პროფესიული დაავადების სარჩელი ქართულ სამართალში
თუ სამუშაოს გავლენით თქვენ განგივითარდათ პროფესიული დაავადება, მნიშვნელოვანია თავიდანვე იცოდეთ: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი პროფესიული დაავადებებისთვის ცალკე, სპეციალურ სარჩელის სქემას არ ითვალისწინებს. ასეთი დაავადებიდან გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება ხდება ჩვეულებრივი დელიქტური წესებით: ის პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. შრომის უსაფრთხოების სპეციალური წესები სხვა კანონმდებლობაშია განსაზღვრული და სამოქალაქო სარჩელს არ ცვლის — ის მას დამატებით ავსებს.
ეს განსაზღვრავს სარჩელის არქიტექტურას: დავა აგებულია ბრალზე, მიზეზობრიობაზე და ზიანის დადგენაზე, და არა ავტომატურ პასუხისმგებლობაზე დასაქმების ფაქტზე. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ მოსარჩელემ უნდა დაადგინოს, ვინ და რომელი მოქმედებით გამოიწვია დაავადება, და რა ზიანი დადგა ამის შედეგად. სწორედ ამ ელემენტების მტკიცებულებითი მხარდაჭერა განსაზღვრავს სარჩელის შესაძლებლობას.
ვინ აგებს პასუხს: დამსაქმებლის როლი
დასაქმებლის პასუხისმგებლობა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებას უკავშირდება: პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მესამე პირს მიადგა მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი მოვალეობის შესრულებისას. ეს წესი შესაძლებელს ხდის ზიანის მოთხოვნას იმ პირისგან, სადაც მუშაობდა დაზარალებულისთვის ზიანის მიმყენებელი პირი, თუ მოქმედება სწორედ სამსახურებრივი მოვალეობის ფარგლებში ჩადენილა.
ამასთან ამ ნორმას აქვს მნიშვნელოვანი გამონაკლისიც: პასუხისმგებლობა არ დგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე. ანუ თუ ზიანის მიყენებელი მუშაკი მოქმედებდა უბრალოდ, უგულებელყოფის გარეშე, დამსაქმებლის პასუხისმგებლობა ამ ნორმით არ აღდგება — მაშინ საქმე პირდაპირ ბრალის ზოგად წესზე გადადის. ამიტომ თითოეულ კონკრეტულ საქმეში ცალკე ანალიზდება, არსებობდა თუ არა ბრალი და მოქმედებდა თუ არა პირი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას.
ზიანის ანაზღაურების ფორმები ჯანმრთელობის დაზიანებისას
ჯანმრთელობისთვის ვნების შედეგად ანაზღაურება არ შემოიფარგლება ერთჯერადი თანხით. კანონი ითვალისწინებს, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელმა პირმა უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების ვალდებულების გამომწვევი გარემოება. აღდგენა სახით ან ფულადი ანაზღაურებით — ეს არჩევანი დამოკიდებულია გარემოებებზე, მაგრამ საწყისი წესი ზუსტად მდგომარეობის აღდგენაა.
თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისთვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. პროფესიული დაავადების შემთხვევაში ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: დაავადება ხშირად ზრდის მკურნალობისა და ცხოვრების ხარჯებს და ამცირებს შემოსავლის მიღების შესაძლებლობას, და სწორედ ეს მიმართულებები აისახება ყოველთვიურ სარჩოში.
დაზარალებულს უფლება აქვს მკურნალობის ხარჯები მოითხოვოს წინასწარ, და იგივე წესი მოქმედებს მაშინაც, როცა აუცილებელი ხდება პროფესიული გადამზადება. ანუ თუ დაავადების გამო საჭირო ხდება ახალ პროფესიაზე გადასვლა, გადამზადების ხარჯებიც წინასწარ მოთხოვნადია. სარჩოს ნაცვლად დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს კომპენსაციის მიღება, თუ არსებობს საამისოდ მნიშვნელოვანი საფუძველი — მაგალითად, ერთჯერადი თანხის გადახდა რეალურად უკეთესად იცავს ინტერესებს.