საგადახდო მომსახურების ხელშეკრულების სამართლებრივი ჩარჩო
მომხმარებელსა და საგადახდო მომსახურების პროვაიდერს შორის ურთიერთობა საგადახდო სისტემებისა და საგადახდო მომსახურების შესახებ საქართველოს კანონის მომხმარებლების უფლებების თავით იწყობა: ეს ნორმები განსაზღვრავს, რა ინფორმაცია და რომელი პირობები უნდა შეითანხმოს პროვაიდერმა მომხმარებელთან, როგორ ავტორიზდება გადახდა, რა ვადებში სრულდება საგადახდო დავალება, ვინ პასუხობს შეუსრულებლობისთვის და როგორ წყდება არაავტორიზებული ოპერაციებისა და საჩივრების საკითხები. ხელშეკრულების ტექსტი ამ ნორმებს ვერ ჩაანაცვლებს — ის მათ ასახავს და მათგან ნაკლებს ვერ დათმობს მომხმარებლის სასარგებლოდ.
ინფორმაცია და შეთანხმება მომხმარებელთან
კანონის მე-20 მუხლის პირველი პუნქტით, პროვაიდერი ვალდებულია ეროვნული ბანკის წესით მომხმარებელს მიაწოდოს ინფორმაცია ან/და დადოს მასთან შეთანხმება, რომელიც მოიცავს მომსახურების პირობებს — მათ შორის გაწევის ვადებს, ტარიფებს, მომხმარებლისა და პროვაიდერის უფლებებსა და მოვალეობებს. პროვაიდერს არ აქვს უფლება მომხმარებელს დააკისროს საკომისიო ინფორმაციის მიწოდებისთვის, აგრეთვე მაკორექტირებელი, არაავტორიზებული ოპერაციის ან არასწორად შესრულების თავიდან ასარიდებლად პრევენციული ღონისძიებებისთვის — გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა, რომლებიც წინასწარ შეთანხმებული და გონივრული საკომისიოს სახით გამოისყიდის. თუ გადამხდელისა და მიმღების პროვაიდერი საქართველოში მოქმედია, თითოეული მხარე საკუთარი პროვაიდერის საკომისიოს იხდის. ეროვნული ბანკი უფლებამოსილია დაადგინოს მომხმარებლისთვის გადახდილი ყველა საკომისიოს შესახებ ინფორმაციის მიწოდების წესი. გარკვეული კრიტერიუმების შემსრულებელ იურიდიულ პირებთან პროვაიდერს და მათ შეუძლიათ ხელშეკრულებით განსხვავებული რეჟიმი შეითანხმონ — მომხმარებელ-ფიზიკურ პირთან ეს შესაძლებლობა არ არსებობს.
გადახდის ოპერაციის ავტორიზაცია
კანონის მე-22 მუხლით, გადახდის ოპერაცია ავტორიზებულად მიიჩნევა მხოლოდ გადამხდელის თანხმობის არსებობისას. ავტორიზაცია შესაძლებელია ოპერაციის შესრულებამდე ან მის შემდეგ, თუ ამის შესახებ შეთანხმება არსებობს; თანხმობა გაიცემა შეთანხმებული ფორმით და შეიძლება გაიცეს მიმღების ან გადახდის ინიციირების მომსახურების პროვაიდერის საშუალებით. გადამხდელს შეუძლია თანხმობა გამოითხოვოს ნებისმიერ დროს — მაგრამ არაუგვიანეს კანონით დადგენილი შესრულების მომენტისა; გამოთხოვის შემდეგ განხორციელებული ნებისმიერი ოპერაცია არაავტორიზებულად ითვლება. თანხმობის გაცემის პროცედურა გადამხდელსა და პროვაიდერს შორის უნდა იყოს შეთანხმებული — სწორედ ეს პროცედურა ხდის სადავო ოპერაციების კვალდაკვალ დადგენას შესაძლებელს.
შესრულების ვადები
კანონის მე-26 მუხლი ზუსტ ვადებს აწესრიგებს. თუ გადამხდელი და მიმღები ერთი და იმავე პროვაიდერის მომხმარებლები არიან, თანხა მიმღების ანგარიშზე უნდა აისახოს საგადახდო დავალების მიღების დღეს. თუ მათ სხვადასხვა პროვაიდერი ჰყავთ, გადამხდელის პროვაიდერი თანხას მიმღების პროვაიდერის ანგარიშზე არაუგვიანეს მომდევნო საბანკო დღისა ასახავს, ხოლო მიმღების პროვაიდერი ჩარიცხულ თანხას მიმღების ანგარიშზე ჩარიცხვის დღესვე ასახავს ან ხელმისაწვდომს ხდის — ან, თუ ეს დღე მისთვის არასამუშაოა, არაუგვიანეს მომდევნო სამუშაო დღისა. გადახდის ოპერაციის თანხაზე სარგებლის თარიღი გადამხდელის ანგარიშის დადებეტებას არ უსწრებს. თუ მიმღების პროვაიდერი მიმღებს ვერ ადგენს, თანხა ბრუნდება ეროვნული ბანკის წესით. ნაღდი თანხის ანგარიშზე შეტანისას ან ელექტრონულ ფულზე გადაცვლისას პროვაიდერი თანხას დაუყოვნებლივ აკრედიტებს, ხოლო იურიდიული პირისთვის ინკასირებული ნაღდი ფული არაუგვიანეს მომდევნო სამუშაო დღისა ხდება ხელმისაწვდომი. გადამხდელს უფლება აქვს მოითხოვოს შესრულების დადასტურებული დოკუმენტი.
პასუხისმგებლობა შეუსრულებელი ან არასწორი დავალებისთვის
კანონის მე-31 მუხლი პასუხისმგებლობას შემდეგნაირად ნაწილდება: გადამხდელის პროვაიდერი პასუხისმგებელია გადამხდელის წინაშე მის მიერ ინიციირებული დავალების სწორად შესრულებისთვის, თუკი ვერ დაამტკიცებს, რომ მიმღების პროვაიდერს თანხა დროულად მიუღია; მიმღების პროვაიდერი კი — მიმღების მიმართ გადახდის ოპერაციის სისწორისთვის, როცა პირველი ჯაჭვი დადასტურებულია. პასუხისმგებელი პროვაიდერი ვალდებულია გაუმართლებელი დაყოვნების გარეშე აანაზღაუროს შეუსრულებელი ან არასწორად შესრულებული ოპერაციის თანხა და აღადგინოს დადებეტებული ანგარიში იმ მდგომარეობაში, რომელშიც ის იქნებოდა ოპერაციის გარეშე; დაკრედიტებულ თანხაზე სარგებლის თარიღი დადებეტების თარიღს არ ჩამორჩება. გარდა ამისა, გადამხდელის მოთხოვნის საფუძველზე პროვაიდერი დაუყოვნებლივ ზომებს იღებს ოპერაციის მოსაკვლევად და შედეგს აცნობებს — უსასყიდლოდ, გარდა უცხოურ სისტემებთან დაკავშირებული გამონაკლისისა, სადაც საკომისიო გონივრული უნდა იყოს. პროვაიდერი ანაზღაურებს მომხმარებლის ხარჯებსაც და მიუღებელ სადეპოზიტო სარგებელსაც.
არაავტორიზებული ოპერაციები და მომხმარებლის პასუხისმგებლობა
კანონის მე-33 მუხლი არაავტორიზებულ გადახდებს პროვაიდერის ვალდებულებით წყვეტს: ის გადამხდელს თანხას აუნაზღაურებს დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს იმ დღის მომდევნო სამუშაო დღის ბოლომდე, როდესაც ამის შესახებ ცნობილი გახდა ან შეტყობინება მიიღო, და აღადგენს ანგარიშს. მომხმარებლის პასუხისმგებლობა მოპარული ან დაკარგული საგადახდო ინსტრუმენტით გამოწვეულ ზიანზე შეზღუდულია 100 ლარით — გარდა შემთხვევისა, როცა ინსტრუმენტის მოპარვა ან დაკარგვა ოპერაციამდე შეუძლებელი იყო აღმოეჩინა, ან დაკარგვა პროვაიდერის მოქმედებით არის გამოწვეული. თაღლითური ქმედების ან განზრახვით ან უხეში გაუფრთხილებლობით დარღვევის შემთხვევაში გადამხდელი ზიანს სრულად აგებს, და ასეთ დროს 100 ლარიანი ზღვარი არ მოქმედებს. თუ პროვაიდერი ძლიერ ავთენტიფიკაციას არ ითხოვს, გადამხდელი პასუხს არ აგებს — გარდა თაღლითობისა; ხოლო პროვაიდერისთვის ინსტრუმენტის დაკარგვის შესახებ შეტყობინების შემდეგ დამდგარი ზიანი გადამხდელს აღარ ეკისრება. გადახდის ინიციირების მომსახურების პროვაიდერის საშუალებით განხორციელებულ არაავტორიზებულ ოპერაციას ანგარიშის მომსახურე პროვაიდერი აანაზღაურებს და შემდეგ რეგრესით ინიციატორს მიმართავს.
საჩივრები და მათი განხილვა
კანონის საჩივრების შესახებ ნორმა პროვაიდერს ავალდებულებს ჰქონდეს მომხმარებლების საჩივრების მიღების, განხილვისა და გადაწყვეტის ადეკვატური და ეფექტური პროცედურები — უსასყიდლოდ. საჩივარი შეიძლება წარდგენილ იქნეს ზეპირად ან წერილობით, მათ შორის ელექტრონულად; მიღება პროვაიდერი მიღების დღესვე ადასტურებს. გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს საჩივარში აღნიშნულ ყველა საკითხს და მიიღება საჩივრის მიღებიდან არაუგვიანეს 15 სამუშაო დღისა; დამოუკიდებელი მიზეზების გამო დაგვიანებისას მომხმარებელს ეცნობება მიზეზი და საერთო ვადა, რომელიც 35 სამუშაო დღეს არ აღემატება. გადაწყვეტილებაში პროვაიდერი მომხმარებელს უნდა აცნობებდეს ეროვნული ბანკთან არსებული დავების განმხილველი კომისიისთვის მიმართვის შესაძლებლობის შესახებ — საჩივრით მიმართვის დღიდან არაუგვიანეს 6 თვისა, და იმასაც, რომ კომისია დავას უსასყიდლოდ განიხილავს. ეს ინფორმაცია პროვაიდერი ვებგვერდზეც და ჩარჩოხელშეკრულებაშიც აქვეყნებს. Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებით საგადახდო ხელშეკრულებების შედგენასა და დავიან გადახდებზე პოზიციის დაცვაში.