რა არის სამართლებრივი შენახვის ვალდებულება და რატომ არ არის წაშლა აბსოლუტური უფლება
სამართლებრივი შენახვის ვალდებულება ნიშნავს იმ შემთხვევების სისტემურ მართვას, როდესაც ორგანიზაცია ვალდებულია შეინახოს მონაცემები მიუხედავად იმისა, რომ დამუშავების თავდაპირველი მიზანი უკვე მიღწეულია. ეს თემა საქართველოში „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონით არის განსაზღვრული, და სწორედ ამ კანონის ნორმები ქმნის იმ საზღვრებს, რომლებშიც მონაცემთა სუბიექტის წაშლის მოთხოვნა შეიძლება კანონიერად იქნეს უარყოფილი. ამ გვერდის ამოცანაა ცალკე გამოარჩიოს სწორედ ეს — კანონით ნაკისრი და კანონით დაშვებული შენახვის — შემთხვევები და ახსნას, როგორ უნდა მართავდეს მათ ორგანიზაცია.
საფუძველი კანონის მე-4 მუხლშია. დამუშავების პრინციპებს შორის განსაზღვრულია შენახვის ვადის შეზღუდვის წესი: მონაცემები შეიძლება შენახულ იქნეს მხოლოდ იმ ვადით, რომელიც აუცილებელია შესაბამისი ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად, ხოლო მიზნის მიღწევის შემდეგ ისინი უნდა წაიშალოს, განადგურდეს ან დეპერსონალიზებული ფორმით შეინახოს. თუმცა ზუსტად აქ არის ჩადებული მნიშვნელოვანი გამონაკლისი: ეს მოთხოვნა არ ვრცელდება, თუ მონაცემთა დამუშავება განსაზღვრულია კანონით ან კანონის შესაბამისად გამოცემული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით და მონაცემთა შენახვა აუცილებელი და პროპორციული ზომაა დემოკრატიულ საზოგადოებაში აღმატებული ინტერესების დასაცავად. ამ გამონაკლისიდან იბადება სამართლებრივი შენახვის მთელი პრაქტიკა.
კანონით დადგენილი შენახვის საფუძვლები
კანონის მე-5 მუხლი აწესრიგებს მონაცემთა დამუშავების საფუძვლებს, რომლებიც სამართლებრივი შენახვისთვის გადამწყვეტია. მათ შორის ორი პირდაპირ ეხება ჩვენს თემას. პირველი: მონაცემთა დამუშავება დასაშვებია, თუ ის გათვალისწინებულია კანონით. მეორე: დამუშავება დასაშვებია, თუ ის საჭიროა დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირის მიერ საქართველოს კანონმდებლობით მისთვის დაკისრებული მოვალეობების შესასრულებლად. როდესაც კონკრეტული კანონი ან მის საფუძველზე გამოცემული ნორმატიული აქტი ადგენს შენახვის ვადას — საგადასახადო, საბუღალტრო, საბანკო თუ სხვა სფეროში — ეს ვადა მე-4 მუხლით დადგენილ ზოგად წესს ანაცვლებს და მონაცემების წაშლა ამ ვადის გასვლამდე კანონიერი არ არის.
გარდა ამისა, საფუძვლების ჩამონათვალი მოიცავს ისეთ შემთხვევებსაც, როგორიცაა დამუშავება მონაცემთა სუბიექტის თანხმობით, გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების შესასრულებლად, მონაცემის საჯაროდ ხელმისაწვდომობა, სასიცოცხლო ინტერესების დაცვა, მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესი და ლეგიტიმური ინტერესები. თითოეული ეს საფუძველი ცალკე უნდა გაანალიზოთ: თუ წაშლის მოთხოვნის მომენტში რომელიმე მათგანი კვლავ მოქმედებს, მისი არსებობა შეიძლება გახდეს წაშლაზე უარის თქმის საფუძველი. მნიშვნელოვანია კიდევ ერთი წესი: მონაცემთა დამუშავების სამართლებრივი საფუძვლის დასაბუთების ვალდებულება ეკისრება დამუშავებისთვის პასუხისმგებელ პირს, ანუ სწორედ ორგანიზაციამ უნდა შეძლოს დაადგინოს და დაამტკიცოს, რატომ ინახება მონაცემები.
მონაცემთა სუბიექტის წაშლის მოთხოვნა და პასუხის ვადები
კანონის მე-16 მუხლი მონაცემთა სუბიექტს აძლევს უფლებას, დამუშავებისთვის პასუხისმგებელ პირს მოსთხოვოს მის შესახებ მონაცემთა დამუშავების, მათ შორის პროფაილინგის, შეწყვეტა, წაშლა ან განადგურება. ამ მოთხოვნაზე პასუხის ვადა მკაფიოდ არის განსაზღვრული: მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა, თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი, უნდა შეწყდეს დამუშავება, წაიშალოს ან განადგურდეს მონაცემები, ან სუბიექტს უნდა ეცნობოს უარის თქმის საფუძველი და განემარტოს გასაჩივრების წესი.
სუბიექტს ასევე აქვს უფლება, დამუშავების შეწყვეტის, წაშლის ან განადგურების შესახებ ინფორმაცია მიიღოს შესაბამისი მოქმედების განხორციელებისთანავე, დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა. ეს ნიშნავს, რომ ორგანიზაციის შიდა პროცედურები ამ ორ ვადაზე უნდა იყოს დაყვანილი და არა ინტუიციურ „მოლოდინის პერიოდებზე“.

