საჯარო ჩანაწერების მოთხოვნის სამართლებრივი რეჟიმი საქართველოში
საჯარო ჩანაწერების მოთხოვნა საქართველოში ცალკე კანონით კი არა, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის ნორმებით არის განსაზღვრული. ეს არის ადმინისტრაციული სამართლის ინსტიტუტი: მისი საგანია საჯარო დაწესებულებებთან არსებული ინფორმაცია, მისი მიზანი კი — ხელისუფლების მუშაობის გამჭვირვალობა. ამ გვერდიდან თავისუფლდება ერთი ხშირი არაგამოცდილობა: საკუთარი პირადი მონაცემების მოთხოვნა საჯარო ჩანაწერების ინსტიტუტით არ ხდება — ის პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სხვა რეჟიმს ექვემდებარება, ხოლო აქ საქმე გვაქვს საჯარო ინფორმაციასთან.
ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისი თავი განსაზღვრავს, რა არის საჯარო ინფორმაცია, ვინ და როგორ უნდა გასცეს ის და რომელ ვადებში. ამ ნორმების ცოდნა ორივე მხარისთვის მნიშვნელოვანია: მოქალაქისთვის, ჟურნალისტისთვის და ბიზნესისთვის — იმისათვის, რომ იცოდეს რისი მოთხოვნა შეუძლია და რომელ ვადაში უნდა მიიღოს პასუხი; საჯარო დაწესებულებისთვის — იმისათვის, რომ თავიდან აიცილოს უსაფუძვლო უარი და ვადების დარღვევა.
საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის ზოგადი წესი
საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის შესახებ ნორმები ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 28-ე მუხლით არის განსაზღვრული. მისი პირველი ნაწილის თანახმად, საჯარო ინფორმაცია ღიაა, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა და დადგენილი წესით სახელმწიფო, პროფესიული ან კომერციული საიდუმლოებისთვის ან პერსონალური მონაცემებისთვის მიკუთვნებული ინფორმაციისა. ეს არის ღიაობის პრეზუმფცია: ინფორმაცია ღიაა იმდენად, რამდენადაც ის რომელიმე დაცულ კატეგორიას არ მიეკუთვნება, და სწორედ დაწესებულებას ეკისრება დახურვის საფუძვლის დადგენა.
იმავე მუხლის მე-2 ნაწილი საჯარო დაწესებულებას ავალდებულებს უზრუნველყოს საჯარო ინფორმაციის პროაქტიული გამოქვეყნება შესაბამისი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით დადგენილი წესითა და პირობებით. პროაქტიული გამოქვეყნება კი არ ათავისუფლებს დაწესებულებას მოთხოვნის შემთხვევაში იმავე ან სხვა ინფორმაციის დადგენილი წესით გაცემის ვალდებულებისგან. ღია სასამართლო სხდომის შედეგად მიღებული სასამართლო აქტის ტექსტის საჯარო ინფორმაციის სახით გაცემისა და გამოქვეყნების საკითხები კი საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანული კანონის შესაბამისად წყდება.
რომელი ინფორმაციაა დახურული
ღიაობის ზოგადი წესიდან გამომდინარე, დახურულია მხოლოდ განსაზღვრული კატეგორიები. კოდექსის შესაბამისი ნორმით, სახელმწიფო საიდუმლოებას მიკუთვნებული ინფორმაცია განისაზღვრება სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ კანონმდებლობით — ანუ ამ კატეგორიის ფარგლებს ცალკე სამართლებრივი აქტი აწესებს. 28-ე მუხლის პირველი ნაწილი კი დანარჩენ დახურულ კატეგორიებს ასახელებს: დადგენილი წესით პროფესიული ან კომერციული საიდუმლოებისთვის მიკუთვნებული ინფორმაცია და პერსონალური მონაცემები.
პრაქტიკული დასკვნა მარტივია: მოთხოვნაზე უარის თქმა მხოლოდ მაშინაა კანონიერი, როდესაც ინფორმაცია რეალურად ამ დაცულ კატეგორიათაგან რომელიმეს მიეკუთვნება. ნებისმიერი სხვა მიზეზი — დატვირთულობა, შიდა წესები ან უბრალოდ უნებლიეობა — კანონიერ საფუძვლად არ მოგევლენათ. თუ დაწესებულება უარს დასაბუთებს საიდუმლოებით, საიდუმლოების კატეგორია და დაყრდნობის წესი ზუსტად უნდა იყოს მითითებული.

