მოლაპარაკება კომპენსაციასა და შეთანხმებაზე: კანონიერი ჩარჩო
შეთანხმებით გათავისუფლება საქართველოში თავისუფალი მოლაპარაკების ინსტიტუტია, მაგრამ არა უსაზღვრო: მისი კანონიერი ჩარჩო შრომის კოდექსის ოთხი მუხლით იწერება — შეწყვეტის საფუძვლები, შეტყობინების წესი და კომპენსაციის ზღვრები, საბოლოო ანგარიშსწორების ვადა და შემათანხმებელი პროცედურა. აშშ-ის სევერანსის ფედერალური წესები და იქაური ხელმოწერის დოკუმენტაციის მოთხოვნები აქ არ მოქმედებს — ქართული გათავისუფლების შეთანხმება კოდექსის პირობებში იწერება და სწორედ ისინი ქმნის მოლაპარაკების საწყის პოზიციებს.
მოლაპარაკების საყრდენი ორი რიცხვია: განრიგითი გათავისუფლებისას კომპენსაცია არანაკლებ 1 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით გასცემა არანაკლებ 30 კალენდარული დღის შეტყობინებისას, ხოლო მოკლე — არანაკლებ 3 კალენდარული დღის — შეტყობინებისას კომპენსაცია არანაკლებ 2 თვის ანაზღაურებაა. ეს ზღვრები მინიმუმია და მოლაპარაკების საწყისი წერტილი: შეთანხმებით გასვლა ამ რიცხვებზე მაღლა შეიძლება, ქვემოთ კი — საფუძვლის შესაბამისად — ვერანაირად.
მოლაპარაკების საგანი ამ ჩარჩოში უფრო ფართოა, ვიდრე ერთი თანხა: გადახდის გრაფიკი, აუნაზღაურებელი შვებულების ანგარიში, სამუშაოს გადაცემის პერიოდი, რეკომენდაციის პირობები და შეთანხმების კონფიდენციალურობა. კანონი ამ დეტალებს პირდაპირ არ აწესრიგებს — მათ მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუმცა ყოველი დეტალი, რომელიც წერილობით არ არის დაფიქსირებული, მოლაპარაკების ნაცვლად მოგვიანებით სასამართლო დავის საგნად იქცევა. ამიტომ კარგი შეთანხმება სწორედ ის არის, რომელიც ამ კითხვებს წინასწარ პასუხობს.
შეთანხმება, როგორც საფუძველი და როგორც დოკუმენტი
47-ე მუხლი მხარეთა წერილობით შეთანხმებას შეწყვეტის დამოუკიდებელ საფუძვლად ასახელებს. ეს ნიშნავს, რომ მოლაპარაკებითი გასვლა კანონიერია მხოლოდ მაშინ, როცა ის წერილობით არის გაფორმებული და ჩაკეტილ ნუსხაში სწორედ ამ საფუძველს ეყრდნობა. იმავე მუხლში ჩამოთვლილი შეზღუდვები აქაც მოქმედებს: დისკრიმინაციული საფუძვლით შეთანხმება, ზეწოლაზე აგებული „ნებაყოფლობითი" განცხადება ან დაცულ პერიოდში ჩადენილი წასვლა სასამართლოში ანგრევს.
დოკუმენტის შინაარსი ორ რამეს უნდა ასახავდეს: შეწყვეტის საფუძველს და ანაზღაურებას — ანუ რა თანხას, რომელ ვადაში და რომელი ანგარიშების ჩათვლით იხდის დამსაქმებელი. აქ ერთი ტექნიკური ვადა მკაცრად დგას: 44-ე მუხლით საბოლოო ანგარიშსწორება შეწყვეტიდან არაუგვიანეს 7 კალენდარული დღისა ხდება. შეთანხმების ტექსტი ამ კალენდრულ კვირას უნდა ერგებოდეს: ყველა დარიცხვა — ხელფასი, აუნაზღაურებელი შვებულება, ბონუსი — ან ამ ვადაში გადაიხდება, ან გადახდის დათქმული გრაფიკი მკაფიოდ იქნება დაწერილი.
მნიშვნელოვანია განვასხვაოს ორი გზა: დამსაქმებლის ინიციატივით განრიგითი გათავისუფლება, სადაც კომპენსაციის ზღვარი კანონით დგას, და მხარეთა შეთანხმება, სადაც თანხა თავისუფალი მოლაპარაკების საგანია. თანამშრომლისთვის კრიტიკულია ის, რომ შეთანხმების ხელმოწერამდე ცხადი იყოს, რომელ საფუძველზე ხდება გასვლა: საკუთარი ნებით წერილობითი განცხადებით გასვლა და მხარეთა შეთანხმება სხვადასხვა სამართლებრივ რეჟიმშია. ზეწოლის ქვეშ აღებული ხელმოწერა სასამართლოში ნებაყოფლობის საკითხად იქცევა, რადგან კანონი საკუთარი ნებით გასვლას მხოლოდ წერილობითი განცხადების საფუძველზე ცნობს.
შემათანხმებელი პროცედურა და შეთანხმების სიმტკიცე
გასვლის მოლაპარაკება ხშირად კონფლიქტურია და კოდექსი აქ საკუთარ პროცედურას აძლევს: 62-ე მუხლის შემათანხმებელი პროცედურები. მხარე მეორე მხარეს უგზავნის წერილობით შეტყობინებას, რომელშიც ზუსტად უნდა იყოს მითითებული დავის წარმოშობის საფუძველი და მხარის მოთხოვნები; მეორე მხარე ვალდებულია ეს შეტყობინება განიხილოს და თავისი გადაწყვეტილება წერილობით აცნობოს მიღებიდან 10 კალენდარული დღის განმავლობაში. თუ შეტყობინების მიღებიდან 14 კალენდარული დღის განმავლობაში შეთანხმება ვერ მიიღწევა, მხარეს სასამართლოს მიმართვის უფლება ეძლევა.
პროცედურის ყველაზე ძვირფასი ნორმა სწორედ მოლაპარაკების შედეგისთვის არსებითია: მხარეები იღებენ წერილობით გადაწყვეტილებას, რომელიც არსებული შრომითი ხელშეკრულების ნაწილი ხდება. ანუ კომპენსაციაზე შეთანხმება ხელშეკრულების დონეზე ადის და მისი დარღვევა ხელშეკრულების დარღვევაა. ამასთან, თუ მხარე შემათანხმებელ პროცედურებს 14 კალენდარული დღის განმავლობაში ერიდება, დავის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი მას ეკისრება — ეს ის სანქციაა, რომელიც მოლაპარაკების მაგივრად თავის არიდებას ირჩევს. მხარეებ შეიძლება დავის არბიტრაჟში გადაცემაზეც შეთანხმდნენ; პროცესის დროს მოთხოვნის გაზრდა ან დავის საგნის შეცვლა კი დაუშვებელია.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც კომპენსაციასა და შეთანხმებაზე მოლაპარაკებისას ყველაზე ხშირად ისმის.
რა არის კომპენსაციის კანონიერი მინიმუმი?
განრიგითი გათავისუფლებისას — არანაკლებ 1 თვის შრომის ანაზღაურება არანაკლებ 30 კალენდარული დღის შეტყობინების პირობით, ან არანაკლებ 2 თვის ანაზღაურება არანაკლებ 3 კალენდარული დღის შეტყობინებისას.
რამდენად მტკიცეა წერილობითი შეთანხმება?
შემათანხმებელი პროცედურის ფარგლებში მიღებული წერილობითი გადაწყვეტილება არსებული შრომითი ხელშეკრულების ნაწილი ხდება — მისი დარღვევა ხელშეკრულების დარღვევის შედეგებს ითვლის.
როგორ ხდება ანგარიშსწორება?
შეწყვეტიდან არაუგვიანეს 7 კალენდარული დღისა, თუ ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
რა მოხდება, თუ მეორე მხარე მოლაპარაკებას ერიდება?
წერილობითი შეტყობინების მიღებიდან 14 კალენდარული დღის განმავლობაში პროცედურისგან თავის არიდებისას დავის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი ამ მხარეს ეკისრება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ვაწარმოებთ გასვლის მოლაპარაკებებს როგორც დამსაქმებლების, ისე თანამშრომლების სახელით: ვთვლით კომპენსაციის სამართლიან ზღვარს კანონიერ მინიმუმებზე ასვლით, ვწერთ შეთანხმების ტექსტს, რომელიც ხელშეკრულების ნაწილი ხდება, და ვაწყობთ ანგარიშსწორების გრაფიკს კანონიერ ვადებში. დაგვიკავშირდით — მოლაპარაკების პოზიცია რიცხვებით და მუხლებით ავაგოთ.