დეცენტრალიზებული ფინანსები (DeFi) გთავაზობთ ინოვაციურ ფინანსურ ინსტრუმენტებს შუამავლების გარეშე, მაგრამ ხშირად დგება კითხვა: რამდენად შეესაბამება ეს პროტოკოლები მოქმედ კანონმდებლობას? DeFi პროტოკოლის სამართლებრივი აუდიტი (Legal Review) არის კომპლექსური ანალიზი, რომელიც აფასებს პროექტის ბიზნეს ლოგიკასა და კოდის ფუნქციონალს ფინანსური რეგულაციების ჭრილში. საქართველოში ეროვნული ბანკის მიერ VASP (ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერი) რეგულაციების ამოქმედებამ ბევრი DeFi პროექტი სამართლებრივი დილემის წინაშე დააყენა. აუდიტის მიზანია დაადგინოს, ექვემდებარება თუ არა კონკრეტული პროტოკოლი ლიცენზირებას, არღვევს თუ არა ფასიანი ქაღალდების კანონმდებლობას და შეიცავს თუ არა ფულის გათეთრების რისკებს.
რას მოიცავს DeFi პროტოკოლის სამართლებრივი აუდიტი?
ეს სერვისი სცდება ტექნიკურ აუდიტს და ფოკუსირდება იურიდიულ შესაბამისობაზე:
- მარეგულირებელი სტატუსის დადგენა: ანალიზი, ითვლება თუ არა პროტოკოლი „ფინანსურ ინსტიტუტად“ ან VASP-ად საქართველოს კანონმდებლობით. არის თუ არა პროექტი ჭეშმარიტად დეცენტრალიზებული, თუ მას ჰყავს ცენტრალური ადმინისტრატორი.
- ტოკენის კვალიფიკაცია (Howey Test ანალოგი): პროტოკოლის მმართველობითი (Governance) ან სარგებლიანი (Utility) ტოკენის შეფასება — ხომ არ ატარებს ის ფასიანი ქაღალდის ნიშნებს.
- AML/KYC რისკების ანალიზი: ლიკვიდურობის პულებისა და გაცვლის მექანიზმების შემოწმება ფულის გათეთრების რისკებზე.
- მომხმარებელთა დაცვა: პროტოკოლის პირობების (Terms & Conditions) შესაბამისობა მომხმარებელთა უფლებების დაცვის სტანდარტებთან.
- ინტელექტუალური საკუთრება: კოდის ლიცენზიის (Open Source vs Proprietary) და ბრენდის დაცულობის შემოწმება.
- ტრანსსასაზღვრო რეგულაციები: თუ პროტოკოლი ემსახურება მომხმარებლებს სხვა ქვეყნებიდან (აშშ, ევროკავშირი), შესაბამისობის ზოგადი მიმოხილვა.
გავრცელებული სიტუაციები
სამართლებრივი აუდიტი აუცილებელია შემდეგ შემთხვევებში:
- როდესაც ქართული სტარტაპი უშვებს DEX-ს (დეცენტრალიზებულ ბირჟას) ან Lending (სესხების) პლატფორმას და სურს იცოდეს, სჭირდება თუ არა სებ-ის ლიცენზია.
- როდესაც პროექტი გეგმავს ICO/IDO-ს (ტოკენების საჯარო შეთავაზებას) და სურს თავიდან აიცილოს ფასიანი ქაღალდების კანონმდებლობის დარღვევა.
- როდესაც ინვესტორი აპირებს დიდი თანხის ჩადებას DeFi პროტოკოლში და ითხოვს დამოუკიდებელ იურიდიულ დასკვნას (Legal Opinion).
- როდესაც პროტოკოლი ნერგავს „Liquidity Mining“ პროგრამას და საჭიროა მისი საგადასახადო და სამართლებრივი შედეგების შეფასება.
- როდესაც არსებული პროტოკოლი გადის რებრენდინგს ან ცვლის მმართველობის მოდელს (გადადის DAO-ზე).
საქართველოს კანონმდებლობა და რეგულაციები
DeFi სექტორზე გავლენას ახდენს საქართველოს ორგანული კანონი „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ და სებ-ის პრეზიდენტის ბრძანებები VASP-ების რეგისტრაციის თაობაზე. მთავარი კრიტერიუმია „მომსახურების გაწევა სხვის სასარგებლოდ“. თუ პროტოკოლი არის სრულად ავტონომიური კოდი შუამავლის გარეშე, ის შესაძლოა არ მოექცეს რეგულაციაში, მაგრამ თუ არსებობს გუნდი, რომელიც იღებს საკომისიოს ან მართავს პლატფორმას, ის სავარაუდოდ VASP-ად ჩაითვლება. ასევე მნიშვნელოვანია „ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ“ კანონი — თუ ტოკენი ინვესტორს ჰპირდება მოგებას სხვების ძალისხმევით, ის შეიძლება ფასიან ქაღალდად დაკვალიფიცირდეს. „მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ“ კანონი კი ავალდებულებს პროექტებს, მიაწოდონ მომხმარებელს სრული ინფორმაცია რისკების შესახებ.
მომსახურების პროცესი
DeFi აუდიტი Legal.ge-ს სპეციალისტებთან მოიცავს:
- დოკუმენტაციის შესწავლა: Whitepaper-ის, ტექნიკური დოკუმენტაციის და ბიზნეს მოდელის ანალიზი.
- ინტერვიუ გუნდთან: პროცესების დეტალური გარკვევა (ვინ აკონტროლებს ადმინ-გასაღებებს? სად მიდის საკომისიო?).
- სამართლებრივი კვალიფიკაცია: დასკვნის მომზადება ტოკენისა და საქმიანობის სტატუსზე.
- რეკომენდაციები: რისკების შემცირების გეგმის შემუშავება (მაგ. ინტერფეისის შეზღუდვა გარკვეული იურისდიქციებისთვის - Geo-blocking).
- Legal Opinion: ოფიციალური იურიდიული დასკვნის გაცემა პარტნიორებისთვის ან ბირჟებისთვის (Listing Opinion).
რატომ Legal.ge?
DeFi არის ტექნოლოგიისა და ფინანსების კვეთა. ჩვეულებრივი იურისტისთვის რთულია გაიგოს განსხვავება AMM-სა და Order Book-ს შორის. Legal.ge-ზე არიან იურისტები, რომლებსაც ესმით სმარტ კონტრაქტების მუშაობის პრინციპი და ფინანსური რეგულაციები. მათი დახმარებით შეძლებთ ინოვაციური პროდუქტის გაშვებას ისე, რომ არ დაარღვიოთ კანონი და მოიპოვოთ ინვესტორთა ნდობა.
განახლდა: ...