშვის მამას, თუ ბავშვი არასრულწლოვანია, ხოლო დედა გარდაცვლილია, სასამართლოს მიერ აღიარებულია უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ან ჩამორთმეული აქვს მშობლის უფლება.
მშობელთა ერთობლივი განცხადება ჯერ კიდევ გაუჩენელ ბავშვთან დაკავშირებით შესაძლებელია წარდგენილ იქნეს დედის ორსულობის პერიოდში; ამ დროს მამობის დადგენის რეგისტრაციისთვის მშობელთა ახალი განცხადების წარდგენა აღარ არის საჭირო, თუ წინა განცხადება არ იქნა გამოთხოვილი ერთ-ერთი ან ორივე მშობლის მიერ. რეგისტრაცია ხორციელდება, თუ ბავშვი არის საქართველოს მოქალაქე, საქართველოში ბინადრობის ნებართვის მქონე პირი, დაბადებულია საქართველოში ან მისი დაბადება რეგისტრირებულია საქართველოს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ; აგრეთვე კანონით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში, მათ შორის როდესაც მამობის დადგენის შესახებ გადაწყვეტილება გამოიტანა საქართველოს სასამართლომ ან სხვა სახელმწიფოს სასამართლომ, რომელიც ცნობილია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
დაბადების რეგისტრაციისას პირის ბავშვის მამად აღიარების შემთხვევაში ცალკე მამობის დადგენის რეგისტრაცია არ ხორციელდება. განცხადების საფუძველზე მამობის დადგენის რეგისტრაცია ხორციელდება განცხადების წარდგენიდან 1 სამუშაო დღის ვადაში. სასამართლო თავის გადაწყვეტილებას მამობის დადგენის შესახებ კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში უგზავნის რეგისტრაციის ორგანოს, ხოლო ორგანო ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე ახორციელებს მამობის დადგენის რეგისტრაციას და შესაბამის ცვლილებას შეაქვს დაბადების ჩანაწერში.
განსაკუთრებული წესი მოქმედებს, თუ დაბადების ჩანაწერში ბავშვის მამად მითითებულია პირი, რომელიც მისი ბიოლოგიური მამა არ არის: ასეთ დროს მამობის დადგენის რეგისტრაცია შესაძლებელია ჩანაწერში მშობლებად მითითებული პირებისა და ბიოლოგიური მამის ერთობლივი მოთხოვნით ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. თუ ჩანაწერში მამის მონაცემები შეტანილია მამობის დადგენის შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ან მამობის დადგენის ჩანაწერის საფუძველზე, ხელახალი მამობის დადგენა შესაძლებელია მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მამობის დადგენა განხორციელდა ბავშვის დაბადების რეგისტრაციისას. სრულწლოვანი პირის მიმართ მამობის დადგენის რეგისტრაცია, აგრეთვე მისი გვარის შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ ამ პირის თანხმობით, ხოლო თუ ის სასამართლოს მიერ ცნობილია მხარდაჭერის მიმღებად — სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე; ეს თანხმობა საჭირო არ არის, თუ რეგისტრაცია ხორციელდება სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. თუ ბავშვის მამა ცნობილია მხარდაჭერის მიმღებად, მამობის დადგენის რეგისტრაცია დასაშვებია მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. მამობის დადგენის ჩანაწერი ბათილად ჩაითვლება, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ ჩანაწერში ბავშვის მამად მითითებული პირი მისი მამა არ არის.
შვილად აყვანის რეგისტრაცია და საიდუმლოების დაცვა
შვილად აყვანა არის იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, რომლის რეგისტრაციას რეგისტრაციის ორგანო ახორციელებს მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. შვილად აყვანის რეგისტრაციის თაობაზე ორგანოსთვის მიმართვის უფლება აქვთ მშვილებელს, სრულწლოვან და ქმედუნარიან ნაშვილებს, ასევე მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს. სასამართლო თავის გადაწყვეტილებას შვილად აყვანის შესახებ და შვილად აყვანის ბათილად ცნობის ან გაუქმების შესახებ უგზავნის რეგისტრაციის ორგანოს კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში. სხვა სახელმწიფოს სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე შვილად აყვანის რეგისტრაცია ხორციელდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ამ გადაწყვეტილების ცნობის შემდეგ, თუ საერთაშორისო ხელშეკრულებით ან შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. შვილად აყვანის ბათილად ცნობის ან გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან ბათილად ითვლება შვილად აყვანის შესაბამისი ჩანაწერიც.
შვილად აყვანის საიდუმლოების დაცვის უზრუნველსაყოფად ნაშვილების სახელის, გვარის, დაბადების ადგილის, დაბადების თარიღის, პირადი ნომრისა და მშობლის შესახებ მონაცემების მშვილებლის შესახებ მონაცემებით შეცვლა ხორციელდება სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, შვილად აყვანის რეგისტრაციისას. თუ რეგისტრაციამდე გამოვლინდა, რომ მონაცემთა ბაზაში არ არის დაცული ნაშვილების დაბადების ჩანაწერი და მის მიმართ შეუძლებელია დაბადების იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენა ან კანონით გათვალისწინებული ხელახალი რეგისტრაცია, შვილად აყვანის რეგისტრაცია განხორციელდება ნაშვილების დაბადების რეგისტრაციის შემდეგ.
შვილად აყვანის რეგისტრაციის მონაცემების გაცემა ბიოლოგიური მშობლის, მშვილებლისა და სრულწლოვანი ნაშვილების თანხმობის გარეშე დაუშვებელია, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა. მშვილებელი უფლებამოსილია შეზღუდვების გარეშე მიიღოს ინფორმაცია შვილად აყვანის რეგისტრაციის შესახებ. ნაშვილებიც უფლებამოსილია ამგვარი ინფორმაცია შეზღუდვების გარეშე მიიღოს, თუ შვილად აყვანის შედეგად მისი მშობლების მონაცემები არ შეცვლილა. რეგისტრაციის მონაცემები შეიძლება გაიცეს მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს მოთხოვნით, საგამოძიებო ორგანოს დადგენილების ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე.