FELA საქართველოში: რა არსებობს და რა არა
პირველ რიგში მნიშვნელოვანია სიმარტივე: ამერიკული FELA — რკინიგზის მუშაკთათვის შექმნილი სპეციალური ფედერალური სარჩელის სქემა — საქართველოს სამართალში არ არსებობს და მისი პირდაპირი ანალოგიც არ გვაქვს. რკინიგზაზე დაზარალებული მუშაკის მიერ საქართველოში გამოყენებული გზა ჩვეულებრივი დელიქტური სარჩელია: ის პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. შრომის უსაფრთხოებისა და შრომის სამართლის სპეციალური წესები ცალკე კანონმდებლობით არის განსაზღვრული და სამოქალაქო სარჩელს არ აცვლებს. ეს არ ნიშნავს, რომ დაზარალებული უიმედოა — პირიქით, ჩვეულებრივი დელიქტური ჩარჩო სრულფასოვანია: ის მოიცავს როგორც ზიანის ანაზღაურებას ქონებრივი და არაქონებრივი სახით, ასევე დამსაქმებლის პასუხისმგებლობას მისი მუშაკის მოქმედებისთვის. უბრალოდ სარჩელის არქიტექტურა სხვაა: არა სპეციალური სქემის პირობები, არამედ ბრალის, მიზეზობრიობისა და ზიანის დადგენა.
დამსაქმებლის პასუხისმგებლობა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას
რკინიგზის მუშაკისთვის ცენტრალური ნორმა დამსაქმებლის პასუხისმგებლობაა: პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი მოვალეობის შესრულებისას. თუ დავა ეხება იმას, რომ ზიანი მიაყენა კონკრეტულმა ხელმძღვანელმა, ინჟინერმა ან თანამშრომელმა სამსახურებრივი მოვალეობის ფარგლებში, პასუხისმგებლობა დამსაქმებელზე გადადის. გამონაკლისიც არსებობს: პასუხისმგებლობა არ დგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე — და ამ შემთხვევაში საქმე ზოგად ბრალის წესზე რჩება. პრაქტიკული შედეგი მნიშვნელოვანია: დაზარალებულს არ სჭირდება ცალკე დავა კონკრეტულ თანამშრომელთან — საკმარისია დაადასტუროს, რომ მოქმედება სწორედ სამსახურებრივი მოვალეობის ფარგლებში მოხდა, და მოთხოვნა მთელ საწარმოს ქონებას ეყრდნობა.
სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციასთან დაკავშირებული ზიანი
რკინიგზის თავისებურება ის არის, რომ მოძრავი შემადგენლობა სატრანსპორტო საშუალებად ითვლება, და აქ თანაბრად მოქმედებს ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანის წესი: მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როცა დაზარალებული არა უშუალოდ რკინიგზის თანამშრომელი, არამედ მიმდებარე ტერიტორიაზე მყოფი პირია. ნორმას აქვს თავისი გამონაკლისებიც: ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა არ გამოიყენება, როცა ზიანდება გადასაზიდი ტვირთი — გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მგზავრს ეს ტვირთი თან მიაქვს — ან როცა ზიანდება მფლობელის მიერ შესანახად მიღებული ნივთი; ასევე მაშინ, როცა ზიანი გამოწვეულია დაუძლეველი ძალით. და თუ პირი სატრანსპორტო საშუალებას იყენებს მფლობელის ნებართვის გარეშე, იგი ვალდებულია მფლობელის ნაცვლად აანაზღაუროს ზიანი — თუმცა მფლობელი პასუხს აგებს, თუ საშუალების გამოყენება მისი ბრალის გამო გახდა შესაძლებელი.