ლოკაუტის პროცედურები და მასთან დაკავშირებული კონსულტაცია საქართველოში სრულად არის განტარირებული შრომის კანონში — კერძოდ, კანონის 64-ე, 65-ე, 67-ე და 68-ე მუხლებში. ლოკაუტი არის დავის შემთხვევაში დამსაქმებლის დროებითი ნებაყოფლობითი უარი შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების მთლიანად ან ნაწილობრივ შესრულებაზე, და მისი ყოველი პროცედურული პირობა — ვადები, შეტყობინებები, ხანგრძლივობის ზღვარი და შედეგები — კანონით არის დადგენილი. საპირისპირო ინსტიტუტი — გაფიცვა — დასაქმებულის დროებითი ნებაყოფლობითი უარია მოვალეობების მთლიანად ან ნაწილობრივ შესრულებაზე, თუმცა გაფიცვაში მონაწილეობის უფლება არ აქვთ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ პირებს. უცხოურ სამართალში არსებული მუდმივი შემცვლელი ძალის გამოყენების მოდელები ქართულ სისტემაში არ მოქმედებს: აქ ლოკაუტი მკაცრად დროებითი ინსტრუტია, რომელიც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველს არ წარმოადგენს.
ლოკაუტის უფლების წარმოშობა და შეტყობინების წესი
კოლექტიური დავის დროს ლოკაუტის უფლება წარმოიშობა კანონით დადგენილი წესით მინისტრისთვის წერილობითი შეტყობინების გაგზავნიდან ან მინისტრის მიერ საკუთარი ინიციატივით დავის მედიატორის დანიშვნიდან 21 კალენდარული დღის გასვლისთანავე. ლოკაუტის დაწყებამდე დავის მხარეებმა ერთმანეთს და მინისტრს წერილობით უნდა შეატყობინონ არაუგვიანეს 3 კალენდარული დღისა ლოკაუტის დრო, ადგილი, ხასიათი და ინფორმაცია გაფიცვის მონაწილე პირთა რაოდენობის შესახებ. ლოკაუტის დროს მხარეები ვალდებული არიან განაგრძონ შემათანხმებელი პროცედურები — ეს მოვალეობა ღონისძიების მთელ პერიოდს არ ქრება. კონსულტაციის დონეზე ეს ნიშნავს, რომ ლოკაუტის ყოველი ეტაპი დოკუმენტურად უნდა იყოს გაფორმებული: მინისტრისთვის გაგზავნილი შეტყობინება, მხარეების შეტყობინება და მოლაპარაკებების გაგრძელების ფაქტი.
ხანგრძლივობის ზღვარი და ხელფასის საკითხი
კანონი ლოკაუტის ხანგრძლივობას მკაფიო ზღვრით წყვეტს: ლოკაუტი არ შეიძლება გაგრძელდეს 90 კალენდარულ დღეზე მეტ ხანს. ამავე დროს, გაფიცვის ან ლოკაუტის დროს დამსაქმებელი არ არის ვალდებული, გადაუხადოს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება — ეს გამოსავალი წესი იმ პერიოდსაც კივეცავს, როცა დასაქმებული მზად არის შეასრულოს მოვალეობა, მაგრამ დამსაქმებელი უარს ამბობს მის მიღებაზე. ყველაზე მნიშვნელოვანი გარანტია კი შემდეგია: გაფიცვა ან ლოკაუტი არ არის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი — ლოკაუტის დასრულების შემდეგ ურთიერთობა ძალაში რჩება, და დასაქმებულის გათავისუფლება მხოლოდ კანონით დაშვებული სხვა საფუძვლებით არის შესაძლებელი.
სასამართლოს ჩარევა: გადადება და შეჩერება
კანონის 65-ე მუხლი სასამართლოს ჩარევის სპეციალურ შემთხვევას აწესრიგებს: თუ საფრთხე ემუქრება ადამიანის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას, ბუნებრივი გარემოს უსაფრთხოებას, აგრეთვე სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სამსახურის საქმიანობას, სასამართლოს უფლება აქვს, ერთჯერადად გადადოს ლოკაუტის დაწყება არაუმეტეს 30 დღით, ხოლო დაწყებული ლოკაუტი შეაჩეროს იმავე ვადით. ეს ნორმა ლოკაუტის დაგეგმვისას რისკის შეფასების აუცილებელ ელემენტია: თუ საწარმოს საქმიანობა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან სფეროს ეხება, პროცედურის გაშვებამდე უნდა შეფასდეს სასამართლოს მიერ გადადების შესაძლებლობა.
უკანონო ლოკაუტი და დასაქმებულის გარანტიები
კანონის 67-ე მუხლი უკანონობის ორ წყაროს ასახელებს. პირველი — საგანგებო ან საომარი მდგომარეობის დროს ლოკაუტის უფლება შეიძლება შეიზღუდოს საქართველოს პრეზიდენტის დეკრეტით, რომელიც პრემიერ-მინისტრის თანახელმოწერას საჭიროებს. მეორე — თუ ერთ-ერთმა მხარემ თავი აარიდა შემათანხმებელ პროცედურებში მონაწილეობას და მოაწყო ლოკაუტი, ასეთი ლოკაუტი უკანონოდ იქნება ცნობილი. სასამართლოს გამოაქვს გადაწყვეტილება ლოკაუტის უკანონოდ ცნობის შესახებ; ეს გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ ეცნობება მხარეებს და დაუყოვნებლივ სრულდება.
დასაქმებულის გარანტიები კანონის 68-ე მუხლით არის დადგენილი. გაფიცვაში დასაქმებულის მონაწილეობა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს შრომის დისციპლინის დარღვევად და გახდეს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, გარდა უკანონო გაფიცვის შემთხვევისა. თუ სასამართლომ ლოკაუტი უკანონოდ ცნო, დამსაქმებელი ვალდებულია აღადგინოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა და აუნაზღაუროს მას გაცდენილი სამუშაო საათები. ცალკე არის გათვალისწინებული იმ დასაქმებულთა მდგომარეობა, რომელიც გაფიცვაში არ მონაწილეობდა, მაგრამ გაფიცვის გამო ვერ ასრულებდა სამუშაოს: მხარეთა შეთანხმებით დამსაქმებელმა შეიძლება გადაიყვანოს ის სხვა სამუშაოზე ან აუნაზღაუროს შეჩერების პერიოდი შრომის ანაზღაურების საათობრივი განაკვეთის მიხედვით.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ წარმოდგენილია ლოკაუტის პროცედურებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
როდის შეიძლება ლოკაუტის დაწყება?
მინისტრისთვის წერილობითი შეტყობინების გაგზავნიდან ან მედიატორის დანიშვნიდან 21 კალენდარული დღის გასვლისთანავე, არაუგვიანეს 3 კალენდარული დღისა წინასწარი წერილობითი შეტყობინებით.
რამდენ ხანს შეიძლება გაგრძელდეს ლოკაუტი?
არაუმეტეს 90 კალენდარული დღისა; ამავდროულად, სასამართლოს შეუძლია მისი დაწყება გადადოს ან დაწყებული შეაჩეროს არაუმეტეს 30 დღით.
არის თუ არა ლოკაუტი გათავისუფლების საფუძველი?
არა — გაფიცვა ან ლოკაუტი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი არ არის; უკანონოდ ცნობილი ლოკაუტი კი აღდგენით და გაცდენილი საათების ანაზღაურებით სრულდება.
უნდა გადაიხადოს თუ არა ხელფასი ლოკაუტის დროს?
არა — გაფიცვის ან ლოკაუტის დროს დამსაქმებელი არ არის ვალდებული, გადაუხადოს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის სპეციალისტები გეხმარებიან ლოკაუტის პროცედურის დაგეგმვასა და გატარებაში შრომის კანონის 64-ე, 65-ე, 67-ე და 68-ე მუხლების შესაბამისად: ვამზადებთ მინისტრისადმი და მხარეებისადმი შეტყობინებებს, ვაფასებთ ვადებსა და სასამართლოს ჩარევის რისკებს და ვიცავთ დასაქმებულთა გარანტიებს. შეავსეთ მოთხოვნა გვერდზე — მიიღეთ კონკრეტული გეგმა თქვენი სიტუაციისთვის.