სამშენებლო პროექტებში ხარჯების გადაჭარბება (Cost Overrun) ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე პრობლემაა, განსაკუთრებით ბოლო წლებში ინფლაციისა და მასალებზე ფასების ზრდის ფონზე. დავა იწყება მაშინ, როდესაც ფაქტობრივი ხარჯები აღემატება თავდაპირველ ბიუჯეტს. კონტრაქტორი ითხოვს დამატებით ანაზღაურებას, ხოლო დამკვეთი უარს ამბობს და იშველიებს ხელშეკრულებაში დაფიქსირებულ ფასს. ხარჯების გადაჭარბების დავების გადაწყვეტა დამოკიდებულია კონტრაქტის ტიპზე: არის ეს „ფიქსირებული ფასი“ (Fixed Price/Lump Sum) თუ „დანახარჯების ანაზღაურება“ (Cost Plus). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს გარემოებათა არსებითი ცვლილების (მუხლი 398) ან დამატებითი სამუშაოების (Variation Order) შემთხვევაში ფასის გადახედვის შესაძლებლობას, მაგრამ ამის დამტკიცება რთული იურიდიული პროცესია.
იურისტის დახმარება აუცილებელია იმის დასადგენად, თუ ვინ უნდა აგოს პასუხი გაზრდილ ხარჯებზე. თუ გადაჭარბება კონტრაქტორის არასწორი გათვლების ან შეცდომის ბრალია, მას ეკისრება პასუხისმგებლობა. თუ მიზეზი დამკვეთის მიერ პროექტის შეცვლა ან ფორს-მაჟორული ინფლაციაა, შესაძლოა ფასი გადაიხედოს. Legal.ge გთავაზობთ ექსპერტებს, რომლებიც დაგეხმარებიან ბიუჯეტის დავების მართვაში და სამართლიანი ანაზღაურების მიღწევაში.
რას მოიცავს ხარჯების გადაჭარბების დავების მომსახურება?
ეს სერვისი ფარავს ფინანსურ დავებს მშენებლობაში:
- კონტრაქტის ტიპის ანალიზი: იმის დადგენა, თუ როგორი ტიპის კონტრაქტია გაფორმებული (ფიქსირებული თუ ცვლადი ფასი) და რას ითვალისწინებს ის ფასის ესკალაციაზე.
- ცვლილებების (Variations) მართვა: დამკვეთის მიერ მოთხოვნილი ცვლილებების დოკუმენტირება და მათი ღირებულების შეთანხმება.
- ფასის გადახედვის მოთხოვნა: იურიდიული დასაბუთების მომზადება ფასის გაზრდის მოთხოვნით მასალების გაძვირების ან ინფლაციის გამო (სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე).
- ექსპერტიზა: აუდიტის და სამშენებლო ექსპერტიზის ჩატარება იმის დასადგენად, თუ რამდენად რეალური და აუცილებელი იყო გაწეული დამატებითი ხარჯები.
- მოლაპარაკება და დავა: დამკვეთთან მოლაპარაკება ბიუჯეტის გაზრდაზე ან დავის გადაწყვეტა სასამართლოში/არბიტრაჟში.
ხშირად გავრცელებული სიტუაციები
ბიუჯეტის გადაჭარბება ხშირად ხდება შემდეგი მიზეზებით:
პირველი სცენარია „მასალების გაძვირება“. კონტრაქტი დაიდო 2021 წელს, მაგრამ 2023 წლისთვის არმატურის ფასი 40%-ით გაიზარდა. კონტრაქტორი ზარალზეა. ის ითხოვს ფასის ინდექსაციას. თუ კონტრაქტში არ არის „ფასის ესკალაციის“ პუნქტი, დავა რთულდება.
მეორე შემთხვევაა „დამატებითი სამუშაოები“. მშენებლობის დროს აღმოჩნდა, რომ გრუნტი სუსტია და სჭირდება დამატებითი გამაგრება, რაც ხარჯთაღრიცხვაში არ იყო. კონტრაქტორმა შეასრულა სამუშაო შეთანხმების გარეშე და ითხოვს ანაზღაურებას. დამკვეთი უარს ამბობს.
მესამე სცენარია „პროექტის ხარვეზი“. არქიტექტურულ პროექტში იყო შეცდომა, რომლის გამოსწორებამ გამოიწვია მასალების გადახარჯვა. კონტრაქტორი ითხოვს ამ ხარჯის ანაზღაურებას, რადგან შეცდომა დამკვეთის პროექტში იყო.
მეოთხე სიტუაციაა „ვადის გაწელვა“. დამკვეთის მიზეზით მშენებლობა გაგრძელდა დაგეგმილზე დიდხანს, რამაც გაზარდა ადმინისტრაციული ხარჯები (ხელფასები, დაცვა). კონტრაქტორი ითხოვს ამ ხარჯების კომპენსაციას.
საქართველოს კანონმდებლობა და რეგულაციები
ფასის ცვლილება რეგულირდება:
- სამოქალაქო კოდექსი (მუხლი 644): ადგენს, რომ თუ ხარჯთაღრიცხვა მიახლოებითი იყო და ხარჯები მნიშვნელოვნად იზრდება, მწარმოებელმა უნდა შეატყობინოს შემკვეთს.
- მუხლი 398 (გარემოებათა შეცვლა): იძლევა ხელშეკრულების მისადაგების საშუალებას, თუ გარემოებები (მაგ. საბაზრო ფასები) რადიკალურად შეიცვალა.
პროცესის მიმდინარეობა და ეტაპები
იურისტი ამოწმებს ხარჯთაღრიცხვას და ფაქტობრივ დანახარჯებს. აუცილებელია დადგინდეს, იყო თუ არა დამატებითი სამუშაოები შეთანხმებული წერილობით. თუ არა, საქმე რთულდება. იურისტი ამზადებს მოთხოვნას ანაზღაურებაზე, რომელიც ეფუძნება უსაფუძვლო გამდიდრების ან კონტრაქტის ადაპტაციის ნორმებს. პროცესი ხშირად მოითხოვს ფინანსურ ექსპერტიზას.
რატომ Legal.ge?
დავა ფულზე ყოველთვის მწვავეა. Legal.ge-ზე თქვენ იპოვით ადვოკატებს, რომლებიც დაგეხმარებიან დაამტკიცოთ, რომ ხარჯების ზრდა იყო ობიექტური აუცილებლობა და არა კონტრაქტორის ახირება, ან პირიქით — დაიცვათ თავი გაბერილი ხარჯებისგან.
განახლდა: ...