საგადასახადო შეღავათები — სარგებლის ხუთი მიმართულება
საგადასახადო შეღავათების გვერდი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის ხუთ მიმართულებას აერთიანებს: მიმღების მხრიდან საშემოსავლო გადასახადის გათავისუფლებები (მუხლი 82), შემომწირველის მხრიდან გამოქვითვა (მუხლი 117), უსასყიდლო მიწოდების დაუბეგრაობა (მუხლი 98³), გრანტით დაფინანსებული შენაძენის დღგ-ის დაბრუნება (მუხლი 181) და ჰუმანიტარულ-საგრანტო იმპორტის გათავისუფლება (მუხლი 199). მთავარი გაფრთხილება თავდაპირველად უნდა ითქვას: არასამეწარმეო იურიდიულ პირს საქართველოს კანონმდებლობაში მოგების გადასახადის საერთო, უპირობო გათავისუფლება არ გააჩნია — ამერიკული პრაქტიკის სტილის ერთიანი სუბიექტური შეღავათა არ არსებობს; შეღავათები გარიგების ტიპების მიხედვით არის ჩამოთვლილი და არასამეწარმეო პირის ეკონომიკური საქმიანობა საგადასახადოებრივად საბეგრი რჩება. სწორედ ეს სიზუსტე ამ გვერდის ღირებულებაა.
დაგეგმვის თვალსაზრისით ხუთივე მიმართულება ერთ კითხვარს აერთიანებს: გარიგების დადგომამდე უნდა გაირკვეს, რომელი ნორმა ერთვოდება — მიმღების გათავისუფლება, დონორის გამოქვითვა, უსასყიდლო მიწოდების დაუბეგრაობა, დღგ-ის დაბრუნება თუ იმპორტის გათავისუფლება, — და რა დოკუმენტური პირობები ახლავს ამ ნორმას. შეღავათის არასწორი ჩადენა მოგვიანებით დამატებითი გადასახადის, ხოლო გამოტოვება — დაუბეგრავი უპირატესობის დაკარგვის სახით ჩნდება; ორივე რისკი წინასწარი ანალიზით იცილება.
მუხლი 82 — მიმღების გათავისუფლებები
მუხლის 82 პირველი ნაწილი ჩამოთვლის ფიზიკური პირის შემოსავლების იმ სახეებს, რომლებიც საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება: მიღებული გრანტი, სახელმწიფო პენსია, სახელმწიფო კომპენსაცია, სახელმწიფო აკადემიური და სახელმწიფო სტიპენდია; სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებული არასამეწარმეო იურიდიული პირიდან საქველმოქმედო საქმიანობის ფარგლებში მიღებული სარგებელი; მკურნალობის ან სამედიცინო მომსახურების ხარჯების დასაფინანსებლად საქველმოქმედო ორგანიზაციიდან მიღებული სარგებელი. ანუ შეღავათა უკავშირდება არა მიმღების სტატუსს, არამედ შემოსავლის წყაროს და დანიშნულებას — და დოკუმენტურად სწორედ ეს ორი ელემენტი უნდა დგინდებოდეს.
მიმღების პოზიციიდან ეს ნიშნავს მარტივ წესს: ყოველი შემოსავლის ნაკადისთვის წინასწარ ფიქსირდება გადამცემის სტატუსი და გადახდის დანიშნულება, და ეს ფიქსაცია აღწერილ ხუთ მიმართულებასთან ერთად წარიმართება. ასეთი მიდგომა გამორიცხავს იმ ხშირ შეცდომას, როცა გათავისუფლებულად ჩაითვლება შემოსავალი, რომლის წყაროც კანონით გათვალისწინებულ ჩამონათვალს არ ჯდება.
მუხლი 117 — შემომწირველის გამოქვითვა
შემომწირველის მხარეს მუხლი 117 მუშაობს: საწარმოს ან მეწარმე ფიზიკური პირის ერთობლივი შემოსავლიდან გამოიქვითება საქველმოქმედო ორგანიზაციაზე გაცემული თანხა, აგრეთვე ერთობლივ შემოსავალში ასახული უსასყიდლოდ მიწოდებული საქონლის — უძრავი ქონების გარდა — ან გაწეული მომსახურების საბაზრო ფასი, მაგრამ არაუმეტეს ერთობლივი შემოსავლიდან კოდექსით გათვალისწინებული სხვა გამოქვითვების შემდეგ დარჩენილი თანხის 10 პროცენტისა. ეს ორმხრივი ინსტრუმენტია: საქველმოქმედო ორგანიზაციისთვის ის დონორების მოტივაციას ზრდის, დონორისთვის კი — საგადასახადო ბაზას ამცირებს ზღვრული პირობით.
მუხლი 98³ — უსასყიდლო მიწოდების დაუბეგრაობა
მოგების გადასახადის მხრივ მუხლი 98³ განსაზღვრავს: საქონლის მიწოდება ან მომსახურების გაწევა, რომლის მიზანი არ არის მოგების, შემოსავლის ან კომპენსაციის მიღება, უსასყიდლოდ მიწოდებად ითვლება, და ამ მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევები — მათ შორის საქველმოქმედო ორგანიზაციაზე გაცემული უსასყიდლო მიწოდება — მოგების გადასახადით არ იბეგრება. საგადასახადო საკონსულტაციო პრაქტიკაში ეს ნორმა ხშირად შეცდომით აღიქმება როგორც „არაკომერციულობის“ ზოგადი ფარაველი — სინამდვილეში ის მხოლოდ განსაზღვრულ, ჩამოთვლილ შემთხვევებზე ვრცელდება.
მუხლი 181 და მუხლი 199 — დღგ და იმპორტი
გრანტით დაფინანსებული შენაძენებისთვის მუხლი 181 დღგ-ის დაბრუნების მექანიზმს აწესრიგებს: გრანტის მიმღებ პირს, რომელმაც გრანტის ხელშეკრულების ფარგლებში შეიძინა საქონელი ან მომსახურება, უფლება აქვს ჩაითვალოს ან დაიბრუნოს გადახდილი დღგ, საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის ან უკუდაბეგვრისას ბიუჯეტში გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის საფუძველზე — იმ პირობით, რომ დოკუმენტი საგადასახადო ორგანოს წარედგინება ოპერაციის თვის დასრულებიდან 3 თვის ვადაში. იმპორტის მხრივ კი მუხლი 199 გათავისუფლებულად აცხადებს საქონლის იმპორტს სტიქიური უბედურებისა და კატასტროფის ლიკვიდაციისა და ჰუმანიტარული დახმარების მიზნით; გრანტის შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ საქონელს მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული წესით; და გრანტებით ან შეღავათიანი კრედიტით დაფინანსებულ საქონელს, სადაც კრედიტი შეიცავს არანაკლებ 25 პროცენტის ოდენობით გრანტის ელემენტს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ საგადასახადო შეღავათებთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებს.
არის თუ არა არასამეწარმეო პირი მოგების გადასახადისგან თავისუფალი?
ზოგადად — არა; გათავისუფლებულია მხოლოდ მუხლი 98³-ით ჩამოთვლილი უსასყიდლო მიწოდების შემთხვევები, დანარჩენი ეკონომიკური საქმიანობა საბეგრია.
რამდენამდე იქვითება შემოწირულება?
ერთობლივი შემოსავლიდან სხვა გამოქვითვების შემდეგ დარჩენილი თანხის 10 პროცენტამდე — ფულადი შემოწირულებისა და უსასყიდლოდ მიწოდებული საქონლისა თუ მომსახურების საბაზრო ფასის სახით.
როგორ იბრუნებს გრანტის მიმღები დღგ-ს?
ანგარიშ-ფაქტურის ან გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენით, ოპერაციის თვის დასრულებიდან 3 თვის ვადაში.
რომელი იმპორტია გათავისუფლებული?
ჰუმანიტარული დანიშნულებისა, გრანტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული და არანაკლებ 25 პროცენტიანი გრანტის ელემენტის მქონე შეღავათიანი კრედიტით დაფინანსებული საქონელი.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ საგადასახადო სამართლის გამოცდილ იურისტს, რომელიც თითოეულ გარიგებას ამ ხუთი მიმართულების ფილტრით აანალიზებს: განსაზღვრავს გათავისუფლების საფუძველს, ამოწმებს დოკუმენტურ პირობებს და აფიქსირებს ვადებს. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური კონსულტაცია Legal.ge-ზე.