ტოქსიკური ზიანის სარჩელი — რეალური სამართლებრივი გზა
ტოქსიკური ზიანის — შხამიანი ან მომწამვლელი ნივთიერებებით გამოწვეული ჯანმრთელობის ან ქონების ზიანის — საქმეებში საქართველოს სამართალში განსაკუთრებული „ტოქსიკური დელიქტის" ან ჯგუფური სარჩელის სტატუტი არ არსებობს: ეს პირველივე უნდა ითქვას ცხადად. ასეთი ზიანი წერილობითი ან სანქცირებული გარემოს დაცვის საკითხების გვერდით სხვა კანონმდებლობაში რჩება; სამოქალაქო კოდექსი კი დაზარალებულს აძლევს ჩვეულებრივ დელიქტურ სარჩელს. ის ორ ნორმაზე დგას: მუხლი 992 — პირი, რომელიც სხვას მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით ზიანს მიაყენებს, ვალდებულია მას აუნაზღაუროს; და მუხლი 1000 — ნაგებობიდან გამომდინარე მომეტებული საფრთხით გამოწვეული ზიანისთვის პასუხისმგებლობა. სწორედ ეს მეორე ნორმა არის ტოქსიკური ზიანის საქმეების ცენტრალური ინსტრუმენტი.
ნაგებობიდან გამომდინარე მომეტებული საფრთხე — მუხლი 1000
მუხლი 1000 განსაზღვრავს: თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე ამ ნაგებობაში წარმოებული, მოთავსებული ან მიწოდებული ენერგიისგან, ანდა ხანძარსაშიში ან აფეთქებასაშიში, შხამიანი ანდა მომწამვლელი ნივთიერებისგან, მაშინ ნაგებობის მფლობელი ვალდებულია, თუკი ამ საფრთხის პრაქტიკულ განხორციელებას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, სხეულის ან ჯანმრთელობის დაზიანება ანდა ნივთის დაზიანება, აუნაზღაუროს დაზარალებულს აქედან წარმოშობილი ზიანი. იგივე პასუხისმგებლობა გამოიყენება ხანძარსაშიში ან აფეთქებასაშიში, შხამიანი ან მომწამვლელი ნივთიერების მფლობელების მიმართ, როცა ამ ნივთიერებებიდან მომეტებული საფრთხე გამომდინარეობს — ანუ პასუხისმგებელი შეიძლება იყოს როგორც ნაგებობის, ისე ნივთიერების მფლობელი. თუ მომეტებული საფრთხე სხვაგვარი საფუძვლით გამომდინარეობს, მფლობელი ვალდებულია ანალოგიურად აანაზღაუროს ზიანი.
ტოქსიკური ზიანის საქმეში ამ ნორმის მნიშვნელობა განსაკუთრებულია: სწორედ ის ზიანს აკავშირებს მის ტერიტორიულ წყაროსთან — კონკრეტულ ნაგებობასთან ან ნივთიერებასთან — და პასუხისმგებლობას განსაზღვრავს მფლობელის სტატუსით. დაზარალებულს აღარ სჭირდება საწარმოო პროცესის ყველა დეტალის დამტკიცება; საკმარისია დაიმტკიცოს, რომ კონკრეტული წყაროდან გამომდინარე მომეტებული საფრთხე განხორციელდა და ზიანი მიიღო. ეს არსებითად ამცირებს მტკიცებით ტვირთს და საქმეს უფრო ეფექტიანს ხდის.
კანონი ამ პასუხისმგებლობას გამონაკლისებსაც აწესრიგებს: ანაზღაურების მოვალეობა გამორიცხულია, თუ ზიანი გამოწვეულია დაუძლეველი ძალით — გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი გამოწვეულია ელექტროგადამცემი ხაზების ავარიით, ანდა ნავთობის, გაზის, წყლის ან ნავთობპროდუქტების მიმწოდებელი მოწყობილობების დაზიანებებით. რადიაციული ნივთიერების გამოყენებით გამოწვეული ზიანი კი უნდა აანაზღაუროს მისმა გამომყენებელმა. ტოქსიკური ზიანის საქმეში ეს დეტალები ზუსტად განსაზღვრავს, ვინ არის პასუხისმგებელი: ნაგებობის მფლობელი, ნივთიერების მფლობელი თუ რადიაციული წყაროს გამომყენებელი, და რომელი გამონაკლისი შეიძლება იქნას გამოყენებული მის მიმართ.