შესვლისა და გადაადგილების უფლება ადმინისტრაციულ შენობაში
ლობისტური საქმიანობის ეფექტიანად წარმოებისთვის ლობისტს გააჩნია წარმომადგენლობით და აღმასრულებელ ხელისუფლებაში ფიზიკური ყოფნის უფლება. ლობისტს უფლება აქვს შევიდეს და გადაადგილდეს შესაბამისი წარმომადგენლობითი ან აღმასრულებელი ორგანოს, აგრეთვე საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ადმინისტრაციულ შენობაში — ამ ორგანოს საჯარო მოსამსახურეთათვის დაწესებული რეჟიმის ფარგლებში, სპეციალური რეჟიმის გარდა.
ამ ნორმის პრაქტიკული აზრი შემდეგშია: ლობისტის შესვლის და გადაადგილების პირობები იმავე წესით განისაზღვრება, რომლითაც საჯარო მოსამსახურეები სარგებლობენ ამა თუ იმ ორგანოს შენობაში. ლობისტს არ აქვს შენობაში უსასრულო წვდომის უფლება — წვდომის ფარგლებს ადგენს კონკრეტული ორგანოსთვის დაწესებული ზოგადი რეჟიმი, ხოლო სპეციალური რეჟიმის შემთხვევაში შესვლა ამ უფლებით არ ხდება. შესაბამისად, თუ გსურთ შეხვდეთ ან მოესალმოთ ორგანოს წარმომადგენელს, წინასწარ გაეცანით იმ შენობაში მოქმედ საერთო წესებს, რადგან სწორედ ისინი ვრცელდება თქვენზეც ამ უფლების საფუძველზე.
ინფორმაციის მიღების უფლება
ლობისტის მუშაობის ხარისხი დიდწილად იმაზეა დამოკიდებული, თუ რამდენად სრული ინფორმაცია გააჩნია საკანონმდებლო ცვლილების შესახებ. კანონი ამ მიმართულებით მკაფიო წესს ადგენს: ლობისტს უფლება აქვს, წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე, მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 2 სამუშაო დღის ვადაში გაეცნოს შესაბამის წარმომადგენლობით ორგანოში, აღმასრულებელ ორგანოში ან საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციაში დავალებით გათვალისწინებული ნორმატიული აქტის პროექტთან დაკავშირებით არსებულ ოფიციალურ მასალებს. აგრეთვე, დადგენილი წესით, ლობისტს უფლება აქვს გადაიღოს ამ მასალების ასლები.
ამ უფლების გამოყენებისას რამდენიმე დეტალს მიაქციეთ ყურადღება. პირველი — მოთხოვნა წერილობითი ფორმით უნდა იყოს წარმოდგენილი, ანუ ზეპირი მიმართვა საკმარისი არ არის. მეორე — ვადა სამუშაო დღეებით ითვლება, რაც ნიშნავს, რომ უქმე დღეები მასში არ ჯამდება. მესამე — ინფორმაცია თქვენს გასაცნობად მხოლოდ იმ ოფიციალურ მასალებს ეხება, რომლებიც უკავშირდება თქვენი დავალებით გათვალისწინებულ ნორმატიული აქტის პროექტს; დანარჩენ მასალებზე წვდომა სხვა სამართლებრივ საფუძვლებს საჭიროებს. და ბოლო — ეს უფლება იმ შემთხვევაში გამოიყენება, თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული: თუ კონკრეტულ მასალასთან დაკავშირებით კანონმდებლობა შეზღუდვას აწესრიგებს, ეს უკანასკნელი გამოიყენება.
შეხვედრის უფლება წარმომადგენლობითი ორგანოს წევრთან
ლობისტური ზემოქმედების ყველაზე ტრადიციული ფორმა პირდაპირი კომუნიკაციაა. კანონი ამ მიმართულებითაც ითვალისწინებს შესაბამის უფლებას: ლობისტს უფლება აქვს შეხვდეს შესაბამისი წარმომადგენლობითი ორგანოს წევრს — მოქალაქეებთან შეხვედრებისთვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ეს ნიშნავს, რომ ლობისტი შეხვედრას იმავე პროცედურით ითხოვს და ატარებს, რომლითაც მოქალაქეები ესაუბრებით არჩეულ წარმომადგენლებს.
აქ გაითვალისწინეთ ერთი მნიშვნელოვანი გარემოება: კანონი შეხვედრის დეტალურ წესს თავად არ ადგენს და მიმართავს საქართველოს კანონმდებლობას მოქალაქეებთან შეხვედრების შესახებ. შესაბამისად, შეხვედრის მოწყობის პროცედურა, ფორმატი და პირობები სწორედ იმ დებულებებით განისაზღვრება — ლობისტს ამ ნაწილში მოქალაქეებზე მეტი გარანტია არ გააჩნია, მაგრამ სტატუსი მას ამ შეხვედრებისკენ სამართლებრივ გზას უხსნის. პრაქტიკული რეკომენდაციაა წერილობითი მოთხოვნის ფორმით დაისახელოთ შეხვედრის სასურველი თემა იმ საკანონმდებლო ცვლილებასთან დაკავშირებით, რომელიც თქვენი დავალებით არის გათვალისწინებული.
ანგარიშგების ვალდებულება
ლობისტის უფლებებთან ერთად კანონი მას მნიშვნელოვან ვალდებულებასაც აკისრებს — ანგარიშგებას. ვადები მკაფიოდ არის განსაზღვრული: ლობისტი ვალდებულია ანგარიში წარადგინოს რეგისტრაციის დღიდან არა უგვიანეს ყოველი მომდევნო თვის პირველიდან ათ რიცხვამდე, ხოლო ლობისტის სამართლებრივი მდგომარეობის შეწყვეტის დღიდან — არა უგვიანეს 10 დღის ვადაში. ეს ნიშნავს, რომ ანგარიშგება ყოველთვიურია და სტატუსის შეწყვეტა ანგარიშგების ვალდებულებას არ აუქმებს — ბოლო, დასკვნითი ანგარიშიც უნდა წარიდგინოს.
ანგარიშში აღნიშნული უნდა იყოს კანონით დადგენილი მონაცემები, რომლებიც ორ ჯგუფად იყოფა:
- დავალებით გათვალისწინებული მიზნებისთვის ლობისტისთვის გადაცემული ფულადი თანხების, სხვა მატერიალური თუ არამატერიალური ფასეულობების შესახებ — ფულადი თანხის ოდენობის, სხვა მატერიალური თუ არამატერიალური ფასეულობის სახეობის, მათი გადაცემის თარიღისა და პირობების, აგრეთვე გადამცემი პირის მითითებით;
- ლობისტის მიერ დავალების შესასრულებლად გაწეული ხარჯების შესახებ — მათი გაწევის მიზნის, თარიღისა და პირობების მითითებით.
ანგარიშგების ვალდებულება ფორმალობა არ არის: სწორედ ანგარიში არის ის დოკუმენტი, რომლის საშუალებითაც საზოგადოება ხედავს, ვინ, რატომ და რამდენად აფინანსებს საკანონმდებლო ცვლილებაზე მუშაობას. ანგარიშის წარუდგენლობის შედეგები ამ კანონის სხვა დებულებებით არის გათვალისწინებული, ამიტომ ვადების დაცვა და მონაცემთა სრულყოფილება ლობისტის სტატუსის შენარჩუნების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პირობაა.
ლობისტური საქმიანობის საჯაროობა
ლობისტური საქმიანობის სამართლებრივი რეჟიმის საფუძველი მისი საჯაროობაა: ლობისტური საქმიანობა საჯაროა. ეს პრინციპი კონკრეტული გარანტიით არის გამყარებული — საქართველოს ნებისმიერ მოქალაქეს უფლება აქვს გაეცნოს წარმომადგენლობით ორგანოში, აღმასრულებელ ორგანოში ან საქართველოს პრეზიდენტთან ლობისტის მიერ წარდგენილ საბუთებსა და ანგარიშებს და გადაიღოს მათი ასლები.
პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ ლობისტის მიერ ორგანოებში წარდგენილი დოკუმენტაცია დახურული არ არის: დაინტერესებული მოქალაქე შეუძლია გაეცნოს იმას, თუ ვინ და რა დავალებით მუშაობს კონკრეტულ საკანონმდებლო ცვლილებაზე, და საჭიროების შემთხვევაში ასლებიც გადაიღოს. ლობისტისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ მისი საქმიანობის შესახებ ინფორმაცია თავიდანვე უნდა იყოს ზუსტი და სრული — ნებისმიერი უზუსტობა ანგარიშებში ან საბუთებში საჯარო გამოძიების საგნად შეიძლება იქცეს. საჯაროობის პრინციპი ლობისტურ საქმიანობას გამჭვირვალე ხდის და საზოგადოებას ზემოქმედების პროცესში კონტროლის შესაძლებლობას აძლევს.