სერვისის შესახებ
სახის გამოსახულება, თითის ანაბეჭდი, ხმის მახასიათებელი, ირისის ნიმუში — ბიომეტრიული მონაცემები ადამიანის იდენტიფიკაციის ყველაზე ძლიერი საშუალებაა და ამავდროულად ერთ-ერთი ყველაზე მგრძნობიარე მონაცემთა კატეგორია. მათი გაჟონვა არ იკორექტირება პაროლის ცვლით: ბიომეტრია ადამიანს სამუდამოდ ახლავს. სწორედ ამიტომ „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი ბიომეტრიულ მონაცემებს განსაკუთრებული კატეგორიის რეჟიმში ათავსებს და მათ დამუშავებას სპეციალურ პირობებს უწესრიგებს. ჩვენი სერვისი იმ ორგანიზაციებს ეხმარება, რომლებიც ბიომეტრიას იყენებენ ან იყენებას აპირებენ — წვდომის კონტროლიდან კლიენტების ვერიფიკაციამდე.
რა არის ბიომეტრიული მონაცემი
კანონის მესამე მუხლი ზუსტ განმარტებას იძლევა: ბიომეტრიული მონაცემი არის ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით დამუშავებული, მონაცემთა სუბიექტის ფიზიკურ, ფიზიოლოგიურ ან ქცევის მახასიათებელთან დაკავშირებული მონაცემი, რომელიც მისი უნიკალური იდენტიფიკაციის ან ვინაობის დადასტურების შესაძლებლობას იძლევა. ორი ელემენტი აქ გადამწყვეტია: ტექნიკური დამუშავება და უნიკალური იდენტიფიკაციის შესაძლებლობა. ფოტო, რომელიც უბრალოდ არქივში ინახება, ბიომეტრიული მონაცემი ჩვეულებრივ არაა; იგივე ფოტო, რომელიც ალგორითმით ადამიანის ამოსაცნობად არის გამოყენებული — უკვე ბიომეტრიული რეჟიმის საგანია. ბიომეტრიული მონაცემები განსაკუთრებული კატეგორიის ჩამონათვალში შედის მაშინ, როცა მიზანი უნიკალური იდენტიფიკაციაა — და ეს კვალიფიკაცია პრაქტიკულ შედეგებს აჩქარებს.
როდის არის დაშვებული ბიომეტრიული დამუშავება
კანონის მეცხრე მუხლი დამუშავების დაშვების წესს ადგენს. ბიომეტრიულ მონაცემთა დამუშავება შესაძლებელია მხოლოდ განსაზღვრულ შემთხვევებში: ეს აუცილებელია თუ საქმიანობის განხორციელების, უსაფრთხოების, საკუთრების დაცვისა და საიდუმლო ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან აცილების მიზნებისთვის და ამ მიზნების სხვა საშუალებით მიღწევა შეუძლებელია ან არაპროპორციულად დიდ ძალისხმევას მოითხოვს — ანუ ბიომეტრია უკანასკნელი საშუალება უნდა იყოს, არა პირველი არჩევანი. გარდა ამისა, დამუშავება დასაშვებია კანონით დადგენილი წესით პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გაცემის, სახელმწიფო საზღვრის გადამკვეთი პირის იდენტიფიკაციის, უკანონო მიგრაციის წინააღმდეგ ბრძოლის, დანაშაულის თავიდან აცილებისა და გამოძიების, ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობის და სხვა დადგენილ მიზნებზე. ანუ სია დახურულია: ბიომეტრიის გამოყენება „იმიტომ რომ მოხერხებულია“ კანონიერი საფუძველი არაა.
წერილობითი განსაზღვრა დამუშავებამდე
ბიომეტრიული მონაცემების სპეციფიკა იმაშიც არის, რომ კანონი დოკუმენტაციის წინასწარ წარმოებას ითხოვს: დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირი ვალდებულია დამუშავების პრინციპების შესაბამისად, მონაცემთა დამუშავებამდე წერილობით განსაზღვროს ბიომეტრიულ მონაცემთა დამუშავების მიზანი და მოცულობა, ამ მონაცემთა შენახვის ვადა, მათი შენახვისა და განადგურების წესი და პირობები, აგრეთვე მონაცემთა სუბიექტის უფლებების დაცვის მექანიზმები. ეს მოთხოვნა ბიომეტრიულ პროექტს დაგეგმვის დონეზე აბრუნებს: ვერც ერთი კამერა ან სკანერ კანონიერად არ ჩაირთვება, სანამ ეს დოკუმენტი არ არსებობს. ამასთან, განსაკუთრებული კატეგორიის რეჟიმის გამო, სადაც თანხმობა გამოიყენება საფუძვლად, ის წერილობითი ფორმაა — როგორც კანონის მეექვსე მუხლი განსაზღვრავს.
ზეგავლენის შეფასება
ბიომეტრიული პროექტები ხშირად მასშტაბურ მონიტორინგს ნიშნავს — და სწორედ ეს აქტივაცებს კანონის ოცდათერთმეტე მუხლით დადგენილ ზეგავლენის შეფასებას: ის სავალდებულოა, თუ ახალი ტექნოლოგიების გათვალისწინებით მაღალი ალბათობით იქმნება ადამიანის უფლებების შელახვის საფრთხე, და გარდა ამისა — სუბიექტების ქცევის სისტემატურ და მასშტაბურ მონიტორინგის შემთხვევაში. შეფასება წერილობითი დოკუმენტით ფიქსირდება და ინახება დამუშავების მთელი პერიოდის განმავლობაში, ხოლო შეწყვეტისას — არანაკლებ 1 წლის ვადით. სახის ამომცნობი სისტემები თითქმის ყოველთვის ემთხვევა ამ კრიტერიუმებს — ამიტომ შეფასება პროექტის განუყოფელი ნაწილია.
რეალური შემთხვევები
მაგალითები საზღვრებს აჩვენებს. ოფისის შესასვლელი კარის თითის ანაბეჭდით გახსნა: მიზანია საქმიანობისა და ქონების დაცვა, და კანონიერებისთვის უნდა დადგინდეს, რომ ბარათით ან კოდით შესვლა არ იძლევა იმავე დაცვას. კლიენტის ვიდეო-ვერიფიკაცია ბანკურ აპლიკაციაში: თუ სახე გამოიყენება პირადობის დასადასტურებლად, ეს ბიომეტრიული რეჟიმია — წერილობითი განსაზღვრით და შეფასებით. მაღაზიის კამერები, რომლებიც ჩამოვლენილ ბარათებს ადარებს პირადობის მოწმობის ფოტოსურათებს: ეს სახის ამოცნობაა და მკაცრი შეფასებას ითხოვს. თითოეულ შემთხვევაში განმარტება ერთია: რომელია მიზანი, რომელია ალტერნატივა და სად იწყება ბიომეტრიის საზღვარი.
როგორ დაგეხმარებით
ჩვენი სპეციალისტები განვსაზღვრავთ, არის თუ არა თქვენი დაგეგმილი სისტემა ბიომეტრიულ რეჟიმში; შევაფასებთ, რომელი დაშვების საფუძველი ერგება მას და არსებობს თუ არა ნაკლებად ჩარევითი ალტერნატივა; მოვამზადებთ წერილობით განსაზღვრას — მიზანი, მოცულობა, შენახვის ვადა, განადგურების წესი, სუბიექტის უფლებების მექანიზმები; და საჭიროების შემთხვევაში ჩაატარებთ ზეგავლენის შეფასებას. შედეგი — პროექტი, რომელიც ტექნიკურადაც მუშაობს და სამართლებრივადაც დგას. მიმართეთ — და მიიღეთ კონკრეტული შეფასება თქვენი სისტემისთვის.
ცალკე აღვნიშნავთ ხშირ შეცდომას: ორგანიზაციები თვლიან, რომ თუ ბიომეტრია „მხოლოდ სამუშაო დროის აღსარიცხავად“ იკრიბება, სპეციალური რეჟიმი არ მოქმედებს. ეს ასე არაა: როგორც კი ანაბეჭდი ან სახე კონკრეტული ადამიანის უნიკალური იდენტიფიკაციისთვის გამოიყენება, მთელი კონსტრუქცია ირთვება — დახურული საფუძველი, წერილობითი განსაზღვრა, შეფასება, უსაფრთხოების ზომები. სისტემის დანიშნულება რეჟიმს არ ათავისუფლებს; რეჟიმისგან ათავისუფლებს მხოლოდ უნიკალურ იდენტიფიკაციაზე უარი.
და კიდევ ერთი შენიშვნა ჰორიზონტის შესახებ: ამოცნობის ტექნოლოგიები სწრაფად ვითარდება, ხოლო ერთხელ შეგროვებული მონაცემები სისტემებში დიდხანს რჩება. სწორად დაპროექტებული გადაწყვეტილება გამოსავალსაც ითვალისწინებს — შენახვის ვადას, განადგურების წესს და სხვა საშუალებებზე გადასვლის გზას, რათა წლების შემდეგ ორგანიზაცია ერთხელ მოსახერხებელი გადაწყვეტილების -მძევალი არ აღმოჩნდეს. სწორედ ამ გამოსავალს ვაპროექტებთ ჩვენთან ერთად.