ვირტუალური აქტივი და გადახდის კანონიერი საშუალება
კრიპტოვალუტით ანგარიშსწორების სამართლებრივი საზღვრები საქართველოში „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონით არის დადგენილი. კანონის 39-1 მუხლის პირველი ნაწილი საფუძვლიანად განსაზღვრავს სტატუსს: ვირტუალური აქტივი არ წარმოადგენს გადახდის კანონიერ საშუალებას. ეს დებულება განსაზღვრავს მთელ შემდგომ რეგულაციულ ლოგიკას — ვირტუალური აქტივი სავალუტო ფუნქციას სახელმწიფოს მხრიდან არ ასრულებს.
იმავე მუხლის მეორე ნაწილი კი აკრძალვას აწესრიგებს: აკრძალულია ვირტუალური აქტივით გადახდების განხორციელება, გარდა საქართველოს ეროვნული ბანკის სამართლებრივი აქტით განსაზღვრული იმ შემთხვევებისა, რომლებიც საჭიროა ვირტუალური აქტივის მომსახურების განსახორციელებლად. სხვა სიტყვებით, ზოგადი წესი აკრძალვაა, ხოლო ნებადართული მხოლოდ ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული გამონაკლისებია, რომლებიც მომსახურების მიწოდებისთვის არის საჭირო.
რა შეიძლება და რა არა — აკრძალვის პრაქტიკული შინაარსი
აკრძალვის პრაქტიკული შინაარსი იმაშია, რომ კონტრაქტში ან ვალდებულებაში ჩაწერილი „კრიპტოვალუტით გადახდა“ ავტომატურად ლეგიტიმურ ანგარიშსწორების ფორმას არ ქმნის: ვირტუალური აქტივი არც ფასის ერთეულია, არც გადასახადის ან სხვა ვალდებულების დაფარვის სავალდებულო საშუალება გახდება. თუ მხარეები განიხილავენ ანგარიშსწორებას ვირტუალური აქტივით, მათ უნდა განსაზღვრონ, ეხება თუ არა მათი გარიგება ეროვნული ბანკის სამართლებრივი აქტით დადგენილ გამონაკლის შემთხვევებს — მხოლოდ ამ დროსაა გადახდა კანონიერი.
ამიტომ ხელშეკრულების ფორმატი კრიპტოვალუტის კონტექსტში ორ ელემენტზე უნდა იყოს აწყობილი: პირველი — იურიდიული კვალიფიკაცია, არის თუ არა დაგეგმილი ოპერაცია ვირტუალური აქტივით გადახდა, ან ვირტუალური აქტივის მომსახურების ნაწილი, რომელიც გამონაკლისის ქვეშ ჯდება; მეორე — შინაარსობრივი პირობები, რომლებიც აქტივის გადაცვლის, შენახვისა და გადაცემის დეტალებს აწესრიგებს. ამ ორი ელემენტის არევა ხელშეკრულებაში კანონდარღვევის რისკს ქმნის.
ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერები და რეგისტრაცია
კანონის 52-5 მუხლი ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერებს აწესრიგებს. პროვაიდერი ვალდებულია რეგისტრაცია გაიაროს ეროვნულ ბანკში და დააკმაყოფილოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი მოთხოვნები; რეგისტრაციის, რეგისტრაციის გაუქმებისა და რეგულირების წესები ეროვნული ბანკის ნორმატიული აქტით დგინდება. დაუშვებელია ვირტუალური აქტივის მომსახურების განხორციელება იმ პირის მიერ, რომელიც არ არის ეროვნული ბანკის მიერ რეგისტრირებული პროვაიდერი ან საფინანსო სექტორის ის წარმომადგენელი, რომელსაც შესაბამისი უფლებამოსილება კანონმდებლობით აქვს მინიჭებული.
პროვაიდერს ასევე ეკრძალება ვირტუალური აქტივის მომსახურების გაწევის, ამ მომსახურებისთვის აუცილებელი დამხმარე საქმიანობისა და საკუთარი ვირტუალური აქტივის გადაცვლის გარდა სხვა საქმიანობის განხორციელება. ეს ნიშნავს, რომ რეგისტრირებული პროვაიდერი სპეციალიზებული სუბიექტია და მისი საქმიანობის სხვა სფეროებში გაფართოება კანონით აკრძალულია — მომხმარებლისთვის ეს დამატებითი გარანტიაა, რომ მომსახურება ზედამხედველობის ქვეშ მყოფ, სპეციალიზებულ წრეში ხორციელდება.