მოლაპარაკებები კოლექტიურ ხელშეკრულებაზე საქართველოში სრულად კანონით არის ჩარჩოში მოქცეული: ვინ არის მხარე, ვინ წარმოადგენს დასაქმებულებს, როგორი ფორმით იდება ხელშეკრულება და რა ინფორმაცია ეკისრება დამსაქმებელს — ეს ყველაფერი შრომის კანონის 55-ე, 56-ე, 57-ე და 71-ე მუხლებმა განსაზღვრა. უცხოური საგრივოსნო საბჭოების არჩევნებისა და ექსკლუზიური წარმომადგენლობის მოდელები ქართულ სისტემაში არ არსებობს — წარმომადგენლობა 56-ე მუხლიდან მომდინარეობს.
მხარეები და მოლაპარაკების დაწყება
კანონის 55-ე მუხლის მიხედვით, კოლექტიური ხელშეკრულება იდება ერთ ან ერთზე მეტ დამსაქმებელს ან დამსაქმებელთა გაერთიანებას და ერთ ან ერთზე მეტ დასაქმებულთა გაერთიანებას შორის. ხელშეკრულება განსაზღვრავს შრომის პირობებს და აწესრიგებს მხარეთა ურთიერთობას; პირობებს თავად მხარეები განსაზღვრავენ. გადამწყვეტი ნორმა ინიციატივას ეხება: ერთ-ერთი მხარის მიერ დადების შესახებ ინიციატივის წარდგენის შემთხვევაში მხარეები ვალდებული არიან მოლაპარაკება კეთილსინდისიერად აწარმოონ. მოლაპარაკების პროცესში მხარეები ერთმანეთს აწვდიან ინფორმაციას დაკავშირებულ საკითხებზე; კონფიდენციალური ინფორმაციის გადაუცემლობის უფლება არსებობს, მიწოდების შემთხვევაში კი — მისი კონფიდენციალურობის დაცვის მოთხოვნის უფლება. დაუშვებელია დადების პროცესში სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოების ჩარევა — მათი ჩარევით დადებული ხელშეკრულება ბათილია.
წარმომადგენლობა
კანონის 56-ე მუხლი წარმომადგენლობის წესს ადგენს: ხელშეკრულების დადების ან შეწყვეტის, პირობების შეცვლის ან უფლებების დაცვის მიზნით დასაქმებულთა გაერთიანება მოქმედებს წარმომადგენლის მეშვეობით. წარმომადგენლობა დასტურდება გაერთიანების მიერ განსაზღვრული წესით, და წარმომადგენელი შეიძლება იყოს ნებისმიერი ქმედუნარიანი ფიზიკური პირი. წარმომადგენელი მოქმედებს მხოლოდ იმ დასაქმებულთა ინტერესებიდან გამომდინარე, რომლებმაც მას წარმომადგენლობის უფლება მიანიჭეს. ამ ნორმის პრაქტიკული მნიშვნელობა მარტივია: მოლაპარაკებების მაგიდასთან ვინ ზის და ვის სახელით ლაპარაკობს — ეს დასტურდებული უნდა იყოს და არა ვარაუდით განსაზღვრული.
ხელშეკრულების ფორმა და შემცველობა
კანონის 57-ე მუხლი მიღწეული შეთანხმების გაფორმებას აწესრიგებს: კოლექტიური ხელშეკრულება იდება მხოლოდ წერილობითი ფორმით, განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით. განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულება უნდა ითვალისწინებდეს ძალაში შესვლისა და ვადის გასვლის თარიღებს, განუსაზღვრელი ვადით დადებული — გადასინჯვის, შეცვლისა და შეწყვეტის დებულებებს. ხელშეკრულებით ზუსტად უნდა იყოს განსაზღვრული სუბიექტები. თუ ხელშეკრულება დადებულია გაერთიანებასთან, რომელშიც შესაბამის საწარმოში მომუშავე დასაქმებულთა 50 პროცენტზე მეტია გაწევრებული, სხვა დასაქმებულს წერილობითი მოთხოვნით შეუძლია მხარე გახდეს და დამსაქმებელი ვალდებულია მოთხოვნა 30 კალენდარული დღის განმავლობაში დააკმაყოფილოს.