მონაცემთა სუბიექტის მიერ წვდომის მოთხოვნის წარდგენა მარტივი ნაბიჯი ჩანს, მაგრამ ორგანიზაციისთვის ის მკაფიო სამართლებრივ პროცედურას ემყარება. ეს გვერდი სწორედ მოთხოვნის მექანიკას ეხება: რა ვადებში, რომელი საფასურით, რომელი გამონაკლისებით და რომელი გასაჩივრების გზით ხდება პასუხის გაცემა. საფუძველი „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14, მე-15, მე-17, მე-22 და 72-ე მუხლებია.
სხვა გვერდებისგან განსხვავებით, აქ არ განვიხილავთ იმას, თუ რა ინფორმაციის მიღების უფლება აქვს მომთხოვნს — ამას მონაცემთა დაცვის კანონის სხვა ნორმები აწესრიგებს. ფოკუსი იმაზეა, როგორ მუშაობს მოთხოვნის დამუშავება: ვადები, საფასური, უარის თქმის ფორმა და ის, რა ხდება, როდესაც ორგანიზაცია ვერ უძლებს ვალდებულებას.
წვდომის ვადები და გახანგრძლივება
მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, მონაცემთა სუბიექტს უფლება აქვს, გაეცნოს მის შესახებ არსებულ მონაცემებს ან მიიღოს მათი ასლები მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც კანონმდებლობით სხვა ვადა არის დადგენილი. ეს ვადა განსაკუთრებულ შემთხვევებში და სათანადო დასაბუთებით შეიძლება გაგრძელდეს არაუმეტეს კიდევ 10 სამუშაო დღით, რის შესახებაც სუბიექტს დაუყოვნებლივ უნდა ეცნობოს. ეს ნიშნავს, რომ გახანგრძლივება არ არის ჩუმი ოპცია: ის მოტივირებული და შეტყობინებული უნდა იყოს.
წვდომას მოჰყვება გასწორების უფლებაც. მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, მცდარი, არაზუსტი ან არასრული მონაცემების გასწორების, განახლების ან შევსების მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა მონაცემები უნდა გასწორდეს, განახლდეს ან შეივსოს, ან სუბიექტს ეცნობოს უარის საფუძველი და განემარტოს გასაჩივრების წესი. თუ ორგანიზაცია თავად ავლენს შეცდომას, ის გონივრულ ვადაში ასწორებს მონაცემებს და გასწორებიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში აცნობებს ამის შესახებ სუბიექტს, თუ ეს ტექნიკური შეცდომის გასწორებას არ უკავშირდება.
საფასური: როდის შეიძლება და რა ზღვარით
ზოგადი წესით გაცნობა და ასლების მიღება უსასყიდლოა. თუმცა მე-14 მუხლის პირველი პუნქტი ორ გამონაკლისს ასახელებს: როდესაც კანონმდებლობით არის გათვალისწინებული საფასური, ან როდესაც დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირის მიერ დადგენილია გონივრული საფასური — შენახვის ფორმისგან განსხვავებული ფორმით გაცემისთვის დახარჯული რესურსის ან მოთხოვნის სიხშირის გამო.
ამ უკანასკნელ შემთხვევას კანონი მკაფიო ზღვარით აწესრიგებს: დადგენილი საფასური ფაქტობრივად დახარჯული რესურსის ოდენობას არ უნდა აღემატებოდეს, და საფასურის დადგენის და მისი ოდენობის გონივრულობის მტკიცების ტვირთი ეკისრება დამუშავებისთვის პასუხისმგებელ პირს. ანუ საფასური არ არის შემოსავლის წყარო — ის დანახარჯების ანაზღაურებაა და ამის დამტკიცება ორგანიზაციაზეა.
დაბლოკვა, როგორც დროებითი ღონისძიება
მე-17 მუხლი იმ შემთხვევებს აწესრიგებს, როდესაც სუბიექტი მოითხოვს მონაცემთა დაბლოკვას: მათ შორის, როდესაც სუბიექტი სადავოს ხდის მონაცემების ნამდვილობას ან სიზუსტეს, ან როდესაც დამუშავება უკანონოა, მაგრამ სუბიექტი ეწინააღმდეგება მათ წაშლას და დაბლოკვას ითხოვს. დაბლოკვის შესახებ გადაწყვეტილების შესახებ ინფორმაცია სუბიექტი იღებს გადაწყვეტილების მიღებისთანავე, მაგრამ არაუგვიანეს მოთხოვნიდან 3 სამუშაო დღისა.
დაბლოკვა დავის პერიოდის ინსტრუმენტია: მონაცემები იბლოკება დაბლოკვის მიზეზის არსებობის ვადით. წვდომის მოთხოვნების პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ სიზუსტეზე დავა მონაცემებს არ შლის — ის აყოფს მათ მოლოდინის რეჟიმში, სანამ საკითხი არ გადაწყდება.
უარის ფორმა და გასაჩივრების გზები
უარის თითოეულ შემთხვევაში კანონი ერთსა და იმავე ფორმულას ითხოვს: სუბიექტს ეცნობება უარის თქმის საფუძველი და განემარტება გასაჩივრების წესი. ეს არ არის ფორმალობა — საფუძვლის გარეშე უარი თავად ხდება დარღვევა.
გასაჩივრების გზები მე-22 მუხლითაა განსაზღვრული: უფლებების დარღვევის შემთხვევაში სუბიექტს უფლება აქვს, კანონით დადგენილი წესით მიმართოს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს, სასამართლოს ან ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოს. სუბიექტს ასევე შეუძლია სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს მოსთხოვოს მონაცემთა დაბლოკვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღება განცხადების განხილვის დასრულებამდე, და გაასაჩივროს სამსახურის გადაწყვეტილება სასამართლოში.
პასუხისმგებლობა
მე-72 მუხლი მესამე თავით გათვალისწინებული სუბიექტის უფლებების დარღვევას სანქციას უკავშირებს. ერთი უფლების დარღვევა იწვევს გაფრთხილებას ან 1 000 ლარის ჯარიმას 500 000 ლარამდე ბრუნვის მქონე პირებისთვის და გაფრთხილებას ან 1 500 ლარის ჯარიმას მაღალი ბრუნვისას. ორი ან მეტი უფლების დარღვევა — გაფრთხილებას ან 2 000/3 000 ლარს. დამამძიმებელი გარემოებისას თანხები იზრდება 3 000/5 000 ლარამდე.
Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებათ წვდომის მოთხოვნების დამუშავების პროცედურების აწყობაში და ცალკეულ მოთხოვნებზე პასუხის მომზადებაში — ვადების, საფასურის და უარის დასაბუთების ზუსტი დაცვით.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — წვდომის მოთხოვნებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
რამდენ დროში ხდება წვდომის მოთხოვნის დაკმაყოფილება?
მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა; განსაკუთრებულ შემთხვევებში, დასაბუთებით — კიდევ 10 სამუშაო დღით გაგრძელება, რის შესახებაც სუბიექტს დაუყოვნებლივ ეცნობება.
შეიძლება თუ არა საფასურის დადგენა?
მხოლოდ კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ან გონივრული საფასურის სახით; ის ფაქტობრივად დახარჯულ რესურსს არ უნდა აღემატებოდეს და მისი გონივრულობის მტკიცება ორგანიზაციას ეკისრება.
როდის შეიძლება მონაცემთა დაბლოკვა?
როდესაც სუბიექტი სადავოს ხდის მონაცემების ნამდვილობას ან სიზუსტეს, ან დამუშავება უკანონოა და სუბიექტი წაშლას ეწინააღმდეგება; დაბლოკვის შესახებ გადაწყვეტილება სუბიექტს არაუგვიანეს 3 სამუშაო დღისა ეცნობება.
სად შეიძლება უფლების დარღვევის გასაჩივრება?
სახელმწიფო აუდიტის სამსახურში, სასამართლოში ან ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით წვდომის მოთხოვნების დამუშავების პროცედურის აწყობაში: დავგეგმავთ ვადების კონტროლს, შევაფასებთ საფასურის დადგენის შესაძლებლობას და მოვამზადებთ უარის დასაბუთებულ პასუხებს. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — სწორი პროცედურა იცავს როგორც სუბიექტის უფლებას, ისე ორგანიზაციას ჯარიმისგან.