მოლაპარაკებები კოლექტიურ ხელშეკრულებაზე საქართველოში სრულად კანონით არის ჩარჩოში მოქცეული: ვინ არის მხარე, ვინ წარმოადგენს დასაქმებულებს, როგორი ფორმით იდება ხელშეკრულება და რა ინფორმაცია ეკისრება დამსაქმებელს — ეს ყველაფერი შრომის კანონის 55-ე, 56-ე, 57-ე და 71-ე მუხლებმა განსაზღვრა. უცხოური საგრივოსნო საბჭოების არჩევნებისა და ექსკლუზიური წარმომადგენლობის მოდელები ქართულ სისტემაში არ არსებობს — წარმომადგენლობა 56-ე მუხლიდან მომდინარეობს.
მხარეები და მოლაპარაკების დაწყება
კანონის 55-ე მუხლის მიხედვით, კოლექტიური ხელშეკრულება იდება ერთ ან ერთზე მეტ დამსაქმებელს ან დამსაქმებელთა გაერთიანებას და ერთ ან ერთზე მეტ დასაქმებულთა გაერთიანებას შორის. ხელშეკრულება განსაზღვრავს შრომის პირობებს და აწესრიგებს მხარეთა ურთიერთობას; პირობებს თავად მხარეები განსაზღვრავენ. გადამწყვეტი ნორმა ინიციატივას ეხება: ერთ-ერთი მხარის მიერ დადების შესახებ ინიციატივის წარდგენის შემთხვევაში მხარეები ვალდებული არიან მოლაპარაკება კეთილსინდისიერად აწარმოონ. მოლაპარაკების პროცესში მხარეები ერთმანეთს აწვდიან ინფორმაციას დაკავშირებულ საკითხებზე; კონფიდენციალური ინფორმაციის გადაუცემლობის უფლება არსებობს, მიწოდების შემთხვევაში კი — მისი კონფიდენციალურობის დაცვის მოთხოვნის უფლება. დაუშვებელია დადების პროცესში სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოების ჩარევა — მათი ჩარევით დადებული ხელშეკრულება ბათილია.
წარმომადგენლობა
კანონის 56-ე მუხლი წარმომადგენლობის წესს ადგენს: ხელშეკრულების დადების ან შეწყვეტის, პირობების შეცვლის ან უფლებების დაცვის მიზნით დასაქმებულთა გაერთიანება მოქმედებს წარმომადგენლის მეშვეობით. წარმომადგენლობა დასტურდება გაერთიანების მიერ განსაზღვრული წესით, და წარმომადგენელი შეიძლება იყოს ნებისმიერი ქმედუნარიანი ფიზიკური პირი. წარმომადგენელი მოქმედებს მხოლოდ იმ დასაქმებულთა ინტერესებიდან გამომდინარე, რომლებმაც მას წარმომადგენლობის უფლება მიანიჭეს. ამ ნორმის პრაქტიკული მნიშვნელობა მარტივია: მოლაპარაკებების მაგიდასთან ვინ ზის და ვის სახელით ლაპარაკობს — ეს დასტურდებული უნდა იყოს და არა ვარაუდით განსაზღვრული.
ხელშეკრულების ფორმა და შემცველობა
კანონის 57-ე მუხლი მიღწეული შეთანხმების გაფორმებას აწესრიგებს: კოლექტიური ხელშეკრულება იდება მხოლოდ წერილობითი ფორმით, განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით. განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულება უნდა ითვალისწინებდეს ძალაში შესვლისა და ვადის გასვლის თარიღებს, განუსაზღვრელი ვადით დადებული — გადასინჯვის, შეცვლისა და შეწყვეტის დებულებებს. ხელშეკრულებით ზუსტად უნდა იყოს განსაზღვრული სუბიექტები. თუ ხელშეკრულება დადებულია გაერთიანებასთან, რომელშიც შესაბამის საწარმოში მომუშავე დასაქმებულთა 50 პროცენტზე მეტია გაწევრებული, სხვა დასაქმებულს წერილობითი მოთხოვნით შეუძლია მხარე გახდეს და დამსაქმებელი ვალდებულია მოთხოვნა 30 კალენდარული დღის განმავლობაში დააკმაყოფილოს.
ინფორმაციის მიწოდების საფუძველი
მოლაპარაკებების საყრდენი 71-ე მუხლის ინფორმაციული ვალდებულებაა: დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულთა წარმომადგენლებს მიაწოდოს ინფორმაცია საწარმოს საქმიანობასა და ეკონომიკურ მდგომარეობაზე, დასაქმების სტრუქტურასა და დაგეგმილ ღონისძიებებზე. ინფორმაცია წერილობით, გადაწყვეტილების მიღებამდე არაუგვიანეს 30 დღისა უნდა იქნეს მიწოდებული, ისეთი შინაარსით, რომ წარმომადგენლებს კონსულტაციისთვის მომზადების შესაძლებლობა მიეცეთ. მოლაპარაკებების კონტექსტში ეს ნიშნავს, რომ მსჯელობა შეიძლება აწარმოო მხოლოდ სრულ ინფორმაციულ სურათზე დაყრდნობით.
მოლაპარაკებების პრაქტიკული დაგეგმვა ეტაპებად იშლება. პირველ ეტაპზე დგინდება მხარეთა წრე და წარმომადგენელთა უფლებამოსილება — დასტურდება ის წესი, რომლითაც გაერთიანება წარმომადგენელს ამტკიცებს. მეორე ეტაპზე ცვლიან ინფორმაციას: დამსაქმებელი წერილობით აწვდის საყრდენ მასალას, გაერთიანება კი — საკუთარ მოთხოვნებს; კონფიდენციალურობის დაცვის პირობები წინასწარ ფიქსირდება. მესამე ეტაპზე იწერება ხელშეკრულების პროექტი — წერილობითი ფორმით, ვადის ტიპის შესაბამისი აუცილებელი დებულებებით და სუბიექტთა ზუსტი განსაზღვრებით. და ბოლოს, დგინდება შეერთების წესი: თუ გაერთიანება საწარმოს დასაქმებულთა 50 პროცენტზე მეტს აერთიანებს, სხვა დასაქმებულთა მოთხოვნებისთვის 30 კალენდარული დღის საპასუხო მექანიზმი მზად უნდა იყოს.
ამოცანათა ამ სიის დაცვა მოლაპარაკებებს პროცედურულ სიმტკიცეს აძლევს: თითოეული ეტაპის კვალი — დასტურებული წარმომადგენლობა, გაცვლილი ინფორმაცია, დათარიღებული პროექტები — მოგვიანებით სწორედ ის მტკიცებულება ხდება, რომ მხარეებმა ვალდებულება კეთილსინდისიერად შეასრულეს.
თავად კონსულტაციის ფორმაც არის გაწერილი: ის გამართვას უნდა ემყარებოდეს საწარმოს დირექტორს ან მმართველობითი რგოლის წარმომადგენელსა და დასაქმებულთა წარმომადგენლებს შორის შეხვედრების მეშვეობით; შეხვედრების ხანგრძლივობა და სიხშირე ადეკვატური უნდა იყოს, ხოლო მათ დასაქმებულთა წარმომადგენლებს უნდა ეძლეოდეთ დამსაქმებლის პასუხისა და ამ პასუხის საფუძვლების შესახებ ინფორმაციის მიღების შესაძლებლობა.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ წარმოდგენილია კოლექტიურ ხელშეკრულებაზე მოლაპარაკებებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
ვინ შეიძლება იყოს მოლაპარაკებების მხარე?
ერთი ან რამდენიმე დამსაქმებელი ან მათი გაერთიანება ერთ მხარეს, და ერთი ან რამდენიმე დასაქმებულთა გაერთიანება — მეორეს.
ვინ წარმოადგენს გაერთიანებას?
წარმომადგენელი — ნებისმიერი ქმედუნარიანი ფიზიკური პირი, რომლის უფლებამოსილებაც გაერთიანების წესით არის დასტურდებული.
როგორ იდება ხელშეკრულება?
მხოლოდ წერილობით; განსაზღვრული ვადისას — თარიღებით, განუსაზღვრელისას — გადასინჯვის, შეცვლისა და შეწყვეტის დებულებებით.
შეიძლება თუ არა ხელშეკრულებას სხვა დასაქმებულის შეერთება?
დიახ — თუ გაერთიანებაში საწარმოს დასაქმებულთა 50 პროცენტზე მეტია, სხვა დასაქმებული წერილობითი მოთხოვნით შეუერთდება და დამსაქმებელი 30 კალენდარულ დღეში პასუხს აძლევს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის სპეციალისტები გეხმარებიან კოლექტიურ ხელშეკრულებაზე მოლაპარაკებების მომზადებასა და წარმოებაში შრომის კანონის 55-ე, 56-ე, 57-ე და 71-ე მუხლების შესაბამისად: ვადგენთ მხარეთა და წარმომადგენელთა წრეს, ვამზადებთ ინფორმაციულ საყრდენს და ვწერთ ხელშეკრულების პროექტს კანონის ფორმისა და შემცველობის წესების დაცვით. შეავსეთ მოთხოვნა გვერდზე — დავიწყოთ მოლაპარაკებების მზადება.