შრომითი დავა: ჯანმრთელობის დაზიანება სამუშაო ადგილზე
სამუშაო ადგილზე ჯანმრთელობის დაზიანება საქართველოში სასამართლო დავის საგნად იქცევა ზუსტად განსაზღვრული მექანიზმით: დამსაქმებლის ანაზღაურებითი ვალდებულება, დავის წერილობითი ფორმა, წლიური ვადა და ადმინისტრაციული სახდელის პარალელური სამოქალაქო პასუხისმგებლობა. აშშ-ის შრომისუნარობის ექსკლუზიური კომპენსაციის სისტემა აქ არ მოქმედებს — საქართველოში დამსაქმებლის პასუხისმგებლობა პირდაპირია და სასამართლოს გზით აღსრულდება.
დავის ოთხი საყრდენია: 45-ე მუხლის ანაზღაურებითი ნორმა, 61-ე მუხლის დავის ცნება, 74-ე მუხლის ვადა და 81-ე მუხლის ორიარუსიანი პასუხისმგებლობა.
ანაზღაურებითი ვალდებულება და უსაფრთხოების წინაპირობები
45-ე მუხლის მიხედვით, დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებული უზრუნველყოს სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოთი; მიაწოდოს სრული და გასაგები ინფორმაცია რისკებზე; დანერგოს პრევენციული სისტემა; უზრუნველყოს პერსონალური დამცავი აღჭურვილობით; მიიღოს ზომები შემთხვევის ლოკალიზაციის, პირველადი დახმარებისა და ევაკუაციისთვის. ამ ვალდებულებათა ერთობლიობა სწორედ ის საზომია, რომლითაც სასამართლო აფასებს დამსაქმებლის ქმედებას დაზიანების შემთხვევაში. გადამწყვეტია კომპენსაციური ნორმა: დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს სრულად აუნაზღაუროს სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებით მიყენებული ზიანი და აუცილებელი მკურნალობის ხარჯები. დასაქმებულს ასევე უფლება აქვს უარი თქვას იმ სამუშაოზე, რომელიც აშკარა და არსებით საფრთხეს უქმნის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას.
მტკიცებულებითი ბაზა დავის წერილობითი ფორმიდანვე იწყება. დაზიანების შემთხვევის გარემოებების ფიქსაცია — როდის, სად, რომელი დავალების შესრულებისას მოხდა ფაქტი — სამედიცინო დოკუმენტაცია ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ, მკურნალობის ხარჯების დადასტურება და ინფორმაციის მიწოდების ან დამცავი აღჭურვილობის კვალი ერთად აგებენ იმ სურათს, რომელსაც სასამართლო აფასებს. ამასთან, დავის განხილვა შრომითი ურთიერთობის შეჩერებას არ იწვევს: დაზარალებული კვლავ სამუშაო ურთიერთობაშია, და ეს გარემოება მის პოზიციას აძლიერებს — ურთიერთობა გრძელდება და მხარეთა თანამშრომლობის ვალდებულებაც გრძელდება. უარის უფლებაც იმავე ნორმიდან მოდის: სამუშაო, რომელიც აშკარა და არსებით საფრთხეს უქმნის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას, შეიძლება უარყოფილ იქნეს დაუყოვნებლივ შეტყობინებით.
დავის წერილობითი ფორმა და ვადა
61-ე მუხლი დავას განმარტავს როგორც შრომითი ურთიერთობის დროს წარმოშობილ უთანხმოებას, რომლის გადაწყვეტაც მხარეთა კანონიერ ინტერესებში შედის; დავა წარმოიშობა მხარის მიერ მეორე მხარისთვის უთანხმოების შესახებ წერილობითი შეტყობინების გაგზავნით. დავის საფუძვლად მოხსენიებულია კანონმდებლობით გათვალისწინებული ადამიანის უფლებების დარღვევაც — ზუსტად ეს ეხება ჯანმრთელობის დაზიანებას. დავის განხილვა შრომითი ურთიერთობის შეჩერებას არ იწვევს.
ვადა 74-ე მუხლით დგება: კანონიდან გამომდინარე სხვა სარჩელით სასამართლოს მიმართვა შეიძლება 1 წლის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. დაზარალებულისთვის ეს ნიშნავს: მკურნალობის დასრულების და ზიანის აღქმის მომენტიდან წელიწადი მიდის და მისი გამოტოვება სარჩელს უნდა უშლის ხელს.